Maandelijks archief: januari 2016

Kantoorvastgoed als duurzaam bedrijfsmiddel

Wat kunt u verwachten?

Vastgoed gaat minder over stenen en beton. Steeds vaker gaat het over concepten en over het gebruik. Niet alleen wat past bij je uitstraling, maar ook wat het doet met de medewerkers, klanten en bewoners in een gebouw. Is vastgoed een hoop stenen of een jas voor optimale dienstverlening? Wordt het gebouw straks slimmer dan de mensen die er werken?

90% van kantoorkosten zijn personeelskosten. Huisvesting is een mix van uitstraling en ondersteuning van bedrijfsprocessen. Wat betekent de economisch opleving voor de kantorenmarkt? Voor betere verhuurbaarheid is duurzaamheid de sleutel. Een duurzaam gebouw is randvoorwaarde voor een duurzame relatie met de gebruiker van een gebouw. Duurzaam en flexibel, maar hoe financier je dat? En heeft een belegger echt meer rendement, meer zekerheid en minder risico met een duurzaam gebouw?

Locatie

WTC, Strawinskylaan 1, Amsterdam

Hoofdprogramma en sprekers

12:00 -13:00 Inlooplunch plus netwerken op het Huisvestingsplein

13.00 Opening hoofdprogramma

Uw dagvoorzitter is Gerben van Dijk, directeur van het Vastgoedjournaal Netwerk Platform

13.15 Huisvesting: het juiste talent op de goede plek

Duurzame huisvesting is meer dan een energieneutraal kantoor neerzetten. Het heeft ook alles te maken met wat een bedrijf doet, welke mensen ze daar voor nodig hebben en wat daarvoor de juiste plek is. René Buck van Buck Consultants International gaat in op de volgende vragen:

  • Wat is belangrijk voor bedrijven in hun zoektocht naar huisvesting?
  • Waarom zouden ze kiezen voor Nederland?
  • Welke rol speelt huisvesting in de ‘war on talent’?

13.45 Worksplace as a service

Om beter in te kunnen spelen op de grotere diversiteit in behoefte bij zowel de huurders alsook de feitelijke gebruikers, zullen gebouweigenaren meer moeten inzetten op flexibele contracten en all-in serviceconcepten. Contracten die niet gaan over vierkante meters maar die een complete dienstverlening omvatten. Waarbij wordt afgerekend voor dat wat echt wordt afgenomen. De verhuurder van kantoren als hotelier. Paul Oortwijn, director Cresa Workplace Solutions en voormalig directeur Business & Facility Services bij USG People gaat in op:

  • Wat wil de opdrachtgever/huurder/gebuiker van morgen?
  • Hoe draagt zijn huisvestingsstrategie bij aan de bedrijfsdoelstellingen?
  • Is de benadering cost driven of value driven?
  • Hoe belangrijk zijn energie en duurzaamheid?

14.15 Pauze

15.00 Duurzame bedrijfsvoering voor een kantorennetwerk

Bij duurzame ambitie hoort duurzame bedrijfsvoering. Duurzame bedrijfsvoering is een belangrijke ambitie voor Mark van Rijt, Managing Director Facility Management bij ABN AMRO.

  • De weg naar herkenning en erkenning als duurzame bank vanuit Facility Management-perspectief
  • De invloed van verduurzaming op de werkplekbeleving van medewerkers
  • Het vergroten van invloed op verdere verduurzaming van de organisatie

15.30 Hobby van een afdeling of duurzaam perspectief met draagvlak in de organisatie?

Tapijtfabrikant Interface heeft de ambitie om in 2020 een herstellende bijdrage aan milieu en maatschappij te leveren. Dus niet alleen werken aan minder milieubelasting en een lagere footprint, maar een positieve impact realiseren. Zonder compensatie of CO2-handel. Het blijft niet bij ambities. Door het hele bedrijf heen gaan medewerkers aan de slag. Geanne van Arkel, Head of Sustainable Developement bij Interface, gaat in haar bijdrage in op:

  • Hoe veranker je duurzaamheid in je totale organisatie?
  • Wat is de sleutel tot radicale innovatie?
  • Het nieuwe Industriele model: duurzaamheid financieert zichzelf

16:00 Afsluiting en netwerkborrel op het Huisvestingsplein

Inschrijven:
Stuur een email naar events@vastgoedjournaal.nl met als onderwerp ‘Kantoorvastgoed als duurzaam bedrijfsmiddel’ vergeet niet uw adresgegevens te vermelden. U kunt ook gebruik maken van de snelknop hieronder. De kosten voor deelname bedraagt 295 euro excl BTW per persoon.

Aanmelden

Hierbij meld ik mij aan voor:

Kantoorvastgoed als duurzaam bedrijfsmiddel op 14-04-2016:

 

Kantoor vol Energie komt naar uw provincie!

De Nederlandse Provincies hebben ambitieuze plannen om te investeren in de Energietransitie. Vanuit de kerntaken op ruimtelijke ordening, regionale economie, mobiliteit en milieu zal elke provincie bij dragen aan een transitie die de regionale economie versterkt en de afspraken in het Nationaal Energieakkoord na komt. Maar hoe gaat u hiermee concreet aan de slag? Wilt u samenwerken met de markt en andere overheden om dit daadwerkelijk te bereiken? Niet meer halfslachtig praten over verduurzaming, maar concrete stappen zetten? Wij helpen u met voorbeelden, tools en een innovatieve aanpak.

Alles begint bij uw ambitie, vanuit provincies staan deze er al, bijvoorbeeld energieneutraliteit in 2020 in Flevoland, alle woningen energieneutraal in Noord-Brabant in 2050 of 25% hernieuwbaar produceren in 2025 in Fryslân. Wilt u de ambities op het gebied van energietransitie van kantoren ook behalen? Wilt u in 2016 – 2017 een binnen uw provincie bijdragen aan het realiseren van energieneutrale kantoren? Als voorbeeld én om ervaring op te doen?  Wij nodigen u uit om met een kantoor of een gemeente uit uw provincie deel te nemen aan een pilot van Kantoor vol Energie. In totaal kunnen we tien deelnemers begeleiden. U kunt meedoen met een eigen of gemeentelijk kantoor, maar u kunt ook met ons samen werken om een geschikt kantoor van een andere eigenaar te zoeken in uw provinvie en uit te nodigen voor deelname.

Wie zijn wij?
Het programma Energiesprong | Kantoor vol Energie van Platform31 jaagt in opdracht van het ministerie van BZK de markt voor energieneutrale kantoorrenovaties aan. We boeken concrete successen en hebben een innovatieve aanpak met een aantal concrete tools. Een Kantoor vol Energie begint een begrip te worden. Het staat voor een kantoor dat gezond, comfortabel en energieneutraal is. Geen kostenpost, maar een waardevol bedrijfsmiddel. Het is de nieuwe norm.

Regiobijeenkomsten
Begin 2016 organiseren we op zes locaties in de provincies Overijssel, Noord-Holland, Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Zuid-Holland een regiobijeenkomst. Hier lichten we onze ondersteuning van de pilots en de kansen voor samenwerking en opschaling uitgebreid toe. U kunt zich hieronder direct inschrijven voor een van de bijeenkomsten. Ook eigenaren met een geschikt kantoor uit uw regio zijn van harte welkom!

Programma regiobijeenkomsten
12:00 Inloop en lunch
13:00 Welkom: Programma Kantoor Vol Energie
13:30 De groei naar succes: praktijkvoorbeelden
13:45 De Business Case voor De Nieuwe Norm
14:15 Koffie
14:45 Wat gaan we doen?
15:00 Innovatief aanbesteden: vraag/aanbod dialoog
15:30 Value Case
16:00 Discussie: opschaling na 2016
16:30 Afsluiting en vervolg
16:45 Borrel

Voor u?
De bijeenkomsten zijn bedoeld voor verantwoordelijken voor huisvesting en vastgoed. We denken aan beleggers, eigenaren, directies, facility management, vastgoedmanagement, MVO en inkoop. En natuurlijk betrokkenen bij gemeentelijk beleid rond kantoren in de bebouwde omgeving – stedelijke ontwikkeling (grondbeleid), duurzaamheid (klimaat en energie) en economie.

Details over de locatie en route sturen wij u toe met de bevestiging van deelname.

De regiobijeenkomsten hebben inmiddels plaatsgevonden, inschrijven is niet meer mogelijk.

 

‘We zijn een voorbeeld voor onze opdrachtgevers’

‘Hoewel wij ons al geruime tijd inzetten voor een duurzame ontwikkeling van onze leefomgeving, willen we meer doen. Een energieneutraal kantoor voor onze tweehonderd medewerkers in Amsterdam moet een voorbeeld worden voor onze opdrachtgevers’, aldus directeur Frits Smedts van Royal HaskoningDHV (RHDHV). Daarom ondertekende hij samen met Eelco Ouwerkerk, programmamanager van Kantoor vol Energie onlangs een samenwerkingsovereenkomst. Uitgangspunt van deze samenwerking is onder andere een gezond, comfortabel en energieneutraal kantoor.

Voor Frits Smedts is de keuze helder. Er is innovatie nodig als het gaat om het realiseren van een duurzame werkomgeving. ‘Het Kantoor vol Energie van Platform31/Energiesprong helpt ons om de vastgoedontwikkelaars anders te laten denken. Het mag niet beperkt blijven tot het aanpassen van een gebouw, waarbij alleen de euro’s tellen. Ook andere elementen vinden wij belangrijk. Zo moet bijvoorbeeld de gebruiker centraal staan’, benadrukt Smedts. Eelco Ouwerkerk: ‘Bij Kantoor vol Energie werken we aan de ontwikkeling van renovatieconcepten om te komen tot gegarandeerd comfortabele, gezonde en energieneutrale kantoren. In dit geval begeleiden we RHDHV bij het zoeken naar zo’n energieneutraal kantoor.’

Over de vraag van Royal HaskoningDHV zegt Ouwerkerk dat deze gekenmerkt wordt door hoge ambities, die aansluiten bij de behoefte en identiteit van het bedrijf. ‘Dat moet passen binnen de financiële en economische voorwaarden om rendabel te zijn. Huisvesting moet niet langer als een kostenpost worden gezien, maar als een bedrijfsmiddel. Uiteindelijk zal het geld opleveren. Bij renovatie van een gebouw, dringen wij er op aan om het in één keer goed te doen.’ Dat alles vergt volgens hem wel een andere vorm van samenwerken en een ander proces van vraag en aanbod. ‘Alleen het bordje langs de kant van de weg: 5.000 m2 kantoorruimte te huur, voldoet niet meer. Inmiddels hebben we al eerder verbluffende resultaten geboekt op het gebied van techniek, financiën en proces, die voor onmogelijk werden gehouden’, stelt Ouwerkerk vast.

Alles is mogelijk
‘De praktijk moet nog wel uitwijzen hoe ver men in de vastgoedmarkt gaat in energieneutraal’, zegt Smedts. ‘Technisch gezien is alles mogelijk. In ieder geval willen we als Nederlandse en internationale onderneming klanten en collega’s ontvangen in een kantoor dat goed bereikbaar is met het openbaar vervoer, fiets en auto. In het kantoor moet flexibiliteit, openheid en samenwerking worden gefaciliteerd. Onze betrokkenheid bij de thema’s van de Urban Challenge moeten zichtbaar zijn in de huisvesting. Denk daarbij aan de groeiende wereldbevolking en de gevolgen voor onze stedelijke gebieden. Wij richten ons op de snelle ontwikkeling en groei van de stad, waarbij wij een prettige, veilige en gezonde omgeving willen maken om in te wonen, werken en leren. Daarom zoeken wij voor onze mensen een energieneutraal kantoor met hoge duurzaamheidprestaties, naast energieneutraliteit en gezondheid, ook slim ruimtegebruik en hergebruik van materialen.’

Uitgedaagd
RHDHV heeft de markt inmiddels met een concrete huisvestingvraag uitgedaagd om een energieneutraal aanbod te doen. Smedts: ‘Bij een standaardvraag, krijg je een standaard oplossing. Wij hebben een bijzondere vraag en willen een bijzondere oplossing.’ Ouwerkerk: ‘Energiesprong zorgt voor individuele begeleiding van het proces, waarbij de ambities en doelstellingen op het juiste niveau worden gewaarborgd. De meerwaarde voor RHDHV van energieneutrale huisvesting wordt kwalitatief en kwantitatief inzichtelijk gemaakt.’ Inmiddels is er al een dialoogsessie geweest met enkele aanbieders van kantoren. Er worden verschillende concepten ontwikkeld, waarna het uiteindelijke concept dat voldoet aan de gestelde eisen, wordt gekozen. Het streven is om eind 2016 gehuisvest te zijn op de nieuwe locatie.

EETcafé in teken van verleden, heden en toekomst

Slechts elf procent van de kantoorgebouwen in Nederland bepaalt zo’n twee derde van het energiegebruik. Voor de bouwsector zijn er dan ook concrete mogelijkheden om op kansrijke locaties deze gebouwen te verduurzamen naar energieneutraal. Daar zijn in totaal miljarden euro’s mee gemoeid. Dit blijkt uit een recent onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB). Matthieu Zuidema, programmaleider bij het EIB presenteerde de onderzoeksresultaten tijdens het laatste EET-café van dit jaar. Hij nam het blokje ‘potentie’ voor zijn rekening. Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur bij Royal HaskoningDHV schetste de praktijk en de bijdrage over innovatie kwam van Marjolein Helder, ceo van Plant-e. Maar dit alles niet voordat Ad van Wijk, professor Future Energy Systems de toekomst heeft voorgespiegeld. Kortom, een verslag van een boeiende bijeenkomst.

Plaats van handeling is de Caballerofabriek in Den Haag. “Een geweldige locatie”, vindt Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie, “omdat we het hier ook gaan hebben over transitie. Ooit was dit een sigarettenfabriek en nu is het een broedplaats voor innovatieve bedrijven.”  Kuijper trapt de EET-café-bijeenkomst af met een terugblik op het afgelopen jaar en doorkijkje naar 2016. “Duidelijk is dat we met het programma Kantoor vol Energie in het afgelopen jaar flinke stappen hebben gemaakt.” Meer partijen beginnen volgens hem de voordelen te zien van energieneutrale kantoorvestigingen. “Van ‘ja maar’ en ‘het kan niet’ zitten we nu in de fase van ‘het kan als je het wilt’. De omslag zit vooral door huisvesting als bedrijfsmiddel te beschouwen en niet als kostenpost.”

Een belangrijk aspect vormt daarbij het gegeven dat een gezond en energieneutraal kantoor ook een positief effect heeft op de productiviteit van de medewerkers die daar werken. “Het is een onderdeel van de ValueCase die snel inzichtelijk maakt wat een energieneutrale, comfortabele en gezonde werkomgeving een organisatie kan opleveren. ” Voor volgend jaar wil Kantoor vol Energie tien verschillende projecten oppakken. “Met een roadshow gaan we de voordelen van een energieneutraal kantoorgebouw voor zowel gebruikers als eigenaren nog meer onder de aandacht brengen en selecteren we in totaal 10 pilotprojecten. Uiteindelijk zal het motto zijn ‘we doen ’t omdat het kan’.”

Deurbel

Keynote speaker tijdens deze EET café-bijeenkomst is Ad van Wijk professor Future Energy Systems. Zijn rol is om een doorkijk naar de toekomst te geven. Volgens hem neemt de aandacht voor het besparen van energie hand over hand toe. “We richten ons daarbij teveel op de voorkant terwijl we aan de achterzijde alleen maar energie aan het verspillen zijn.” Als concreet voorbeeld geeft hij de deurbel. “Iedereen heeft een deurbel. En de hele dag staat er een transformator van twee tot 10 watt te wachten tot er iemand op die bel drukt. Om pakweg de 400 miljoen deurbellen in Europa van stroom te voorzien hebben we twee kolencentrales nodig. Dat kan echt anders. Door bijvoorbeeld de deurbel te voorzien van een klein zonnepaneeltje die de transformator activeert op het moment dat er wordt aangebeld.” Het is in de ogen van Van Wijk één van de vele voorbeelden waarmee elektriciteit wordt verspild. “We hebben allemaal tal van apparaten in huis waar energie uit weglekt. Dat oplossen levert enorm veel winst op.” Verder voorziet Van Wijk dat in de nabije toekomst veel apparaten in hun eigen energie gaan voorzien. Als voorbeeld geeft hij een smart-window. Deze folie wordt op een raam aangebracht en is een televisie- en computerscherm ineen. “De stroom krijgt dit scherm door bijvoorbeeld zonnecellen in de hoeken van de raamsponningen. Nu al zien we producten die via wifi worden opgeladen. Het staat nog in de kinderschoenen maar het staat er wel aan te komen.”

Een nog grotere transformatie gaat in zijn visie de auto-industrie maken. “De verdere ontwikkeling van de brandstofcel op basis van waterstof is slechts een kwestie van tijd.” Het gaat er volgens hem voor zorgen dat auto’s energie gaan leveren. “Dan voorziet een garage van 500 auto’s straks de omliggende wijk van energie. Met andere woorden dan hoef je niet meer te betalen om te parkeren maar word je ervoor betaald.”

Uitvraag

Het is een soort toekomstmuziek waar Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur & manager business development bij Royal HaskoningDHV nog maar even niet aan denkt. Daarvoor is het traject waarin ze nu zit om een nieuwe duurzame kantoorvestiging in Amsterdam te vinden, al een opgave op zich. “Wij hebben de markt uitgedaagd om met voorstellen te komen”, schetst Martine het proces. Inmiddels zijn er drie partijen geselecteerd waarmee ze nu een zogenoemde dialoogronde ingaat. Kantoor vol Energie gaat het hele traject begeleiden. “We hebben een energieneutraal en duurzaam kantoor voor ogen wat een ontmoetingsplek voor onze medewerkers én klanten moet zijn. En ook hebben we gevraagd om een kantoor in de stad. Ik ben erg benieuwd naar de propositie van de drie geselecteerde partijen. Uiteindelijk gaan we dat beoordelen op basis van inhoud, proces en wat het kost.”

Volgens Matthieu Zuidema, programmaleider bij het Economisch Instituut Bouwnijverheid (EIB) is de verduurzamingsvraag die Royal HaskoningDHV nu heeft gesteld, een voorbeeld waar de bouwsector er meer van zal gaan krijgen. Het EIB heeft de kansen voor de verduurzaming van de kantorenmarkt in kaart gebracht. “Uit dit onderzoek blijkt dat slechts 11 procent van alle kantoorgebouwen zo’n twee derde van het energiegebruik bepaalt”, houdt Zuidema zijn gehoor voor. “Omdat Wytze Kuijper van concrete cijfers houdt heb ik een sigarenkistberekening gemaakt. Als je uitgaat van de beste locaties heb je het over 275 panden die zich morgen al lenen om te transformeren naar energieneutraal. Qua bouwomzet heb je het dan direct al over 1,6 miljard euro. Filter je de lastige gebouwen of probleemgebouwen eruit dan blijven er 150 over. Dan nóg ligt er morgen voor de bouw een markt van 1 miljard euro beschikbaar. Uiteraard is de totale markt veel groter”, benadrukt Zuidema. “Want als we die 11 procent aanpakken hebben we het over een investeringsbedrag van zo’n 7 miljard euro.”  Volgens Kantoor vol Energie is zeker 35 procent van de totale markt geschikt om Nul op de Meter te worden gemaakt. In dat geval gaat het om 17,5 miljoen vierkante meter met een bouwomzet van circa € 14 miljard euro.

Planten

Marjolein Helder, ceo van Plant-e hoopt dat een deel van die investeringen in haar product wordt gestoken. Zij sluit met een presentatie van haar bedrijf deze laatste EET-bijeenkomst van 2015 af.  Plant-e heeft een techniek ontwikkeld waarbij energie uit planten kan worden opgewekt zonder de planten te oogsten of te beschadigen. De ontwikkelde techniek is vooral geschikt voor natte bodems, zoals moerasgebieden en rijstvelden.  “Ongeveer 25 procent van Nederland bestaat uit moerasachtig gebied. Dat betekent dat we met dit product onze totale elektriciteitsvraag kunnen voorzien.” Voorlopig is dat volgens Helder echter nog toekomstmuziek. Hoewel het product in toenemende mate wordt toegepast. Zo voorzien de plantjes bijvoorbeeld in Ede/Wageningen de led-verlichting in een vangrail van energie. “Met één vierkante meter voorzien we een ledlampje van stroom. Daar redden we natuurlijk de wereld nog niet mee. Maar de ontwikkelingen gaan wel snel. Uiteindelijk is het de verwachting, dat de opbrengst zeker in de buurt komt van die van zonnepanelen.” Dat de ontwikkelingen snel gaan heeft volgens haar ook te maken met de toenemende belangstelling die er voor Plant-e is. Zo heeft Plant-e bijvoorbeeld eerder dit jaar op het World Economic Forum de innovatieprijs 2015 in de wacht gesleept. De jury bestempelde deze Hollandse start-up als behorend tot de 49 meest vooruitstrevende bedrijven in de wereld. “Je merkt toch dat zo’n prijs iets teweegbrengt. Het moet zo worden dat iedereen zegt ‘cool spul, dat wil ik ook’.”

Streven

Het is een vooruitzicht dat ook Wytze Kuijper wel aanspreekt: “Daar moet ook ons streven zijn. Dat eigenaren en gebruikers van kantoren eind volgend jaar zeggen ‘een nul op de meter kantoor, dat wil ik ook.”