Auteursarchief: sanne

Een kwestie van de wortel en de stok

KvE EETcafé

Normeren, de noodzaak van de wortel en de stok en het Klimaatakkoord dat er gewoon gaat komen. Het kwam allemaal voorbij in de eerste editie van het EETcafé in 2019. Annet Bertram,  directeur-generaal Vastgoed en Bedrijfsvoering Rijk & directeur-generaal Rijksvastgoedbedrijf bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, nam de aanwezigen mee in de opgave van het Rijksvastgoedbedrijf en Medy van der Laan, voorzitter van Energie-Nederland brak een lans voor meer geïntegreerd denken. Een verslag.

Het decor voor dit eerste EETcafé van Kantoor vol Energie in 2019 is het Hof van Cartesius in Utrecht. Een passende locatie, vindt Wytze Kuijper die, zoals altijd, ook vandaag weer de rol van spreekstalmeester op zich heeft genomen. Voor hij de voorzitter van Energie-Nederland, Medy van der Laan, het woord geeft, wijst hij de aanwezigen nog even fijntjes op de noodzaak om met de transitie aan de gang te gaan. “We moeten de bebouwde omgeving in een tempo van 1.000 woningen per dag verduurzamen. Al in 2030 moet bebouwde omgeving 3,4 Mton minder CO2 uitstoten. Dat betekent dat we aan de gang moeten.”

Medy van der Laan, voorzitter van Energie-Nederland,  ziet een dergelijke transitie alleen gebeuren wanneer er gaat worden genormeerd. “Je ziet nu ook beweging ontstaan omdat in 2023 voor kantoor gebouwen Label C de norm is.” In het Energieakkoord in 2013 is volgens haar heel nadrukkelijk gekozen voor de wortel en de stok. Dat heeft voor de energiesector geleid tot het nemen van de nodige stappen op weg naar meer schone energie. “Gratis verandering kan niet en zal toch geholpen moeten worden tot een bepaald ‘tipping point’, zodat het geld oplevert en er een economische haalbaarheid ontstaat”, aldus Van der Laan, die ervan overtuigd is dat het Klimaatakkoord er komt. “Het kan misschien een paar maanden langer duren, maar hij gaat er echt komen.”

Kosten efficiency

Overigens zijn volgens haar de getallen van de CO2 vermindering, waar iedere sector in het akkoord voor aan de lat staat, vooral uit kostenefficiency gekozen. “Welke grootste winst kan er tegen zo laag mogelijke kosten worden geboekt? Dat daarom de lat voor de bebouwde omgeving relatief laag ligt, heeft alles te maken met de moeilijkheidsgraad. Het is gewoon heel moeilijk en dus duur. Het is bijvoorbeeld goedkoper om een centrale te sluiten, want daarmee wordt dan weer 10 Mton COgratis bespaard.” In haar visie moet de vraag ook van onderuit komen, van de huurder. “Als Energie-Nederland gaan wij bijvoorbeeld in 2020 naar een nieuw pand, omdat onze huidige vestiging niet goed aanvoelt en de verhuurder er niets aan wilt doen. Als een dergelijke vraag van onderop toeneemt zal dat ongetwijfeld tot een gedragsverandering leiden. In de uitvoering gaat het er om dat partijen geïntegreerd gaan denken. Heb je als opdrachtgevende partij een lamp nodig of wil je licht? Het gaat om het stellen van de juiste vraag, zodat de marktpartij de juiste oplossing kan bieden.”

Medy van der Laan, Energie-Nederland, KvE, Kantoor vol Energie
Medy van der Laan, voorzitter van Energie-Nederland, is ervan overtuigd dat het Klimaatakkoord er komt.


Belangrijke rol

Het is een prima haakje voor Annet Bertram, die in haar betoog het belang van een goede samenwerking tussen opdrachtgever, opdrachtnemer en alle betrokken bepleit. De enorme hoeveelheid grond en vierkante meters vloeroppervlak geeft het Rijksvastgoedbedrijf een positie om een belangrijke rol te spelen in het verduurzamingsvraagstuk. “Tegelijkertijd zag ik bij mijn aantreden dat de executiekracht van het Rijk flink achteruit gelopen was. Simpelweg omdat ook de instrumenten ontbraken om die positie in te nemen.”

Vorig jaar zijn daarom de eerste stappen gezet om het rijksvastgoed op een andere manier in te zetten. “Natuurlijk is maatschappelijk financieel rendement van belang maar ook goed rentmeesterschap”, benadrukt Bertram.

Een treffend voorbeeld daarvan noemt zij EnergieRijk Den Haag. Dit behelst in het jargon van het Rijksvastgoedbedrijf een Regionaal Ontwikkelingsproject (ROP). Het gaat hier om een gebiedsgerichte aanpak van de energietransitie. Het Rijksvastgoedbedrijf werkt daarbij samen met de gemeente Den Haag, de provincie Zuid Holland en diverse marktpartijen, waaronder BAM en de Facilicom Group.  EnergieRijk Den Haag behelst het verduurzamen van zo’n 24 overheidsgebouwen in een straal van 1 km² rondom station Den Haag Centraal. In 2040 moeten de gebouwen klimaatneutraal zijn. “Je kunt dat pand voor pand doen, of in één keer twintig panden tegelijk aanpakken waardoor de slagkracht groter wordt.” Juist als daarbij meerdere partijen en projecten aanhaken, biedt dat volgens Bertram kansen. Ze geeft als voorbeeld haar langgekoesterde wens van een zogenoemde warmterotonde, die de warmte uit Rotterdam naar Energierijk kan brengen. “Zeer ambitieus allemaal, maar door het verbinden van nieuwe technieken komt het wel een stap dichterbij.”

Een heel avontuur

Ze geeft overigens toe dat dit alles nog een heel avontuur is. De animo bij het bedrijfsleven om aan te klampen neemt toe. “Het voordeel is dat de aanpak in Den Haag ook reproduceerbaar is. We hoeven niet telkens alles opnieuw te verzinnen. Daarom passen we het nu al toe in Utrecht, Arnhem, Groningen en zelfs Curaçao.” Behalve de eigen panden voert het Rijksvastgoedbedrijf ook nog het beheer over de gebouwen van justitie en defensie. En ook daar moeten we wat mee.” Daarom werkt ze nu aan een routekaart voor defensie en justitie die in mei klaar moet zijn. In juni gaat er wat de directeur-generaal betreft een brief naar de Tweede kamer over de concrete vorderingen. “Dat zijn spannende momenten omdat er ook een kosten-batenanalyse moet worden gedaan. En dat is logisch, want we hebben het hier wel over gemeenschapsgeld en het moet ook duidelijk zijn dat het ook financieel de beste manier is.”

EETcafé, KvE, Kantoor vol Energie

Het EETcafé werd dit keer gehouden in het Hof van Cartesius in Utrecht.


Resultaten

EnergieRijk leert Bertram wel dat een gelijkwaardige samenwerking met partijen tot resultaten leidt.  Op de vraag vanuit de zaal welke rol circulariteit speelt benadrukt zij dat dit uiteraard bij de planvorming een rol speelt. “Net als het realiseren van een gezond pand voor de mensen die er werken. Ook dat kan overigens een aanleiding zijn om met een gebouw aan de slag te gaan.”

Vervolgens krijgt Martin Mooy van DGBC de vloer om iets te vertellen over Paris Proof. Van belang is volgens Mooy dat data van gebouwen transparanter worden gedeeld. “In Amerika zie je bijvoorbeeld in één oogopslag wat een gebouw aan energie en water gebruikt. Maar hier in Nederland doen wij daar heel moeilijk over.” Daar weet Martine de Vaan, projectmanager duurzame innovatie en gebiedsontwikkeling bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), inmiddels alles van. “Het blijkt heel lastig om de juiste data boven water te brengen.”

Reacties

Yvette Watson is mede-oprichter van PHI Factory en helpt organisaties om te versnellen naar een circulaire economie.  Op de vraag van Wytze Kuijper wat zij tot nu toe van de sprekers vond zegt ze na een korte stilte: “Ik miste in de verhalen van Medy van der Laan en Annet Bertram vooral de eindgebruiker. “Het gaat namelijk heel veel over kosten van de investering, maar wat levert het op? Ook heb ik ze horen spreken over de energietransitie én het Grondstoffenakkoord. Maar dat zijn geen gescheiden trajecten. We moeten dat veel meer bij elkaar zien te trekken. Waar het om gaat is namelijk dat we uiteindelijk met elkaar een mooie wereld voor morgen creëren.”

Atto Harsta, innovatieaanjager bij Kantoor vol Energie, sluit zich daarbij aan. Ook hij vindt dat circulariteit een duidelijkere plek in de verduurzaming moet krijgen. “Want als je met verkeerde materialen aan de slag gaat, dan gaat weliswaar het energiegebruik omlaag maar de CO2, waar de grondstof van is gemaakt, gaat omhoog.”

Kantoor vol Energie, KvE, Wytze Kuijper

Wytze de Kuijper, programmamaker bij Kantoor vol Energie, nam wederom de rol van spreekstalmeester op zich.


Anders denken

Het is uiteindelijk aan Klaas-Jan Engelsma, Gemandateerd Opdrachtgever (GO) om de bijeenkomst af te sluiten. In aansluiting met Annet Bertram ziet ook hij voordelen in een hechtere samenwerking tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. “Het is een hele andere manier van denken. Je kunt niet alleen als klant eisen neerleggen, je moet er samen uitkomen. Dat betekent dat je meer van elkaar moet weten, inzage moet hebben in elkaars verdienmodel.”

Engelsma is onder andere betrokken bij de aanpak van het stationsgebied in Arnhem. Ook dit is een zogenoemd ROP-project en behelst onder de noemer project DOEN onder andere een duurzame renovatie van de lokale rijkskantoren. “De samenwerking hebben we ook in de aanbesteding vormgegeven door dit in samenwerking met de markt te doen”, licht Engelsma toe. “We doen het nu anders dan de ‘wij-zij’ contracten, zoals we die nu vaak zien. We gaan naar ‘wij’-contracten, naar ‘alliantieachtige contracten’ en dat is om in de woorden van Annet Bertram te spreken best spannend maar wel de toekomst om de gigantische verduurzamingsopgave uit te kunnen voeren.”  Voor Wytze Kuijper als KvE spreekstalmeester de laatste woorden: “Ik daag iedereen hier uit de beweging in gang te zetten. Want als wij het niet doen, wie dan wel?”

Deltaplan nodig voor verduurzamen kantorenmarkt

Het nieuwe Kantoor vol Energie-magazine is uit

Er is een integrale aanpak nodig om het verduurzamen van commercieel vastgoed echt te gaan versnellen. Dat vindt Marcel de Boer, algemeen directeur van de Troostwijk Groep en voorzitter van NVM Business. Hij zegt dat in het decembernummer van het Kantoor vol Energie-magazine.

Volgens De Boer moet er snel worden opgehouden met wat hij noemt het plakken van pleisters. “Daarmee bedoel ik bijvoorbeeld het subsidiëren van zonnepanelen. Veel beter is het om via het belastingstelsel verduurzaming te stimuleren. Maar ook moet de gebruiker bewuster worden gemaakt. Voor de opgave waar we voor staan is een Deltaplan nodig.”

Kantoor vol Energie-magazine

Behalve een gesprek met Marcel de Boer in dit nummer ook een uitgebreid interview met de zakenvrouw van het jaar 2018: Aukje Kuypers. Met de algemeen directeur van het familiebedrijf Kuijpers gaat het behalve over haar uitverkiezing uiteraard vooral over duurzaamheid. “Ik zag laatst op LinkedIn het bericht voorbij komen dat er nu 485 energiecoöperaties zijn. Dat waren er vorig jaar nog maar 85. Kortom, er is een stille revolutie aan de gang dat mensen elkaar beginnen op te zoeken.”

Lees het decembernummer hier: www.kvemagazine.nl

‘De vraag vanuit de markt is nog niet overweldigend’

Masterclass Paris Proof voor Dummies

“De vraag uit de markt voor het verduurzamen van commercieel vastgoed is nog steeds niet overweldigend”, aldus Robert Sengers van Kernwaarde Groen. Hij merkte dit op tijdens de bijeenkomst Paris Proof voor Dummies. De masterclass was door Kernwaarde Groen in net kader van de Dutch Green Building Week op touw gezet.

Op de vraag van deelnemers hoe de markt dan in beweging moet worden gezet ziet zelfstandig duurzaamheidsexpert Robert de Bourgraaf het verplicht stellen van Label C toch als een eerste stap. “Je ziet toch banken nu al vragen stellen over de duurzaamheid van een kantoorgebouw. Als zij daar straks het besluit wel of niet financieren aan koppelen, kan het snel gaan. Dus van die kant zie ik wel een versnelling. En”, voegt hij er in één adem aan toe, “als je als eigenaar niks met je gebouwen doet, zijn ze over tien-, twintig jaar niks meer waard. De uitdaging die wij hebben is om te laten zien dat het verduurzamen van gebouwen niet alleen geld kost, maar ook geld oplevert.”

Introductie

Sven Steps trapte de middag af met een introductie van Paris Proof, de norm die DGBC heeft berekend in het kader van het meerjarenprogramma Deltaplan Duurzame Renovatie. Een kantoorgebouw dat Paris Proof is, verbruikt maximaal 50 kWh per vierkante meter. Dat er een noodzaak is om aan de slag te gaan laat de klimaatverandering volgende Steps wel zien. De weersomstandigheden lijken hand over hand weerbarstiger te worden. “Het is duidelijk dat we met de opgave die vastgelegd ligt in het Klimaatakkoord aan de gang moeten”, aldus Steps.

In de visie van De Bourgraaf begint het met het terugdringen van het energiegebruik en isoleren van het pand gelijk op te laten gaan. Aan de hand van een aantal voorbeelden liet hij zien dat met isoleren van de schil, het plaatsen van nieuwe kozijnen, triple glas, balansventilatie en kierdichting een enorme winst kan worden behaald. “Ook Nul op de Meter?” werd als vraag gesteld. De Bourgraaf: “Dat blijkt in de praktijk nog net te moeilijk en te duur.”

Kostenaspect

Dat kostenaspect is volgens het drietal, Steps, De Bourgraaf en Sengers, een belangrijke remmende factor. “Daarbij komt”, zegt De Bourgraaf, “dat de ontwikkelingen nog heel snel gaan. Warmtepompen worden vast nog goedkoper, de opbrengsten van zonnepanelen nemen ook nog toe. Ook als het gaat om conceptueel renoveren staan we nog aan het begin van het proces.” De Nieuwe Norm van Kantoor vol Energie, Paris Proof, BREEAM; een aantal deelnemers duizelt het inmiddels aan de verschillende normen en labels. Steps: “Uiteindelijk is het doel hetzelfde, namelijk een CO2 neutraal bebouwde omgeving. Er zitten alleen verschillen in de wijze van benadering.”

Bloed, zweet en tranen

Atto Harsta, innovatiemanager bij Kantoor vol Energie en eigenaar van Aldus bouwinnovatie, zou zo graag het vliegwiel in gang willen zetten om de integrale verduurzaming van het bestaande kantorenvastgoed te versnellen. “Maar het is ons nog niet gelukt om dat vliegwiel op de juiste wijze aan te slingeren.” Toch is hij niet somber over de toekomst. “De tijd gaat ons helpen.” Een gesprek over innoveren, bondgenootschappen en het Klimaatakkoord.

Halverwege het gesprek neemt Harsta het woord ‘innovatorsdilemma’ in de mond. “Daarmee bedoel ik hoe hoog leg je de lat of hoe ver is het vergezicht dat je laat zien? Dan is het vervolgens altijd de vraag of de lat niet te hoog ligt en daarmee het vergezicht te ver is. Het gevolg is dan namelijk dat je geen aansluiting hebt omdat je te ver voor de troepen uitloopt.” Ligt daarentegen de lat te laag dan is er onvoldoende uitdaging. “Dan hoeft de markt ook niet te innoveren. Label A is bijvoorbeeld een renovatieopgave waarvan wij zeggen dat is geen innovatieopgave. Simpelweg omdat je zonder enkel probleem ieder gebouw in Nederland naar label A kunt brengen.” Iets wat volgens Harsta overigens zeker moet gebeuren en voor sommige partijen ook absoluut een uitdaging zal zijn. “Maar”, benadrukt hij, “dat is toch echt een andere uitdaging dan waarvoor Kantoor vol Energie in het leven geroepen is.”

Voorwaarts

Door Kantoor vol Energie is de stap voorwaarts richting Nul op de Meter inclusief een gezond binnenklimaat gezet. Harsta: “Je zou kunnen concluderen dat het misschien voor veel partijen een te ver vergezicht is waardoor we te ver voor de troepen uit zijn komen te lopen.” Even daarvoor, aan het begin van het gesprek, constateerde hij al dat er in de afgelopen vijf jaar wellicht te weinig resultaten zijn geboekt. “We hebben veel goede instrumenten ontwikkeld en we hebben veel geïnitieerd en gemobiliseerd, maar qua harde gerenoveerde kantoormeters is er weinig resultaat. En eerlijk gezegd ben ik daar wel teleurgesteld over.” Over de oorzaak zegt hij dat financiële motieven in de vastgoedsector, die zo van geld doordrongen is, nog steeds een belangrijke drijfveer is. “We werken met innovators die het per definitie niet alleen om het geld doen. Dat zijn ook de mensen die het aandurven omdat ze toch iets anders willen. Durvers die zeggen: ‘ik ga het gewoon doen’. Maar dat aantal is nog niet groot. Sterker, het zijn er te weinig en we kunnen op de een of andere manier niet de stap maken tussen hele goede initiatieven en een iets groter deel van de markt. Die weten we niet of onvoldoende aan te spreken.”

De tijd gaat helpen

Overigens waakt Harsta voor al te veel somberheid. Zeker wat het de toekomst betreft. “De tijd gaat ons helpen. Toen we met Kantoor vol Energie begonnen was er nog geen Klimaatakkoord. De druk op de markt begint toe te nemen. Als wij de gestelde klimaatdoelen echt willen halen dan moet ook de utiliteitsbouw meer doen dan alleen een label C renovatie. Ik merk om mij heen dat het besef dat er iets moet gebeuren toeneemt. Ook de gezondheidstendens gaat helpen en ik zie ik dat de prijzen van de ingrepen flink dalen. PV-panelen bijvoorbeeld worden steeds goedkoper. Dus aan de kant van producten gaat het best hard waardoor de businesscase sneller te maken is.”

Tegelijkertijd is Harsta wel een grote criticaster van het onlangs gepresenteerde Klimaatakkoord. “Omdat ik namelijk vind dat daar een grote kans is blijven liggen om de verschillende transitieagenda’s met elkaar te verbinden, waardoor het voor de markt makkelijker wordt om stappen te maken. Dat is ook de reden dat we als Kantoor vol Energie CO2 equivalent als maatgevende rekeneenheid willen gaan hanteren. Ik vind het jammer dat binnen het Klimaatakkoord die stap niet is gezet. Primaire grondstoffen zullen namelijk steeds duurder gaan worden en maatgevender in de totale CO2 impact van een gebouw. We moeten dan wel eerlijk rekenen. Als we steeds blijven sturen op Energielabeltjes komen we er niet want die hebben met de werkelijkheid niets te maken. We moeten gaan afrekenen op gerealiseerde resultaten in plaats van berekende verbruiken die steeds verder afwijken van de werkelijkheid. Hierdoor zijn er helaas nog steeds veel beslissers die op de verkeerde eenheden, grootheden en informatie besluiten nemen over wat te doen met de huidige kantoorvestiging.”

CO2 taks

Wat volgens Atto echt gaat helpen is een serieuze CO2 taks. “Dan zijn we van veel discussies die we nu voeren af. Dan worden de ‘eindige’ primaire energie en ‘eindige’ grondstoffen ineens veel duurder en dan worden veel zaken die wij als Kantoor vol Energie willen in één klap een stuk aantrekkelijker. Ook economisch gezien. Hoewel”, voegt Atto er in één adem aan toe, “ik nog steeds bepleit dat je het niet alleen uit economische motieven zou moeten willen. De gezondheid van de medewerkers bijvoorbeeld wordt nu nog niet beprijsd en daardoor zit het nog niet in de businesscase maar dat zou eigenlijk wel moeten.” Over de CO2-taks en zijn kritiek op het Klimaatakkoord kreeg Atto onlangs bijval van Klaas van Egmond, hoogleraar milieukunde en duurzaamheid aan de Universiteit en oud-kroonlid van de SER. In een interview met de Volkskrant bestempelde Van Egmond het Klimaatakkoord als een ‘kleinbierfestival’. En het wordt volgens het oud-kroonlid pas ‘groot bier’ als er een echte prijs op CO2 wordt gezet. “En dan over de hele breedte. Van mijn open haard tot de industrie. Het is de enige rechtvaardige en economisch efficiënte aanpak.” Het zijn woorden die Atto Harsta aanspreken. “Uit mijn hart gegrepen”, merkt hij fijntjes op.

Bondgenoten

Echter, zolang die taks er nog niet is moet ‘de klus’ voorlopig op een andere manier worden geklaard. “Dat betekent dat we goede en aansprekende voorbeelden moeten laten zien. Daarnaast moeten we bouwen aan bondgenoten met de NEVAP en DGBC. We hebben allemaal hetzelfde einddoel namelijk CO2 neutraal zijn in 2050. Maar om dat te bereiken hebben we elk onze eigen koers zonder elkaar te beconcurreren. Wij zijn vooral een innovatie- en versnellingsprogramma. We moeten de dingen doen om ervoor te zorgen dat zaken eerder gebeuren en dat kost heel veel bloed, zweet en tranen. En helaas hebben we blijkbaar het vliegwiel nog niet op de juiste wijze aan weten te slingeren waardoor we kunnen stoppen. Nog niet in elk geval.”

Inschrijving voor Duurzaam Bouwen Awards geopend

Staat uw duurzame project of organisatie op 14 februari volop in de schijnwerpers? Dan worden namelijk de Nederlandse Duurzaam Bouwen Awards uitgereikt. De inschrijving hiervoor is nu geopend.

Aan de hand van 3 juryprijzen en 1 publieksprijs zetten we, op de dag van de liefde, organisaties die zich onderscheiden op het gebied van duurzaamheid in de schijnwerpers. Tijdens de feestelijke ceremonie op het Duurzaam Bouwen Congres worden de volgende prijzen toegekend:

  • De Circulaire Ring voor de gemeente met het meest duurzame bouwproject
  • De WoCo25 voor de meest duurzame woningcorporatie
  • De Gouden Kikker voor het meest duurzame project
  • De Duurzaam Bouwen Award, de publieksprijs

Integrale duurzaamheid

De winnaars van de afgelopen jaren hebben een gemeenschappelijke deler: ze scoren hoog op integrale duurzaamheid. Dit betekent dat ze niet alleen investeren in energiemaatregelen, maar ook aandacht hebben voor de milieu-impact van toegepaste bouwmaterialen en gezondheidsaspecten. Die brede benadering wordt steeds meer de trend in duurzaam bouwen en is dit jaar dan ook weer een belangrijk criterium.

Bent of kent u een organisatie die een nominatie verdient? De inschrijving is nu geopend. U kunt uw eigen project of organisatie inschrijven, maar ook een ander voordragen voor een award. Inschrijven is mogelijk tot en met 16 december 2018. Een onafhankelijke jury, bestaande uit experts op het gebied van duurzaamheid binnen zowel bedrijfsleven als overheid, beoordeelt alle inzendingen en maakt 10 januari de drie genomineerden per categorie bekend.

Inschrijven kan via https://www.duurzaambouwenawards.nl/nu-inschrijven/

Iemand voordragen kan ook en wel via https://www.duurzaambouwenawards.nl/voordragen/

Stichting DBA

De Nederlandse Duurzaam Bouwen Awards is een initiatief van de stichting DBA, waarin abcnova, W/E adviseurs, FSC Nederland en Duurzaam Gebouwd hun krachten hebben gebundeld. De stichting heeft als doel verduurzaming van de gebouwde omgeving te stimuleren. Meer informatie over de awards is te vinden op www.duurzaambouwenawards.nl.

Kernwaarde Groen organiseert inspiratiesessie

Een bijeenkomst over Paris Proof waarin ook de Nieuwe Norm van Kantoor vol Energie voorbij komt. Dat organiseert Kernwaarde Groen samen met Dubourgraaf op dinsdag 25 september.

De bijeenkomst, waarvan de inloop om 13.00 uur is, wordt gehouden tijdens de achtste editie van de Dutch Green Building Week die van 24 tot 28 september 2018 plaatsvindt.

Met de sessie sluiten Kernwaarde Groen en Dunourgraaf aan op het door Dutch Green Building ontwikkelde Deltaplan Duurzame Renovatie. De sessie, die om 13.30 uur begint, is behalve een kennismaking met de beginselen van Paris Proof ook een praktische sessie over hoe bestaande kantoorgebouwen duurzaam kunnen worden gemaakt. Uiteraard komt tijdens de workshop ook de Nieuwe Norm aan de orde. De inspiratiesessie wordt gehouden bij BINK 36, Binckhorstlaan 36, 2516 BE Den Haag.

Inschrijven

Inschrijven kan via de pagina op Eventbrite.

KvE-magazine staat online!

De zomereditie van het KvE-magazine staat online. In dit nummer noemt Woud Jansen, procesmanager bij Kantoor vol Energie, het huidige financiële systeem een belangrijk obstakel op het pad van verduurzaming van kantoren.

“Commercieel vastgoed is een financieel product, een beleggingsproduct waarbij kort-cyclisch wordt gedacht op basis van rendement”, aldus Jansen. In het zomernummer van het magazine pleit hij dan ook voor een totale reset van financiële systeem. Tegelijkertijd erkent Jansen dat een wijziging van dat systeem niet eenvoudig geregeld is. “Een groot deel van de pensioenen van de BV Nederland liggen in stenen. Met andere woorden, op het moment dat we dat op een andere manier gaan herwaarderen of waarderen heeft dat impact op het hele financiële systeem. Dus ik verwacht niet dat dat van vandaag op morgen radicaal wordt omgegooid. Maar we zullen er iets mee moeten.”

Verder in  het KvE Magazine een verslag van het EETcafé over het klimaatakkoord en een verhaal over Healthy Workers. Deze onderneming van Boy Lokhoff maakt de staat van het kantoorgebouw op onderdelen zoals onder andere luchtkwaliteit, temperatuur en geluidshinder inzichtelijk. Juist de combinatie tussen ‘harde’ metingen en ‘zachte’ informatie van medewerkers maken de aanpak van Healthy Workers bijzonder. Zelfs zo bijzonder dat het buitenland lonkt. “De problemen die wij hier in Nederlandse kantoren aantreffen zijn natuurlijk universeel. En we zijn met onze aanpak, voor zover ik weet, de enige”, aldus Boy Lokhoff.

Klik hier voor het nummer: https://kvemagazine.nl/

Donald van den Akker nieuwe programmamanager Kantoor vol Energie

‘Ik zoek altijd naar de verbinding’

Donald van den Akker is de nieuwe programmamanager van Kantoor vol Energie. Daarmee volgt hij Mario Dingenouts op, die deze functie na het vertrek van Eelco Ouwerkerk eind vorig jaar op ad interim basis vervulde. Een kennismakingsgesprek over verduurzaming, het hebben van een lange adem en de uiteindelijke stip aan de horizon: een CO2 neutrale gebouwde omgeving.

Donald van den Akker heeft, als het gaat om duurzaamheid, al een flinke trackrecord opgebouwd en weet inmiddels wel hoe de hazen lopen. Zo was hij onder andere namens het Klimaatverbond betrokken bij de totstandkoming van het Nationaal Energieakkoord en heeft hij zich gebogen over de aanpak van energiebesparing in de gebouwde omgeving. Sinds 1 april is hij als senior projectleider bij Platform31 aan de slag en stuurt hij als programmamanager het team van Kantoor vol Energie aan.

Bij zijn afscheid als directeur Strategie en Samenwerking van Klimaatverbond Nederland noemde het bestuur hem “een bruggenbouwer die zijn werk met grote inzet en een rebelse inslag en met eigen visie verricht.” Rebels? “Ik wilde toen ik jong was wel echt de wereld verbeteren”, zegt hij lachend. “Ik kon en kan nog steeds slecht tegen ongelijkheid. Ik heb indertijd voor Milieudefensie ook wel op de barricade gestaan. Naarmate je ouder wordt krijg je natuurlijk wel steeds meer context. De scherpe randjes zijn er dan misschien wel af, maar nog steeds zet ik mij volledig in voor een duurzame omgeving.” Eind tachtiger jaren ging Van den Akker milieukunde studeren. Het is dan nog een studie en vak waar een licht geitenwollensokkengeur aan hangt. “Ik droeg weliswaar katoenen sokken, maar er werd toen nog wel met argusogen naar gekeken. Wat dat betreft is er gelukkig wel heel veel veranderd en heb ik het gevoel dat het milieu, en in het verlengde daarvan het thema duurzaamheid, veel breder op het netvlies is komen te staan. Gelukkig maar.”

Tijd

Tegelijkertijd zal hij de laatste zijn om te zeggen dat we er daarmee al zijn. “Een transitie kost nu eenmaal erg veel tijd. Met het Energieakkoord is er een stip op de horizon gezet: in 2050 een CO2 neutraal gebouwde omgeving. De route ernaartoe moeten we met elkaar nog vinden.” En daar ziet hij voor programma’s zoals Kantoor vol Energie een duidelijke taak. “Met de individuele pilots laten we zien wat er op het vlak van energieneutraliteit al mogelijk is. Die voorbeelden moeten andere partijen aan het denken zetten en in actie laten komen.” Een duw in de rug van de overheid is volgens hem daarbij zeer welkom. “De overheid moet het afdwingen. Voor de kantorenmarkt wordt Label C de norm. Daarmee legt het de lat nog niet hoog, maar gebouweigenaren moeten hierdoor wel gaan bewegen. En als er nieuwe businessmodellen komen die het aantrekkelijk maken om nog meer stappen te zetten waardoor de kantoren gezonder en comfortabeler worden, dan is de keuze denk ik snel gemaakt. Ook minister Wiebes gaat het om kostenefficiency op termijn.”

In zijn ogen gaat ook het besluit om de gaskraan in Groningen sneller dicht te draaien de transitie helpen. “Het Rijk heeft een oproep gedaan voor het maken van plannen voor circa 20 gasloze wijken. In deze proeftuinen zijn vast ook kantoorgebouwen en die moeten dus ook van het gas af. Ik zie heel veel in die verbinding. Daar komen echt goede voorbeelden uit.”

Twijfels

Desondanks is het in zijn visie niet alleen hosanna. Vooral de bouwsector heeft volgens hem nog wel een slag te maken. “Er heeft in de sector nog geen echte systeeminnovatie plaatsgevonden. Er worden nog steeds stenen gestapeld zoals dat al decennialang wordt gedaan. En ook wordt elk nieuwbouwproject als weer een nieuw project aangevlogen, zonder dat de kennis en ervaring uit eerdere projecten daarbij wordt meegenomen. Daar moet echt nog wat gebeuren.” Nog meer twijfels heeft hij over de communicatie tussen de sector en de gebruikers. “Ik ben zelf ook actief in een bewonersorganisatie. Een ontwikkelaar is in mijn wijk bezig met de herbestemming van een kerkgebouw en het baart mij zorgen hoe weinig oog en oor zo’n organisatie voor de omgeving heeft. De communicatie gaat stroef. En als we ons bedenken dat juist zij een belangrijke taak hebben om bewoners maar ook gebruikers van kantoren mee te nemen in het verduurzamingsproces, dan is er nog veel te leren.”

Aan de andere kant weet hij uit ervaring dat wanneer de sector eenmaal de slag heeft gemaakt er vervolgens meestal vol voor wordt gegaan. “Een goed voorbeeld daarvan vind ik het slopen van gebouwen. Nog niets eens zo lang geleden ging de sloopbal tegen een gebouw en werd alles bij elkaar in containers afgevoerd. Toen kwam er regelgeving en moest het bouwafval worden gescheiden. De sector stond aanvankelijk op zijn achterste benen, maar er is inmiddels helemaal niemand meer die nu nog naar die tijd terug zou willen.”

Lijfspreuk

Zijn lijfspreuk is ‘start slow to go fast’. “De bewustwording dat het anders moet en kan begint op stoom te raken. Daar dragen de pilots aan bij. Nu beginnen we op een langzame wijze het thema te verbreden met het onderwerp circulariteit. En dat gaat straks ook een grote vlucht nemen en dus fast.”

Nieuwe privacyverklaring Kantoor vol Energie

Vanaf vandaag, vrijdag 25 mei, is het zover: dan geldt de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Ook wij als Kantoor vol Energie moeten aan deze nieuwe privacywet voldoen. Daarvoor hebben wij een privacyverklaring opgesteld. Hierin lees je welke persoonlijke gegevens wij verzamelen en hoe wij daarmee omgaan. Wij hebben immers persoonlijke gegevens nodig voor het versturen van nieuwsbrieven, direct mailings en uitnodigingen voor onze evenementen. Wil je op de hoogte blijven, dan hoef je niets te doen. Ons nieuwe privacybeleid gaat direct in. Bekijk de privacyverklaring hier op onze website. Wil je onze nieuwsbrieven en mailings of andere updates over onze dienstverlening niet meer van ons ontvangen, dan kun je je eenvoudig onderaan iedere nieuwsbrief of mailing uitschrijven.

 

‘Label C is niet ambitieus genoeg’

Dat Label C niet ambitieus genoeg is, staat voor Guus Berkhout, Fondsmanager van Triodos Vastgoedfonds, als een paal boven water. Het kan wat hem betreft ook niet snel genoeg gaan. “De verduurzaming van het vastgoed gaat met horten en stoten, maar er zit wel beweging in.”

Berkhout zegt dit in een interview in de nieuwste editie van Kantoor vol Energie Magazine. Behalve Berkhout komen ook Martin Mooij, programmamanager van het Deltaplan Duurzame Renovatie en Atto Harsta, programmamanager Kantoor vol Energie, in het magazine aan het woord. Het tweetal constateert dat juist de huidige hoeveelheid aan regels de verduurzaming vertragen. Ook missen zij een keiharde stip op de horizon: “Als je ondernemers vraagt om te innoveren, moeten ze wel weten waarnaartoe ze moeten innoveren.”

Verder onder andere in dit goedgevulde digitale nummer Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie over de worsteling van bedrijven die hun kantoren willen verduurzamen en Ton Vissers van Avans Hogeschool die zich graag door de markt wil laten verrassen. Klik hier voor het nieuwe KvE magazine.

Inspiratie zoeken bij Warmtebouw en Waterschap Zuiderzeeland

“Een zeer inspirerende middag”, zo vatte één van de deelnemers van Gebouw vol Energie de excursie aan de bedrijfsvestiging van Warmtebouw Utrecht bv samen. Daar kregen zij door directeur Herman Schiltkamp een rondleiding door ‘zijn’ gebouw waarmee hij vorig jaar de Healthy Urban Office Challenge 2017 won. Behalve de rondleiding was er ook nog een lezing van Erik van der Linden, programmamanager van Waterschap Zuiderzeeland over de transformatie van het waterschapshuis in een duurzaam energieneutraal gebouw. De vernieuwing werd vorig jaar beloond met ‘de Gouden Kikker Award’.

“Ik vind het altijd leuk om mensen door ons bedrijfsgebouw te leiden en te vertellen welke ambities wij als bedrijf op het gebied van energie en duurzaamheid hebben”, vertelt Herman Schiltkamp. Hij is in afwachting van de touringcar die de deelnemers van de Gebouw vol Energie-excursie uit Den Bosch naar Utrecht brengt.  Twee jaar is Warmtebouw in dit duurzame gebouw gevestigd. Het allround installatiebedrijf met acht businessunits en zo’n 200 medewerkers ziet deze vestiging ook als showcase. “We hebben toen we echt qua vierkante meters krap kwamen te zitten naar nieuwbouw gekeken. Maar dat is toch ook een beetje te makkelijk.” Dit gebouw stond leeg en was nog niet zo oud. Warmtebouw Utrecht heeft het vervolgens stukje bij beetje duurzamer gemaakt. “Daar hebben we echt enorm veel belangstelling voor gekregen. En het feit dat we met dit gebouw de Healthy Urban Office Challenge 2017 hebben gewonnen heeft dat natuurlijk flink aangewakkerd.”

Gewikt en gewogen

Als de gasten uit Den Bosch zijn gearriveerd opent Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie de middag. Erik van der Linden van het Waterschap Zuiderzeeland krijgt  als eerste de vloer. Ook bij het Waterschap Zuiderzeeland is er aanvankelijk ook flink gewikt en gewogen over de vraag of het nieuwbouw werd of het verbouwen van de bestaande vestiging in Lelystad. “Maar omdat de kantorenmarkt in Lelystad zo zwak is, vonden wij het onverantwoord om de leegstand nog verder op te laten lopen”, aldus Van der Linden. In zijn lezing neemt hij zijn gehoor mee naar welke aanpassingen er zijn gemaakt om van het pand een energieneutraal en vooral duurzaam gebouw van te maken. Meer over de aanpak en achtergronden van de transformatie leest u hier. “Feitelijk staat het gebouw ook voor een transitie naar een andere manier van werken binnen het waterschap.” Van der Linden doelt daarmee op de traditionele kantoren die plaats hebben gemaakt voor open werkruimtes en het restaurant dat een ontmoetings- en werkruimte is geworden. “Daarnaast zijn er kleinere ruimtes gecreëerd waar de medewerkers kunnen vergaderen of zich in kunnen terugtrekken om rustig te werken. Het is een fijne plek geworden om er te zijn. Zo wordt dat ook ervaren.”

Bouwteamverband

De renovatie van het waterschapshuis is in bouwteamverband uitgevoerd. “We hebben op economisch meest voordelige inschrijving gegund met zeer veel aandacht voor duurzaamheid. In de aanbestedingen hebben we de markt flink uitgedaagd. Men moest met een duurzame propositie komen. In het begin werd daar nog voorzichtig mee omgegaan, maar in de uitvoering kwam er toch een grote mate van bevlogenheid in het team. Onze ervaring is wel dat er in die teamvorming veel energie moet worden gestoken. We gingen wel eens met elkaar iets leuks doen maar we hadden op dat vlak wellicht wel iets meer kunnen doen. ”

Het Waterschapshuis Zuiderzeeland is overigens nog niet helemaal energieneutraal. De zonnepanelen op het dak leveren voldoende om de gebouwgebonden energie te verzorgen. De wens om ook de gebruiksenergie op locatie op te wekken, zou met zonnepanelen op de te bouwen daken op het parkeerterrein in vervulling gaan. “Zover zijn we echter nog niet. We zijn nu bezig om te kijken of we op gebiedsniveau iets kunnen gaan organiseren. Zo zijn er nog wat daken in de omgeving. Maar wellicht kunnen wij met onze vraag ook andere ideeën die er in de buurt leven in beweging brengen.”

Vijf P’s

Na de lezing van Van der Linden is het de beurt aan Herman Schiltkamp om zijn verhaal te vertellen. Het bedrijf heeft de drie P’s van People, Planet en Profit hoog in het vaandel staan. “Als onderneming hebben wij daar de P’s van plezier en passie aan toegevoegd”, benadrukt hij. “De mensen die hier werken moeten het vooral ook naar hun zin hebben.” Een plezierige en comfortabele werkomgeving is daarvoor in zijn ogen essentieel.  Warmtebouw heeft groen, gezond en slim ondernemen stevig verankerd in het beleid, met het eigen pand als voorbeeld. Op zich was het pand van origine al duurzaam, maar na de renovatie heeft het gebouw het predikaat van ‘Very Good’ BREEAM binnengesleept. Op het dak liggen PV-panelen die meer dan 40 procent van het energieverbruik opvangen, er is ledverlichting, warmteterugwinning en er is het gebruik van stadsverwarming op basis van restwarmte. Als piketpaaltje heeft de directie 2020 geslagen. Dan wil Warmtebouw Utrecht CO2 neutraal zijn. Herman Schiltkamp: “Wij werken graag via het Cradle-to-Cradle principe en geloven in een circulaire economie waarbij hergebruik en hercirculatie een toonaangevende rol spelen.” De ambitie is om in 2020 CO2 neutraal te zijn. Daarvoor heeft het een stappenplan uitgestippeld varierend van het verbeteren van de regelinstallatie tot het aanbrengen van een WKO-systeem en het toepassen van warmtepompen. “Maar”, voegt Schiltkamp toe, “we kijken ook naar het wagenpark en hoe we de monteurs zo efficient mogelijk op pad kunnen sturen om overtollige kilometers te voorkomen. Medewerkers die in de buurt wonen mogen niet eens met de auto komen. Die moeten op de fiets.”

Rondleiding

Een rondleiding door het bedrijf volgt. Zo wordt er uitgebreid stilgestaan bij de innovatieve wijze waarop Warmtebouw het Thialf Stadion in Heerenveen van het gas af heeft geholpen. “Inspirerend”, zegt een van de deelnemers na afloop. “Ik vind het leuk om te horen hoe twee zo verschillende organisaties over duurzaamheid denken en daadwerkelijk ook met hun vastgoed aan de gang zijn gegaan.”

Heel lang om na te praten is er helaas niet. Janneke van Bakel, in Den Bosch bij de sector stadsontwikkeling verantwoordelijk voor energie en klimaat, dirigeert alle deelnemers alweer richting bus. De file wacht.

DGBC vergelijkt ParisProof met De Nieuwe Norm

Het Deltaplan Duurzame Renovatie heeft de term ParisProof gelanceerd. Het Deltaplan Duurzame Renovatie, onderdeel van DGBC legt in een helder verhaal de kern van de term uit: “Een kantoor met predikaat Paris Proof gebruikt maximaal 50 kwh per vierkante meter.”

In het stuk wordt ook een vergelijking met De Nieuwe Norm gemaakt. Het getal voor een Paris Proof kantoorgebouw is volgens DGBC vrijwel hetzelfde getal als De Nieuwe Norm van Kantoren vol Energie. “Dat bedraagt namelijk 52 kWh per m2 per jaar, waarvan 37 kWh per m2 per jaar voor het gebouwgebonden gebruik en 15 kWh per m2 per jaar voor het gebruikersdeel.”

Lees verder: https://www.deltaplanduurzamerenovatie.nl/dit-is-een-paris-proof-kantoor/

Kantoor vol Energie Magazine #3 staat online!

‘Lessen in een nieuwe pilot toepassen’

Roger Mol, directeur Rijksvastgoedbedrijf, betreurt het stoppen van de pilot Tesselschadestraat 4 in Leeuwarden. “Niet de complexiteit van het energievraagstuk, maar juist de krimp in het aantal werkplekken voor Leeuwardense rijksambtenaren deden de pilot de das om.”  De RVB-directeur hoopt de geleerde lessen zo snel mogelijk in een volgende pilot toe te passen. Hij zegt dit in de nieuwste editie van het Kantoor vol Energie magazine dat vanaf vandaag online staat.

Behalve een gesprek met de RVB-directeur vindt u in dit digitale magazine interviews met onder andere Robert Sengers van Vitale Kantoren, Lennart Graaff co-founder van BLOC en Joost Straat van INNAX. Tevens een verhaal met de vertrekkende en komende programmamanager van Kantoor vol Energie, respectievelijk Eelco Ouwerkerk en Mario Dingenouts, die zich al lang niet meer de ‘gekke Henkies’ van de sector voelen.

Het nieuwe magazine lezen? Klik hier.

RVB directeur Roger Mol: ‘Lessen in een nieuwe pilot toepassen’

De plannen voor de renovatie van het voormalig belastingkantoor aan de Tesselschadestraat 4 waren al gemaakt, maar nog voordat de aanbestedingsronde kon starten werd er een streep door het project gezet. Niet de complexiteit van het energievraagstuk, maar juist de krimp in het aantal werkplekken voor Leeuwardense rijksambtenaren deden de pilot de das om. Roger Mol, directeur van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) vindt het heel jammer, maar kan ook niet wachten om de geleerde lessen toe te passen in een volgende pilot.

“Aan de ene kant is het natuurlijk jammer dat we niet in het ‘echie’ hebben kunnen leren”, zegt Mol. “Want dan hadden we de aanbesteding gestart en hadden we ook op andere gronden kunnen leren behalve aan de voorkant, precompetitief en van de dialoog.” Mol kijkt echter ook naar een positieve kant: alle opgedane kennis gaat niet verloren. “Aan de andere kant hebben we nu meer kans om alle goede elementen toe te passen in een volgende pilot. We hebben geleerd van alle hobbels en barrières waar we in de pilot tegenaan zijn gelopen.”

Het knoppenmodel
Over de locatie van de volgende pilot kan hij nog niets zeggen, maar er wordt op het moment hard gewerkt om dit zo snel mogelijk duidelijk te krijgen. “Begin 2018 moeten we het helder hebben”, zegt hij daarover. Er zijn een aantal dingen die in de pilot terug zullen komen. Eén daarvan is het knoppenmodel. Hierbij kun je aan knoppen draaien ‘die in samenwerking met de markt bedacht zijn’. Er is dan één norm, die met verschillende knoppen bediend kan worden. Energieneutraliteit kan bijvoorbeeld een resultaat zijn van verhoogde energieopwekking, een gebiedsbenadering of juist een focus op energiebesparing – of bijvoorbeeld een combinatie van dezen. Het draait volgens de RVB-directeur eigenlijk om het spanningsveld tussen ambitie en realiteit. “Er is veel ambitie, maar er is ook realiteit in de vorm van aanbestedingsregels, regels om iets op een redelijk niveau neer te zetten en realiteit van de beperkingen van een te renoveren object. Het maakt hoe je iets inkoopt erg complex. Je weet wat je wil, maar misschien kan de markt ook meer leveren. Hoe anticipeer je daar nou op en hoe speel je goed op elkaar in? Daar komt het knoppenmodel uit voort.”

Een spiegel voorgehouden krijgen
Ook de lessen die geleerd zijn tijdens de voorbereidingen van de pilot zullen terugkomen in het nieuwe project. “Een hele praktische les die wij geleerd hebben en waarvan we onze uitgangspunten tegen het licht moeten houden is dat we bijvoorbeeld moeten werken met de klimaten binnen een gebouw”, vertelt Mol. “Wij moeten misschien wel aanvaarden dat er een grotere acceptatie is voor een ruwere klimaatzone in combinatie met werkplekconditionering.” Hiermee doelt hij bijvoorbeeld op de mogelijkheid om een werkplek in te stellen naar een eigen temperatuur waardoor er meerdere klimaatzones binnen één ruimte kunnen ontstaan. “Het is dus eigenlijk een spiegel voorgehouden krijgen van hoe wij onze eisen en wensen in de markt zetten en kijken hoe het ook anders kan.”

De markt is hard nodig
Mol geeft aan graag door te willen gaan met een nieuwe pilot, in aanvulling op de Herman Gorterpanden in Utrecht. “Gezien onze brede opgave als RVB zou het gek zijn als het niet doorgaat. We hebben nu zoveel geleerd, het zou zonde zijn als we dat niet in volgende pilot in het echt kunnen ervaren. ” Hiervoor is volgens Mol de medewerking van de markt nodig. “Hoe kunnen we met elkaar flexibel zijn, gezien de ontwikkelingen en de mogelijkheden die er komen qua innovaties. En hoe moet de risicoverdeling goed gedaan worden in dit soort trajecten? Welke risico’s moeten wij nemen en welke horen bij de markt? De samenwerkingsvormen die daar volgens mij voor nodig zijn, moeten we samen verder ontwikkelen. De Tesselschadestraat 4 was op energievlak natuurlijk een hele mooie pilot en de volgende zal dat straks ook zijn.”

Vertrouwen en openheid
Mol vertrouwt erop dat de markt ziet dat de stopzetting van de pilot Tesselschadestraat niets te maken had met de wil van het Rijksvastgoedbedrijf om voort te gaan met de verduurzamingsopgave. “We hebben nog steeds veel energie om samen met de markt aan de volgende pilot en aan de totale duurzaamheidsopgave te beginnen. Het is mijn wens en verwachting dat we dat samen gaan doen.” Vertrouwen en openheid zijn volgens hem daarbij essentieel om verder te komen. “We zijn op zoek naar een nieuwe pilot en daar zijn we, gezien de gebeurtenissen, heel kritisch op. Maar hij gaat er zeker komen. Die garantie kan ik wel geven.”

Onderzoek naar effecten van duurzaamheid op productiviteit

Levert investering in binnenklimaat, naast energie verbetering, ook productiviteitsgroei? In opdracht van Kantoor vol Energie buigt Center for People and Buildings (CfPB) zich sinds enkele maanden over deze vraag. Een voorzichtig antwoord is er al: ‘het hangt ervan af.’

Om deze vraag goed te kunnen beantwoorden heeft het CfPB een simulatiemodel gemaakt en onlangs aan een begeleidingscommissie met vertegenwoordigers uit de installatiebranche en onderzoekswereld gepresenteerd.

Een eerste test op het gebouw van de Bouwcampus in Delft laat zien dat de productiviteitsstijging kan liggen tussen de €68 en €151 per m2. Dat is echter afhankelijk van behoorlijk wat aannames en in het model te waarderen factoren. Zoals de kwaliteit van het gebouw en de te nemen verbetermaatregelen, wat is de gemiddelde omzet per mens en hoeveel m2 gebruikt die medewerker daarvoor? Maar ook: welk aspect van het binnenklimaat is belangrijker voor productiviteitstoename. In het ene geval kan dat de temperatuur zijn, in het andere geval geluid, licht of lucht of juist een combinatie van deze vier factoren. Vandaar dat CfPB op de gestelde vraag voorzichtig “het hangt ervan af”, zegt.

Het totale onderzoek moet in februari 2018 zijn afgerond.

Kijk voor meer informatie: https://www.cfpb.nl/nieuws/prestatieverbetering-door-uw-kantoor/

Het nieuwe KvE-magazine staat online!

‘Het valuecase denken begint te landen’

“Energieneutraal zit bij gebouweigenaren inmiddels wel tussen de oren. En ook het valuecase denken begint men zich langzaam maar zeker eigen te maken”, aldus Janneke van Bakel van het programma Gebouw vol Energie in Den Bosch. Zij zegt dit in de nieuwste editie van het Kantoor vol Energie Magazine dat vanaf vandaag online staat.

In dit digitale magazine verder aandacht voor het Britse bezoek aan ons land onlangs. In Exeter, Devon County wordt op dit moment hard gewerkt om binnen een pilotproject de Britse ambitie waar te maken. Vertegenwoordigers van dat project zijn op bezoek geweest bij Royal HaskoningDHV en Alliander om te leren en geïnspireerd te raken.

Andere onderwerpen zijn onder andere:

  • RVB moet helaas stoppen met Tesselschadestraat
  • De duurzame transformatie van het waterschapshuis van het Waterschap Zuiderzeeland in Lelystad.
  • Een reportage over het EETcafé in het nieuwe onderkomen van RHDHV
  • En een opinie van programmamanager Eelco Ouwerkerk over het wenkend perspectief van het regeerakkoord.

Het nieuwe magazine lezen? Klik hier.

Britten kijken ‘ons kunstje’ af

Kantoor vol Energie kijkt ook over de landsgrenzen heen: de afgelopen periode hebben wij een stevige samenwerking opgebouwd met onze evenknie in het Verenigd Koninkrijk. In Exeter, Devon County wordt op dit moment hard gewerkt om binnen een pilotproject de Britse ambitie waar te maken. Vertegenwoordigers van dat project zijn onlangs op bezoek geweest bij Royal HaskoningDHV en Alliander om te leren en geïnspireerd te raken.

“En dat heeft zijn vruchten afgeworpen,” zegt Ian Hutchcroft, innovatiemanager Energiesprong UK. “Misschien is het mooiste voorbeeld nog wel dat wij al in het vliegtuig terug naar Engeland ons verhaal richting de leveranciers hebben omgegooid. Met als resultaat dat de aspiraties van de klant, de gemeente Devon, veel ambitieuzer en open richting de opdrachtnemers zijn gecommuniceerd. Het is nu veel aannemelijker dat deze pilot een sterke Energiesprong-aanpak krijgt.”

Businessmodel

De bezoeken aan RHDHV en Alliander hebben indruk achtergelaten en hielpen Hutchcroft en de energiemanager van de Devon County Council om de juiste vragen te stellen en zich daardoor nog meer te verdiepen in het businessmodel. “We begrijpen nu veel beter dat energie alleen niet voldoende is. We moeten kijken naar de totale Value Case inclusief comfortabele werkomgeving en productiviteit van de medewerkers. De huidige ambitie van de Britse overheden staat nog erg ver af van twee organisaties die we bezochten, maar het helpt om concepten te zien die daadwerkelijk gerealiseerd zijn”, blikt Hutchcroft terug.

Masterclass

Tot nu toe heeft de Britse Energiesprong zich vooral gericht op woningen. Kantoren zijn pas recent in beeld gekomen, maar staan nu wel stevig op de radar van Energiesprong UK. Bij het bezoek aan het pilotproject en de daaropvolgende masterclass van Kantoor vol Energie door Eelco Ouwerkerk en Wytze Kuiper waren veel leveranciers aanwezig. Hutchcroft: “Eelco en Wytze daagden het publiek uit op productieve wijze en wisten het concept uitstekend uit te leggen. Een afgevaardigde van een energie-multinational zei na afloop tegen me: ‘dit is waar onze branche heen moet.’ De reacties waren dus erg bemoedigend.”

Toekomst

“Samenwerking en partnerschap tussen gebouweigenaren en leveranciers, dat is de toekomst. Geen strijd over wie de meeste winst maakt, waardoor je lijnrecht tegenover elkaar komt te staan. De rol van de klant is om de gewenste resultaten neer te leggen, vervolgens ruimte te bieden en de de markt de oplossingen te laten verzinnen”,  aldus de Britse innovatiemanager. “Hoewel we nog ver af staan van het integreren van de totale Value Case, hebben we een zaadje geplant.”

RVB moet helaas stoppen met Tesselschadestraat

De plannen om van het voormalige belastingkantoor aan de Tesselschadestraat 4 in Leeuwarden een energieneutraal gebouw te maken zijn van de baan. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gaat het gemeentelijk monument verkopen. Dit heeft te maken met wat het RVB noemt: “een substantiële wijziging in de huisvestingbehoefte van het Rijk in Leeuwarden.” Eelco Ouwerkerk, programmamanager van Kantoor vol Energie heeft begrip voor het besluit maar begrijpt ook dat veel marktpartijen hier “stevig van balen.”

Woensdag 1 november zou de aanbesteding voor het energieneutraal maken van het  kantoorgebouw aan de Tesselschadestraat 4 op TenderNed verschijnen. Tijdens het laatste EETcafé ging Allard Jolles, waarnemend directeur Portefeuillestrategie en Portefeuillemanagement bij het Rijksvastgoedbedrijf nog in op de voorgenomen renovatie van het gebouw. “Het is één van de concrete projecten waar wij als eigenaar en marktpartijen moeten gaan leren hoe we dit kunnen doen en waar we de principes ontdekken om te kunnen opschalen”, aldus Jolles.

Streep

Daar is nu een streep door gehaald. In een communiqué stelt het RVB vast dat een herindeling van een aantal panden in Leeuwarden tot andere inzichten heeft geleid. “Hierdoor is een groot deel van het beoogde programma voor Tesselschadestraat 4 weggevallen. Het RVB verwacht niet dat de huisvestingsbehoefte binnen afzienbare tijd weer zal toenemen en heeft om die reden besloten het pand niet langer in portefeuille te houden en de beoogde renovatie van Tesselschadestraat 4 te annuleren”, aldus het RVB in de toelichting. Het Rijksvastgoedbedrijf doet het pand nu van de hand.

Teleurstelling

“Het is natuurlijk voor de marktpartijen en ook voor het projectteam van het RVB die in de voorbereiding en bij de marktconsultaties betrokken zijn geweest enorm balen”, zegt Eelco Ouwerkerk in een reactie. “Wij hebben dat hele traject ook begeleid.” Ook het RVB zegt zich bewust te zijn van de teleurstelling die er nu in de markt is. “Wij weten dat ook aan de zijde van de markt inspanningen zijn gedaan om voorbereidingen te treffen op deze nieuwe manier van werken. En wij betreuren dat deze inspanningen nu niet kunnen worden omgezet in een concreet aanbod.”

Positief

Ondanks deze tegenvaller zegt Ouwerkerk het positief te vinden, dat het Rijksvastgoedbedrijf direct aan de slag gaat om een andere pilot te selecteren en dus nog steeds serieus met energieneutraliteit aan de gang wil. “Het Rijksvastgoedbedrijf heeft aangegeven om nu binnen de strategische portefeuille op zoek te gaan naar een nieuwe kandidaat-pilot. En die pilot gaan we vervolgens binnen het Kantoor vol Energie-programma verder uitwerken. Ondertussen wordt natuurlijk wel gewoon doorgewerkt aan aanbesteding van de renovatie van de kantoorpanden aan de Herman Gorterstraat in Utrecht. Het voorwerk dat binnen het Rijksvastgoedbedrijf is verricht, is natuurlijk ook niet voor niets geweest. Ik verwacht ook dat een aantal stappen nu sneller doorlopen kunnen worden dan voorheen. Daar kijken we dus naar uit.”

SAVE THE DATE: 13 december EETcafé

De Nieuwe Norm centraal

Vast voor in de agenda: 13 december staat het laatste EETcafé van 2017 op het programma. We gaan die goed benutten door De Nieuwe Norm centraal te zetten. Onderwerpen die zeker aan de orde komen zijn:

  • Gezonde gebouwen taxeren
  • Gezondheid en productiviteit
  • Het energievraagstuk

Over wat, hoe en waar van het EETcafé, volgt binnenkort meer informatie.

‘Dit energieneutrale waterschapshuis vertelt verhalen’

Het waterschaphuis van Waterschap Zuiderzeeland is na een forse renovatie energieneutraal. Onlangs werd het kantoorgebouw in Lelystad door de Commissaris van de Koning, Leen Verbeek, officieel geopend. Het kantoor van het waterschap is echter meer dan alleen energieneutraal. Het pand vertelt namelijk ook het verhaal van het waterschap dat tegen de klimaatverandering vecht. “Tot in de kleinste details is te zien wat het waterschap allemaal doet.”

Het is redelijk druk in het Werkcafé van het waterschap op deze vroege maandagochtend. Aan bijna elke tafel zit wel iemand te werken. En aan de grotere tafels wordt druk overleg gevoerd. Het is het beeld dat Erik van der Linden van Waterschap Zuiderzeeland met deze ruimte voor ogen had. “Nog voor de verbouwing was dit zo’n echte kantine in de clubkleuren waar niemand echt graag zat. Dat is nu wel anders.” Als projectmanager heeft hij de renovatie van het jaren-negentig-kantoor in een modern, comfortabel en energieneutraal gebouw begeleid. Daarbij heeft hij steun gehad van Jim Teunizen van Alba Concepts uit Den Bosch. “Hoewel we niet het valuecase-principe van Kantoor vol Energie hebben toegepast, stonden wel de uitgangspunten van een energieneutraal en comfortabel gebouw, centraal”, trapt Erik van der Linden het gesprek af.

In het Masterplan duurzame energie heeft het Waterschap de stip op de horizon gezet. In 2050 moet de organisatie energieneutraal zijn. En daarvoor moeten de nodige stappen worden gezet. Immers ter illustratie, 6.000 huishoudens gebruiken momenteel net zo veel energie als nodig is om met gemalen Flevoland droog te houden. “Op alle niveaus is het waterschap met duurzaamheid en energieneutraliteit bezig”, zegt Van der Linden. Daar hoort dus ook de aanpak van het kantoor in Lelystad bij. “Een pand uit de eind jaren negentig met een energielabel C of D. Er is eerst gekeken naar het huren van bestaande kantoorruimte in Flevoland. Maar dan zou de organisatie een vrij incourant pand achterlaten en dat is ook niet duurzaam. Dus werd het renovatie.”

Vier pijlers

Hiervoor stelde Waterschap Zuiderzeeland een visie op waarin vier pijlers de boventoon voerden: duurzaamheid, bewust omgaan met de kosten, een aantrekkelijke werkgever en samenwerking. “Duurzaamheid ging niet alleen over energieneutraliteit, hoewel dat aanvankelijk nog niet eens vaststond, maar ook over circulariteit”, legt Jim Teunizen uit. Door het hergebruiken van materialen en het maken van slimme keuzes moesten de kosten binnen de perken worden gehouden. “Met een aantrekkelijke werkgever bedoelde het waterschap enerzijds dat een comfortabel kantoorpand medewerkers bindt. Anderzijds draagt het gebouw bij aan de bewustwording van medewerkers voor welke organisatie zij werken. Dat is te zien aan technische tekeningen die aan de wand hangen maar ook fysiek.” Van der Linden wijst naar de koffiebar die op een afgekeurd bewegingswerk is aangebracht. “Door dit soort details ontstaan er gesprekken tussen de medewerkers onderling maar ervaren ook bezoekers dat ze bij Waterschap Zuiderzeeland zijn.” Tenslotte zorgt het creëren van open werkruimtes in plaats van de oude cellenkantoren voor meer onderlinge samenwerking.

Trots

Het tweetal is trots op het uiteindelijke resultaat. Een WKO-installatie zorgt voor het koelen in de zomer en het verwarmen in de winter. Tijdens een rondgang door het gerenoveerde gebouw wijst Jim Teunizen naar een aantal radiatoren. “Op uitzonderlijk koude dagen kan de warmte-opslag in de bodem samen met de warmtepomp het waterschapshuis waarschijnlijk niet volledig van warmte voorzien. Op die momenten schakelt een piekketel bij die wordt voorzien van eigen groen gas.” Op de vraag of het kantoor nu energieneutraal is, wordt door Van der Linden en Teunizen aarzelend geantwoord. Op het dak van het Waterschapshuis liggen nu 188 zonnepanelen die in totaal ongeveer 50 MWh aan elektriciteit opwekken. “Dat is echter niet voldoende om volledig energieneutraal te zijn. Want we willen ook de gebruiksgebonden electriciteit zelf opwekken”, legt Van der Linden uit. Daarvoor worden op het parkeerterrein nog Solar-carports gebouwd en de garagedaken volgelegd met zonnepanelen. Wanneer we daar zonnepanelen op leggen, levert dit jaarlijks 120 MWh op en daarmee is het waterschapshuis inclusief de gebruiksenergie energieneutraal. Opgewekte en niet gebruikte energie wordt aan het net teruggeleverd. Maar als het aan Van der Linden ligt niet voor lang, want hij wil graag voor de deur van het kantoor een zoutwateraccu realiseren voor de opslag daarvan. “Dan maak je direct zichtbaar waar je mee bezig bent. De verwarming en koeling kunnen we per verdieping regelen en op dagen dat de bezetting lager is worden er gebieden ‘afgeschakeld’. En het licht reageert overal op. Is er niemand in de ruimte dan schakelt het uit.”

Functies

Om het energiegebruik verder naar beneden te brengen heeft het waterschap ook naar energieslurpende functies gekeken. Teunizen: “Een goed voorbeeld daarvan is de serverruimte. Die ruimtes vreten energie en zijn nu uitgeplaatst, wat onder andere door professioneel beheer en schaalgrootte leidt tot een hoge mate van energie-efficiëntie. Datzelfde geldt ook voor het archief. Het opslaan van archieven vergt een ruimte met een constante temperatuur. Door digitalisering is er minder opslag van papieren nodig en heeft het waterschap besloten ook het archief buiten de deur te plaatsen. Dit levert minimaal een elektriciteitsbesparing op van 20 MWh per jaar.” En de aanschaf van nieuwe monitoren levert de organisatie een elektriciteitsbesparing van € 60,– per monitor op over een periode van vijf jaar. “Tel uit je winst met 170 monitoren in het waterschapshuis”, merkt Van der Linden fijntjes op.

De renovatie van het waterschapshuis is in bouwteamverband uitgevoerd. “We hebben op economisch meest voordelige inschrijving gegund met zeer veel aandacht voor duurzaamheid. In de aanbestedingen hebben we de markt flink uitgedaagd. Men moest met een duurzame propositie komen. In het begin werd daar nog voorzichtig mee omgegaan, maar in de uitvoering kwam er toch een grote mate van bevlogenheid in het team. Uiteindelijk heeft de totale renovatie tien maanden geduurd.”

Materialen

Tijdens de rondgang door het kantoorgebouw wordt duidelijk dat bijna alles in het pand wel een verhaal heeft. Op de grond in het Werkcafé ligt CO2-neutraal bamboe en de banken zijn gemaakt van de oude scheidingswanden. “We hebben in het begin een lijst met materialen gemaakt die konden worden hergebruikt”, licht Teunizen toe. “Daar moest de interieurbouwer vervolgens mee aan de slag. Tachtig procent van de beschikbare materialen in het waterschapshuis heeft zo een tweede leven gekregen.” Zo zijn bijvoorbeeld de onderstellen van de oude bureaus voorzien van een nieuw topblad en zijn de kasten opgeknapt en opnieuw gespoten.

De toer gaat langs de doucheruimtes waar twee recirculatiedouches zijn geplaatst. “Deze douches besparen zeventig procent op het watergebruik en tachtig procent op het energiegebruik”, zegt Teunizen. Voor de douche wordt overigens gewoon drinkwater gebruikt. Dit in tegenstelling tot de toiletten. Deze worden schoongespoeld door opgevangen regenwater.

Vloerbedekking

Op de eerste etage wijst Van der Linden op de vloer. “Deze vloerbedekking is gemaakt van nylon dat bestaat uit gerecyclede visnetten. De visnetten worden uit de zee gehaald in de Filipijnen wat de arbeidsmarkt in kleine dorpen stimuleert.” De vergadertafel op de eerste verdieping trekt de aandacht. “Het blad is van FSC-hout en heeft de vorm van Flevoland gekregen”. Vervolgens wijst de projectmanager naar het plafond. “Er is een hele nieuwe indeling ontstaan maar de plafondplaten zijn gerecycled en vervolgens in een nieuw raster gemonteerd.” In totaal is er in het waterschapshuis meer dan 3.000 vierkante meter gerecycled plafond aangebracht.

Werkplek

Beneden in de hal springt tenslotte de groene kolom direct in het oog. Hier zijn zogenoemde plantwires aangebracht gebaseerd op hangende plantstructuren uit de regenwouden. Deze planten zorgen voor zuurstof, breken fijnstoffen af en werken als filters in het atrium. “Dat groen in de hal doet het goed”, vindt Van der Linden. “Het geeft direct een warm gevoel. Dat vinden ook de medewerkers”, weet hij. Want hoe ervaren zij hun nieuwe werkomgeving? Van der Linden: “Ze zijn erg enthousiast. Duurzaamheid is belangrijk maar uiteindelijk gaat het er om of ze een fijne werkplek hebben. En dat hebben ze zonder enige twijfel. Een werkplek met een verhaal.”

‘Buiten de comfortzone begint het avontuur’

De boodschap van keynotespeaker Igor Beuker tijdens het EETcafé in het nieuwe onderkomen van RHDHV in Amsterdam was helder. We bevinden ons momenteel middenin de vierde industriële revolutie. Overal en op alle fronten heerst chaos en moet men veranderen. Volgens de internationaal gelouterde visionair is niets doen namelijk geen optie. “Dan ben je te laat en in het geval van duurzaamheid gaat het wel om de planeet. Maar weet wel, buiten de comfortzone begint het avontuur.” Een verslag.

De nazomereditie van het EETcafé van Kantoor vol Energie werd in het nieuwe onderkomen van Royal HaskoningDHV (RHDHV) gehouden. Een bijzondere plek die eerder dit jaar officieel is geopend. Behalve dat RHDHV hier hun medewerkers hebben ondergebracht is het tevens een broedplaats voor creatieve ondernemers en kunstenaars. Ellis ten Dam van RHDHV bestempelt de locatie als een smeltkroes van diverse disciplines die elkaar moeten gaan beïnvloeden. “Ons uitgangspunt voor onze Amsterdamse huisvesting was een bijzondere plek, duurzaam en energieneutraal. En waar de samenwerking met de andere gebruikers toe gaat leiden gaan we zien. Wel spannend.” Wytze Kuijper, zoals altijd de spreekstalmeester tijdens het EETcafé, hield de aanwezigen voor dat iedereen net als RHDHV in het diepe zou moeten springen. “Want onderwater bevindt zich weer een hele nieuwe wereld om te ontdekken.”

Randvoorwaarden

Zo zag Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur & manager Business Development het ook. Zij schetste de reis die RHDHV heeft afgelegd nadat het had besloten op zoek te gaan naar een nieuw kantoor in Amsterdam. “De ambities daarbij waren gezondheid, energieneutraal, circulair en flexibel in het ruimtegebrek. Ook zouden we gaan voor een huurcontract van vijf jaar.” Met ondersteuning van Kantoor vol Energie bij het formuleren van de uitvraag, werd vervolgens de markt uitgedaagd. Uiteindelijk rolde het gebouw aan de Amsterdamse Contactweg uit het traject. “We zijn nu niet eens de hoofdhuurder want dat is stichting Contact”, aldus Verhoeven. Het pand is verbouwd waarbij bestaande materialen zoveel mogelijk zijn hergebruikt. Voor de eigenaar heeft BAM financiële garanties gegeven op de restwaarde van diverse materialen die in het gebouw zijn verwerkt. “Zo is er een businesscase ontstaan waarbij de eigenaar ook aanzienlijk meer kon gaan investeren.”

De nieuwe plek moet zich nu vooral gaan zetten. “Er moeten kruisverbanden gaan ontstaan. En dat gebeurt. Een simpel voorbeeld is dat er één receptioniste is die niet alleen voor ons werkt maar ook voor de andere gebruikers in het pand. Er wordt gesproken over de vestiging van een relaxruimte en een soort escaperoom in de strijd tegen overspannenheid en een burn-out. Daar hebben onze medewerkers ook wat aan. Wat we nu al zien is dat onze mensen hier graag komen werken.” Op de vraag uit de zaal of RHDHV over vijf jaar het pand gaat verlaten zei Verhoeven: “We verwachten het niet maar al zou dat zo zijn dan is het pand voor de markt beschikbaar. Het is een pand met een concept op een bijzondere plaats waardoor het gebouw kansen heeft om zich verder door te ontwikkelen. Ook met een andere gebruiker dan RHDHV.”

Tijd dringt

Doorontwikkelen was ook het centrale thema van de inleiding van Allard Jolles, waarnemend directeur Portefeuillestrategie en Portefeuillemanagement bij het Rijksvastgoedbedrijf. Het doorontwikkelen van processen en producten is voor het Rijksvastgoedbedrijf noodzakelijk om het vastgoed in 2050 energieneutraal te hebben. “En dat is dichterbij dan u denkt, de tijd dringt.” Dat het Rijksvastgoedbedrijf wel met vooruitstrevende duurzaamheid en circulariteit bezig is liet hij in de vorm van een aantal voorbeelden zien. “De tijdelijke rechtbank wordt, als we hem straks niet meer nodig hebben, gedemonteerd. Er zijn nu al onderdelen door de markt gereserveerd. Als eerste gaat de gevelbeplating eraf want die kunnen als rijplaten worden hergebruikt.” Maar ook de nieuwe PI Zaandstad kreeg een EPC 0 terwijl dat niet was uitgevraagd. De transformatie van het voormalige VROM-ministerie in Den Haag en het rijksverzamelkantoor De Knoop in Utrecht zijn in zijn ogen de spreekwoordelijke pareltjes. De verkoop en herontwikkeling van de Bijlmerbajes – die door de realisatie van de PI Zaanstad overbodig is geworden – is nu aanbesteed en wordt heel duurzaam herontwikkeld. “We hebben 50 procent gegund op bedrag en 50 procent op kwaliteit. Ik vraag mij af of we vijf jaar geleden naast het mooie verkoopbedrag ook de kwaliteit die nu wordt nagestreefd met de herontwikkeling hadden gekregen.”

Het is in zijn ogen het bewijs dat het hele duurzaamheidsdenken nu in alle gremia aan het landen is. “De opgave voor de RVB is duidelijk. Wij moeten voor 2050 ieder jaar 200 gebouwen energieneutraal maken. Dat betekent zo’n 378.000 vierkante meter per jaar. Als we dat willen moeten we op een andere manier leren denken en doen. Elon Musk is daarbij mijn grote voorbeeld. Hij wilde een elektrische sportwagen ontwerpen waarin Leonardo Di Caprio zou willen rijden. Als Leonardi Di Caprio erin wil rijden, dan willen we dat allemaal wel! Dat was zijn grote droom. Analoog daaraan wil ik dat we nadenken over hoe wij op basis van een droom gaan aanbesteden, waarbij we gebouwen realiseren die iedereen wil gebruiken”, aldus Jolles die ook nog even de komende aanbestedingen van de Herman Gorterpanden in Utrecht en de Tesselschadestraat 4 in Leeuwarden aanstipte. “Dat zijn de concrete projecten waar wij als eigenaar en marktpartijen moeten gaan leren hoe we dit kunnen doen en waar we de principes ontdekken om te kunnen opschalen.”

Forumdiscussie

Vervolgens kwamen Ellis ten Dam namens Corenet, Wouter Oosting van CBRE en Eelco Ouwerkerk van Kantoor vol Energie op het podium voor een korte forumdiscussie. Centrale vraag tijdens de discussie was hoe er voor gebruikers en gebouweigenaren één aansprekende en uitvoerbare propositie kan worden gemaakt, die zowel gezond en comfortabel als energieneutraal is. Wouter Oosting en Ellis ten Dam vonden elkaar in de conclusie dat één oplossing niet bestaat. “Het begint bij kiezen voor energieneutraal, comfortabel en gezond en die doelstellingen moeten op de eigen organisatie worden aangehaakt”, betoogde Ten Dam, “en dan kan de weg er naar toe voor elke organisatie en ieder gebouw anders zijn.”

De afgelopen jaren hebben Eelco Ouwerkerk inmiddels wel geleerd dat de gebruiker langs de lat van energiebesparing niet voldoende in beweging komt. “De beweging naar energieneutraal moet toch echt gecombineerd worden met opbrengsten uit een beter comfort, een gezond werkklimaat, minder productiviteitsverlies en een beter imago waardoor nieuwe talenten graag bij de organisatie willen werken.” Hamvraag was of de markt zelfregulerend kan zijn of dat er van bovenaf iets moet worden opgelegd. Volgens Ouwerkerk gaat drastische energiebesparing in de vastgoedsector niet vanzelf. “Dus is dwang van bovenaf nodig.” Wouter Oosting bepleitte dat het van zowel “bottom up als top down moet zijn met ondersteuning van regelgeving.” Ellis ten Dam was echter van mening dat vooral de gebruikers het initiatief moeten nemen. “De eindgebruikers moeten de juiste vragen gaan stellen. Waarom bijvoorbeeld geen gebruikersvergoeding in plaats van een huur, zodat de voordelen van meerwaarde en energiebesparing eenvoudiger bij de partij komen die de werkelijke investeringen doet?”

Out of the box

Een dergelijke opmerking was Igo Beuker, marketing visionair, uit het hart gegrepen. Want dit is het out of the box denken wat in zijn visie zo hard nodig is. Ruim een uur lang probeerde hij de zaal met klinkende voorbeelden uit andere, aansprekende branches hiervan te overtuigen. “Pas bij out of the box begint het avontuur. Een avontuur dat de Elon Musks, Ubers, Google en Amazon’s van deze wereld al lang zijn aangegaan. Nog niet zolang geleden vond een deel van de wereld Elon Musk nog een rare snuiter en inmiddels bemoeit hij zich overal mee. We zijn aan het veranderen en het tempo waarin dat gaat is enorm. Voor wie de komst van internet een grote verandering vond heb ik nieuws: dat was slechts de warming up: de echte verandering en versnelling moet nog komen.”

VR-technieken, spraakgestuurde technieken robotisering, nano-technologie, smart cities gaan volgens Beuker namelijk ook de innovaties en ontwikkelingen in het vastgoed domineren. Waar het – naast alle technologie in zijn visie om draait is dat je je klanten beter leert kennen. “Kijk naar het succes van Cool Blue. Die zet technologie in, kent elke klant en geeft de klant aandacht. De houding die ik nog wel eens hoor van ‘zo doen we het al 20 jaar’ is killing voor innovatie. Tesla verkocht in enkele weken tijd 325.000 elektrische auto’s via het internet, terwijl de auto er nog niet eens was en nog gemaakt moest worden. Niet echt een aankoop van een tientje, zou je zeggen. Mercedes Benz geloofde lange tijd niet in elektrisch rijden en heeft nu het nakijken terwijl Tesla de benchmark bepaalt. Wordt geen Kodak dat in de jaren negentig nog besloot om een nieuwe fabriek voor het vervaardigen van filmrolletjes te gaan bouwen. Imiteer niet het lot van Nokia – ‘Conecting people’ – die in smartphones geen toekomst zag. Nu lachen we er om, maar waar lachen we over 20 jaar om als we terugkijken op 2017 en zien dat de koplopers in het vastgoed het toch wel bij het juiste eind hadden?” Klik hier voor de volledige presentatie van Igor Beuker.

De Nieuwe Norm makkelijk uitgelegd

‘Wat is De Nieuwe Norm? Voor wie is hij nu eigenlijk interessant? En waarom is het belangrijk om
een kantoor volgens De Nieuwe Norm te renoveren? Deze en nog meer vragen krijgen een heldere
uitleg op de pagina De Nieuwe Norm FAQ. Op deze pagina hebben we zo veel mogelijk de vragen
gebundeld die regelmatig over De Nieuwe Norm worden gesteld.

Klik hier om naar de pagina te gaan.

Igor Beuker schudt wakker als keynote speaker

Wat is de impact van de vierde industriële revolutie op de vastgoedsector? Op deze vraag gaat keynote speaker Igor Beuker dieper in tijdens het EETcafé op 19 september. We zijn die avond te gast bij Royal HaskoningDHV en we weten zeker dat na Beukers optreden niets meer hetzelfde zal zijn.

Ook de andere sprekers geven je interessante denkbeelden, nieuwe kennis en voldoende gespreksstof om tijdens de aansluitende borrel met hapje en drankje over door te praten met vakgenoten.

Meld je hier aan

En bekijk de online flyer hier voor het programma in één oogopslag

Save the date: EETcafé 19 september

Op dinsdag 19 september staat er weer een EETcafé op het programma. Deze wordt gehouden in het nieuwe Amsterdamse onderkomen van RHDHV in ‘Contact Amsterdam’.  Behalve het verhaal van RHDHV over proces, inzichten en aanbesteden op basis van ambities, staat er ook een dialoogsessie met vier aansprekende experts op het programma.  Het EETcafé begint om 16:00 (inloop 15.30 uur). RHDHV/ Contact Amsterdam is te vinden aan de Contactweg 47 in Amsterdam. Het volledige programma vind je onder het aanmeldformulier.

 

Meld je nu aan!

Voornaam*

Achternaam*

Organisatie*

E-mail*

 

Programma

16:00 – 16:10 Welkom door Ellis ten Dam van Royal HaskoningDHV

16:10 – 16:30 Royal HaskoningDHV | Martine Verhoeven
Kantoor vol Energie heeft Royal HaskoningDHV begeleid bij het formuleren van de uitvraag en ervoor gezorgd dat men de hoge ambities is blijven vasthouden. Martine Verhoeven is betrokken geweest vanaf het initiële moment en deelt haar ervaringen HOE zij intern de handen op elkaar heeft gekregen en hoe ze nu terugkijkt op een in eerste instantie onbekende aanpak die Kantoor vol Energie voorstelde. Martine heeft inmiddels iedereen overtuigd: “Als je doet wat je deed, dan krijg je wat je kreeg!”

16:30 – 16:50 Rijksvastgoedbedrijf | Roger Mol
Ook voor het Rijksvastgoedbedrijf geldt dat de transitie naar energieneutraal veel vergt van mensen en van de organisatie. De relaties met andere vormen van samenwerking, dingen anders doen en de ‘pains & gains’ die dat oplevert, zijn niet ondergeschikt aan de technische opgave. Natuurlijk staan daarbij de pilotprojecten van het Rijksvastgoedbedrijf – die zij uitvoeren binnen Kantoor vol Energie – centraal en willen we graag laten zien dat het voor het Rijksvastgoedbedrijf een serieuze aangelegenheid is.

16:50 – 17:20 Forumdialoog | HOE samen verder?
Op het podium: Ellis ten Dam | Corenet, Wouter Oosting | CBRE, Eelco Ouwerkerk | Kantoor vol Energie
Duurzaam en toekomstbestendig vastgoed en een gezonde werkomgeving zijn trending topics in de vastgoedwereld. Beleidsmaatregelen en ambities vinden hun weg in goede voorbeelden, verzamelingen van feiten en systemen, waarvoor Kantoor vol Energie De Nieuwe Norm heeft gelanceerd. De markt heeft behoefte aan een breder palet om de duurzaamheid van vastgoed te objectiveren in systemen zoals BREEAM. En inmiddels gaat het bij vastgoed niet meer om slechts de stenen, maar staat de mens steeds meer centraal en heeft WELL zijn intrede gedaan om de prestaties van het vastgoed op het gebied van welzijn van de eindgebruikers weer te geven.

Op het podium gaan 3 professionals die pionieren in hun eigen werkveld in debat over de opgave HOE we hier één aansprekende en uitvoerbare propositie van kunnen maken voor zowel de gebruikers als voor de eigenaren. Eén propositie die aantrekkelijk is voor alle stakeholders, waar we morgen mee aan de slag kunnen en leidt tot een gezonde, comfortabele en energieleverende werkomgeving! Een debat over waar we over 2 jaar willen staan.

17:25 – 18:10 | Inspiratievolle keynote door Igor Beuker
Hij is letterlijk uit de professionele voetballerij geschopt. Heeft zichtzelf getransformeerd van college drop-out naar radicale marketing visionair en serial-entrepreneur. Hij is een internationaal gevraagd spreker en hij zal deze avond de gemoederen komen opschudden. We leven in een tijd van chaos en change die ook wel wordt aangeduid als de 4de industriële revolutie. Durf jij het aan te horen wat de impact daarvan gaat zijn op de vastgoedwereld? Na zijn optreden op 19.09 is namelijk niets meer hetzelfde!

Igor Beuker Professioneel Spreker, Ondernemer & Trendwatcher
In de schijnwerpers is Igor Beuker professioneel spreker en host die met regelmaat op radio en televisie verschijnt als onafhankelijk expert op het gebied van marketing, media en innovatie.

Achter de schermen realiseerde Igor als ondernemer meerdere exits, is hij actief als marketing strateeg voor merken als Nike, Amazon, Unilever en trendwatcher voor verschillende Fortune 500s. Tijdens conferenties en op Twitter was Beuker al meerdere keren trending topic als Math Man in world of Mad Men.

Warmtebouw Utrecht: toonaangevend in duurzaamheid

Dat er in de regio Utrecht veel belangstelling is voor groene, gezonde en slimme kantoren blijkt wel uit het recordaantal inzendingen voor de Healthy Urban Office Challenge 2017. Maar liefst 32 inzendingen en in totaal 7000 publieksstemmen die leidden tot 10 finalisten waaruit Warmtebouw op 24 mei als winnaar gekozen werd. Warmtebouw  mag zich een jaar lang verheugen met het unieke feit dat zij beschikt over de meest inspirerende en duurzame kantooromgeving van de regio Utrecht als het gaat om groene, gezonde en slimme kantoren en heeft een prijs ontvangen ter waarde van € 20.000, bestaande uit een pakket producten en diensten variërend van een groen schilderij tot een QwikSense waarmee inzicht verkregen wordt in CO2, van composteermachine tot een elektrische deelauto, en verschillende quickscans die de winnaar helpen om verdere plannen en ambities te realiseren.

Juryvoorzitter Annemarie van Doorn, directeur Dutch Green Building Counsil sprak dan ook lovende woorden: “Warmtebouw Utrecht B.V. is een prachtig voorbeeld, dat energie en gezondheid bedrijfsbreed inzet en als MKB-bedrijf fors investeert in haar eigen pand en duurzame mobiliteit.” Tijd om eens een kijkje te nemen op de locatie aan de Middenwetering 1 in Utrecht.

Grote speler

Herman Schiltkamp is alweer zo’n 25 jaar directeur van Warmtebouw. Samen met Henk Overeem en Patrick van Echtelt vormt hij het dagelijks bestuur dat leiding geeft aan verschillende businessunits en stafleden. Duurzaamheid loopt daarbij als een rode draad door het hele bedrijf en dat zie je terug in elk onderdeel. Herman Schiltkamp: “Elke dag het beste resultaat nastreven en zorgen dat je de klant gelukkig maakt. Dat is de uitdaging waar we dagelijks voor staan.” Daarbij geeft hij zelf graag het goede voorbeeld. “Als directie stippelen we namens de eigenaren, de familie Hopman, de visie, normen en waarden van ons bedrijf uit. Daaraan valt niet te tornen. Roem begint met de R van relatie. Wij willen met elke klant een duurzame relatie opbouwen. Als je op een leuke en prettige manier samenwerkt, dan blijft er onder aan de streep voor iedereen wat over.” Relatiegestuurd werken dus. Schiltkamp: “Als familiebedrijf zijn we niet bezig met kortstondig winstbejag. Daarmee zul je het op de lange termijn nooit redden. Wij zijn juist geïnteresseerd in morgen, overmorgen en over tien jaar. Zorgen dat we voor onze klanten een fijne en betrouwbare partner zijn, maar ook een goede werkgever voor onze collega’s. Het succes van Warmtebouw is het succes van team Warmtebouw. We spreken dan ook het liefst over de Warmtebouw-familie.” En die familie telt inmiddels behoorlijk wat familieleden. Onder leiding van Herman Schiltkamp en zijn collega Henk Overeem is het bedrijf inmiddels uitgegroeid tot een allround installatiebedrijf met acht businessunits en zo’n 200 medewerkers, gespecialiseerd in Duurzaam Advies, Grote Projecten, Klimaatsystemen, Sprinklertechniek & Brandbeveiliging, Retail, Exclusieve Woonprojecten, Prefab & Specials en Service & Energiebeheer. Met klanten als Stamhuis, Jumbo, Rabobank, Albert Heijn, Media Markt, ING, Ziggo Dome en het Thialf; schaatscentrum van de wereld mag Warmtebouw zich gerust een van de grotere spelers binnen de installatiebranche noemen. Kennis van binnenuit wordt naar buiten uitgedragen, en kennis die buiten opgedaan wordt, wordt waar mogelijk intern toegepast.

Very Good BREEAM-score

Warmtebouw heeft groen, gezond en slim ondernemen stevig verankerd in het beleid, met het eigen pand als voorbeeld. Het pand was van origine al duurzaam, maar na de renovatie scoort het pand een ‘Very Good’ BREEAM-score, onder andere door toepassing van PV-panelen op het dak die meer dan 40% van het energieverbruik opvangen, ledverlichting, warmteterugwinning en gebruik van stadsverwarming op basis van restwarmte. “Wij werken graag via het Cradle-to-Cradle principe en geloven in een circulaire economie waarbij hergebruik en hercirculatie een toonaangevende rol spelen”, aldus Schiltkamp. De ambitie is om in 2020 CO2-neutraal te zijn. “Voor het gebouw zelf is dat op zich niet zo heel erg moeilijk. Maar met het wagenpark van het bedrijf en de medewerkers zul je altijd een vorm van uitstoot behouden. Wij zijn er voorstander van om die waar mogelijk op een andere manier te compenseren. Bijvoorbeeld door in ontwikkelingslanden bij te dragen aan bewustwording en op een praktische manier daar nieuwe bossen aan te planten.”

People, Planet, Profit, Passie en Plezier

Als Herman Schiltkamp door het pand loopt wordt iedereen persoonlijk en bij de voornaam begroet. 200 werknemers of niet, iedereen is even belangrijk binnen de organisatie. “Winnen doe je nooit alleen”, benadrukt Schiltkamp. “We willen iedereen een betrouwbare en veilige werkomgeving bieden. Dan is het belangrijk dat je weet wat er leeft en speelt. Je moet interesse hebben in de mens. Problemen thuis kunnen doorwerken op de werkvloer en andersom. Wederzijds respect voor elkaar is erg belangrijk, al moet je elkaar ook op gezette tijden de waarheid kunnen zeggen als dat nodig is.” Het ziekteverzuim en personeelsverloop liggen ruim onder het landelijk gemiddelde en elke medewerker is opgewekt bezig op zijn werkplek. De energie spat er bijna tastbaar vanaf. Mocht een medewerker toch niet binnen het bedrijfsprofiel passen, dan wordt er samen gekeken naar een alternatief. Fietsen en E-bikes dragen bij aan slimme en gezonde mobiliteit en er is een start gemaakt om het wagenpark CO2-neutraal te maken. Maar daar blijft het niet bij. Herman Schiltkamp; “Bij veel bedrijven draait het om People, Planet en Profit. Wij voegen daar met het grootste plezier nog twee P’s aan toe; die van Passie en Plezier. Zonder dat is het plaatje niet compleet.”

Vooraan in de bus

Toch moet er ook geld verdiend worden. “We hebben een enorme drive om voorop te lopen en problemen of vraagstukken van klanten op te lossen. Met de bouw van de Ziggo Dome hebben we kunnen laten zien wat we allemaal in huis hebben. De klimaatregeling van deze megaconcertzaal was een grote uitdaging die we op een perfecte manier hebben weten te realiseren. Mede dankzij dat visitekaartje besloot de opdrachtgever van Thialf Heerenveen dat wij de juiste partij waren om ook die klus te klaren. Het was een bijzonder project waarbij we de kennis en kunde van de ijsmeester gedigitaliseerd hebben en letterlijk omgezet hebben in meet- en regeltechniek”, blikt Schiltkamp terug, om er lachend aan toe te voegen: “We hadden nog nooit een ijshal gedaan en voelden de druk van onze nationale schaatsploeg bijna letterlijk op onze schouders rusten.” Juist die drive om van elk uitdagend project iets moois te maken is tekenend voor Warmtebouw. We blijven elke dag leren. De uitvraag van HUOC was erg uitdagend. Toch waren wij ervan overtuigd dat wij hierop de juiste antwoorden hadden en dat we met ons eigen pand een goed voorbeeld  van een Healthy Urban Office voorhanden hadden. Gezonde competitie houdt je scherp en kennis delen is kennis vermenigvuldigen. We zitten nu eenmaal graag vooraan in de bus. Dat is de plek waar we mee kunnen sturen.”

Maatschappelijke verantwoordelijkheid

Warmtebouw wil daarbij graag samenwerken met andere bedrijven uit de regio en is actief betrokken bij het Energie Collectief Utrechtse Bedrijven om samen meer te kunnen betekenen in het verduurzamen van kantoor- en bedrijfspanden. Herman Schiltkamp: “Als je de wereld wilt verbeteren moet je vooroplopen en zelf de piketpaaltjes slaan. We hebben allemaal onze maatschappelijke verantwoordelijkheid. Niet alleen door de manier waarop we werken, maar ook door de manier waarop je in het leven staat. We hebben deze aarde in bruikleen en moeten ervoor zorgen dat we de aarde door kunnen geven aan onze kinderen en kleinkinderen.” Die betrokkenheid uit zich in een duurzame bedrijfsvoering, maar ook in projecten als Muziekids, waarbij Warmtebouw, geheel belangeloos, een Muziekids-studio wil realiseren in elk ziekenhuis. Een duurzame wereld begint bij jezelf. Iets dat Warmtebouw begrijpt als geen ander.

‘Vooruitgang zit in doing it’

“De beste aanbestedingsvorm bestaat niet. Giet aannemers niet in een keurslijf en ga zeker niet de controlfreak uithangen.” Het zijn de tips van Teo Bruno, senior Inkoopadviseur bij de gemeente ’s-Hertogenbosch tijdens de laatste sessie van de Masteclass ValueCase die Gebouw vol Energie samen met Kantoor vol Energie op touw heeft gezet. Vijf middagen lang hebben de deelnemers zich verdiept in de stappen die moeten worden gezet op weg naar een gezond en comfortabel kantoor.

Deze laatste bijeenkomst bij Spark in Rosmalen stond dan ook vooral in het teken van terugkijken. Maar niet voordat Bruno van de gemeente Den Bosch de aanwezigen meenam in het gemeentelijke aanbestedingsproces. “We zien nog te vaak dat opdrachtgever en aannemer vanuit oude standpunten naar elkaar kijken. Dat moet veranderen.” Volgens Teo Bruno begint dat met de goede voorbeelden die er zijn te delen. “Voor de aanbestedende partij betekent het dat je weet wat je hebt opgeschreven. En wanneer de aannemende partij het niet begrijpt of het gevoel heeft dat het niet klopt dit durft aan te geven. Communiceer met elkaar en spreek de verwachtingen die je hebt naar elkaar toe uit.” Dit is volgens hem ook de basis naar een goede samenwerking. “Stel samen mijlpalen vast voor drie tot vijf dialoogrondes en houd je daaraan. En natuurlijk gaat het wel eens fout maar evalueer dat en leer ervan.”

Terugblik

Vervolgens blikken Wytze Kuijper en Wout Jansen van Kantoor vol Energie terug op de achterliggende sessies. “Waar we naar toe willen is dat de Valuecase zorgt voor een mindshift”, vat Kuijper samen. “Het begint bij willenschap. Je wil als organisatie of bedrijf met je huisvesting aan de gang. Wat is de ruimte om te investeren in een energieneutraal, of zelfs energieleverend kantoor? En we hebben laten zien dat je de ruimte kunt vergroten als je zaken zoals de verhoging van productiviteit en imago onderdeel van de businesscase maakt.”

“Het gebouw”, zo vult Jansen aan, “wordt comfortabeler en gezonder. En het is aantoonbaar dat een betere lucht- en lichtkwaliteit bijdraagt aan verhoging van de productiviteit. Maar het zet ook iets in beweging als het gaat om de aantrekkingskracht van je organisatie op nieuw personeel of het behoud van de huidige medewerkers. Of de aantrekkelijkheid van het gebouw op nieuwe huurders.”

Tevreden

Janneke van Bakel, in Den Bosch bij de sector stadsontwikkeling verantwoordelijk voor energie en klimaat en tevens trekker van het Gebouw vol Energie-programma, zegt met tevredenheid terug te kijken op de masterclass. “Er is heel veel voorbij gekomen.” Op haar vraag aan de deelnemers hoe zij de masterclass hebben ervaren kwamen verschillende geluiden die varieerden van “het heeft mij wel aan het denken gezet” tot “we moeten echt doorpakken.” Wytze knikt: “Vooruitgang zit in ‘doing it’.” Een andere deelnemer merkt op: “Je moet het niet doen om te leren maar je moet het doen omdat je het wilt.” Martien van den Bouwhuijsen, directeur-eigenaar van het gelijknamige bouwbedrijf in Den Bosch, vraagt zich nog wel af waar je nu moet beginnen. “Natuurlijk begint het zoals Wytze Kuijper zegt met willenschap maar dan? Hoe krijg je in hemelsnaam alle partijen mee met wat jij voor ogen hebt? Dat lijkt mij nog een hele opgave.” Teo Bruno heeft daarop wel een treffend antwoord: “Je moet klein beginnen en dan haal je er telkens iemand bij.”

‘Voor de lange termijn worden nog niet altijd de beste keuzes gemaakt’

Martien van den Bouwhuijsen, directeur-eigenaar van het gelijknamige bouwbedrijf in Den Bosch had geen enkele moeite om een artikel te schrijven over de oplevering van een energieneutraal kantoor. “We hebben als bedrijf de intentie om meer energieneutraal te bouwen en te renoveren. We zijn er echt wel mee bezig”, legt hij uit.  Volgens Van den Bouwhuijsen kunnen er op het gebied van bewustwording nog heel wat stappen worden gemaakt.

Van den Bouwhuijsen is één van de deelnemers aan de Masteclass ValueCase die Gebouw vol Energie samen met Kantoor vol Energie op touw heeft gezet. Met het programma Gebouw vol Energie daagt de gemeente Den Bosch gebouweigenaren uit om hun pand energieneutraal te maken. Eén van de huiswerkopdrachten was om een artikel te schrijven over de energieneutrale renovatie van het gebouw. “Ik vind al heel lang dat wij in Nederland een beetje beter na moeten denken over wat we doen. Alles is erg gedreven op rendement nu en dat betekent dat er voor de lange termijn niet altijd de beste keuzes worden gemaakt. Het begint bij bewustwording”, zegt Van den Bouwhuijsen.

Zorginstelling

Bij het schrijven van zijn artikel had hij een pand voor ogen dat ook in zijn bezit is en door een zorginstelling wordt gehuurd. “Dat gebouw hebben we een tijdje terug visueel gerenoveerd. We hebben een nieuwe indeling gemaakt op basis van het gewenste zorgconcept. Ook is de schil verduurzaamd en zijn de installaties compleet vernieuwd. We denken er nu echter over na om het gebouw uiteindelijk energieneutraal te maken. Dan moeten we nog wel een stap verder zetten. Vandaar mijn verhaal.”

Het artikel van Martien van den Bouwhhuijsen

12 oktober 2019 Gewoon geluk(t)

“Eigenlijk was er niks mis mee, maar we wilden het gewoon proberen”.  Zo vat Erik namens de huurder de aanleiding samen.  We zitten ruim 20 jaar op deze locatie en voor ons doel is het een perfecte plek. Maar als organisatie zijn we hard bezig te verduurzamen, en ook de gebouwen horen daar bij. Toen de verhuurder ook met het idee speelde om de boel aan te pakken hebben we de handschoen opgepakt en zijn we samen aan de slag gegaan. Vanuit de gebruikers leefden er wensen die om financiële redenen nooit gehonoreerd zijn, en ook de bezetting van het gebouw kon beter. Maar daar waren logistiek ingrepen voor nodig. Wim, de verhuurder vult aan dat inderdaad er meer ruimte in het gebouw zat dan gebruikt werd. “Wij zijn  als bedrijf niet dagelijks bezig met de processen van de huurders natuurlijk, maar we dachten wel dat daar kansen lagen om de investeringen haalbaar te krijgen. We hebben dit project als een leerproces gezien, en daarmee ook onze harde financiële rendementseisen iets los gelaten, en meer toegekend aan de zachtere rendementen.”

Intensief traject

Ze lachen beide een keer hartelijk in de nieuwe kantinetuin en wijzen naar Peter, de aannemer. Gelukkig moest hij het meeste werk doen zegt Erik. Peter kijkt wat quasi zuinig en lacht dan ook. Het was een intensief traject erkent hij. “Omdat de afwegingen veel breder zijn moet je ook veel meer aspecten bewaken. Het grappige is dat het eerste idee in technische zin volledig op zijn kop gegaan is, maar dat de kernwaarden alleen maar sterker te zien zijn”, aldus Peter. Erik is wel blij dat het een huurobject is zegt hij. “Met onze interne inkoopregels had ik nooit dit traject kunnen doorlopen, dan was ik waarschijnlijk 10-duizenden euro’s aan de inkoopprocedure kwijt geweest en had ik alsnog dit hele traject moeten doorlopen. Want zonder de productiekennis kun je de specificatie niet helder krijgen. Nu hebben we daar mooi die twee  bezorgbusjes van gekocht.” Maar ja, het scheelt natuurlijk wel dat verhuurder en aannemer al jaren samen werken en elkaar durven vertrouwen. “Geen ruzie en contract spelletjes maar gewoon eerlijk bouwen.”

De kernwaarden zijn van buiten wel zichtbaar. Simple Honest Building hebben ze het samen genoemd.  Het moet wel een industriële werkomgeving blijven voor de doelgroep. Dus geen High Tech werkprocessen of Multi Flex Spaces. Deze mensen hebben vastigheid en herkenbaarheid nodig. Wel is er veel aandacht besteed aan klimaat, geluid, ontspanning, en herverdelen van de werkplekken. Een van de wensen van de cliënten en verzorgers was een buitenruimte om te ontspannen. Dat werd deze kantinetuin en het is meteen een belangrijke voorwaarde  om het klimaat in de hand te houden. Ook de hele sanitaire- en verzorgingslogistiek is opnieuw bekeken en heeft de indeling totaal veranderd. Verder is het eigenlijk een gewoon werkgebouw gebleven. Netjes, fris, helder.

Energieverbruik

Voor de kenners verraden alleen de dieperliggende ramen op zuid, de hoge dakrand en het net zichtbare puntje van de zonnecollectors dat er echt nagedacht is over energieverbruik. Voor de leek maken de twee mini windmolen en de elektrische bezorgauto meteen duidelijk dat er wat aan de hand is. Van binnen is het gebouw onderhoudsarm gemaakt waardoor bijna la het onderhoud door de eigen cliënten gedaan kan worden. Als Peter net een heel verhaal wil gaan doen over de CO2 index van de materialen steek ik mijn hand op om hem tot stilte te manen. Ik weet genoeg zeg ik, en wil even genieten van wat ik nu ervaar. Zo kan het dus ook. Geen duurzame glitter en glamour met snelle Apple hipsters, maar een werkgebouw dat voor de bijzondere doelgroep en diens verzorgers elke dag een beetje verlichting brengt. En dat het ook nog de (elektrische) kracht heeft om de twee bespaarde bezorgautos te voeden is helemaal meegenomen. Als ik door de voordeursluis naar buiten loop kijk ik naar het pand aan de overkant en zie meteen kansen. Als het hier kon kan het namelijk overal.

Energieneutrale huisvesting van RHDHV nu officieel geopend

Met het voltooien van een puzzel is de nieuwe, toekomstig energieneutrale huisvesting van Royal HaskoningDHV in Amsterdam onlangs officieel in gebruik genomen. De puzzel werd in het nieuwe onderkomen gelegd door de Amsterdamse wethouder van duurzaamheid Abdeluheb Choho, lid raad van bestuur Anton van der Sanden en Micha Wijngaarde, gespecialiseerd in vastgoedconcepten voor wonen en werken. “Ik ben benieuwd wat deze vestiging die zich als een echte broedplaats gaat ontwikkelen, ons gaat brengen”, aldus Van der Sanden.

Het nieuwe onderkomen voor de ruim 200 medewerkers van RHDHV staat aan de Contactweg in Amsterdam. Behalve Royal HaskoningDHV huren ook kunstenaars en creatieve ondernemers er een ruimte. “Het is een smeltkroes van tal van disciplines waarvan we hopen dat deze uiteindelijk ook tot betere duurzame oplossingen gaan leiden”, benadrukt Van der Sanden. Hij geeft toe dat er leden van de raad van bestuur waren die wel even hebben moeten slikken toen Micha Wijngaarde met de voormalige autoshowroom op de proppen kwam. “Zeker toen ze zagen hoe een dakloze tegen de gevel stond te urineren”, herinnert Wijngaarde zich lachend. Desondanks ging de directie akkoord met het nieuwe onderkomen en kon de verbouwing beginnen.

Samenwerkingsovereenkomst

De zoektocht naar een nieuwe vestiging begon voor Royal HaskoningDHV in december 2015 met de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst met Kantoor vol Energie. “Het team van Kantoor vol Energie heeft ons geholpen bij het formuleren van de uitvraag”, vertelt Frits Smedts, directeur Procurement & Facility Management. “En wat van belang is”, vult Wijngaarde aan, “is dat Kantoor vol Energie er voor heeft gezorgd dat de ambitie die RHDHV had gedurende het gehele traject heeft vastgehouden.  De duurzaamheidsambitie was zelfs voor mij nieuw.”  Smedts is heel blij met het resultaat. “Natuurlijk was een duurzame energieneutrale omgeving heel belangrijk voor ons. Maar we zijn hier bezig met het ontwikkelen van een nieuwe cultuur. Dat is spannend maar alle medewerkers zijn enthousiast. Ook collega’s die komen werken en dit zien zeggen dat ze dat ook willen. Tegelijkertijd staan we nog aan het begin.”

Circulair

Wethouder Abdeluheb Coho verwacht dat hij heel vaak in het gebouw zal rondlopen. “Want dit pand is niet alleen duurzaam het is ook circulair. Alle onderdelen zijn getagd en over tien jaar zal het pand uit elkaar worden gehaald. We kunnen dan precies volgen wat er met de verschillende onderdelen gebeurt. Het is een voorbeeld voor een circulaire economie.” De reden dat het pand over een jaar of tien moet wijken is dat bedrijventerrein Sloterdijk voor een groot deel in een duurzame woonwijk getransformeerd gaat worden. “De woningen die wij hier in dit gebied gaan bouwen realiseren we volgens de circulaire principes”, benadrukt Coho.

Chaos

Voor Ernst Koning is dat nog een ‘ver van mijn bedshow’. De product designer heeft net een ruimte in het gebouw betrokken om daar zijn eigen bedrijf Ilias Ernst van de grond te tillen. “De flexibiliteit in het gebouw, de aanwezigheid van kunstenaars andere startups en een bedrijf als RHDHV zijn belangrijke overwegingen geweest om mij hier te vestigen”, vertelt Koning. “Buiten deze ruimte heerst chaos en daar gedij ik goed in.”

‘Kantoor vol Energie trekt ons uit onze comfortzone’

Technisch dienstverlener Kuijpers wil twee van haar gebouwen energieneutraal maken. “Vanuit ons vak kijken we naar de technische oplossingen, maar we willen het vraagstuk breder zien. Toen we het programma Gebouw vol Energie van de gemeente Den Bosch voorbij zagen komen, twijfelden we dan ook geen moment.”

Aan het woord is Aukje Kuypers, algemeen directeur van het familiebedrijf. “We zijn een technisch dienstverlener en elke dag bezig met het creëren van de perfecte energieneutrale én gezonde omgeving waar andere mensen succesvol in kunnen zijn. Logisch gevolg is dan dat je ook met je eigen panden aan de slag gaat.” Ze verwijst naar een van de belangrijkste uitgangspunten van het bedrijf: zuinig omgaan met schaarse middelen. “En dus ook met je mensen. De renovatie van ons pand in Den Bosch staat al een tijdje op stapel, het klimaat valt niet meer binnen wat wij acceptabel vinden voor onze mensen. Een mooie kans om het gebouw dan ook direct energieneutraal te maken. Onze verwachting is dat het programma Gebouw vol Energie ons daarbij gaat helpen door ons uit onze comfort zone te trekken en op een andere manier naar dit vraagstuk te laten kijken. Het renoveren van bestaande bouw naar energieneutraal lijkt lastig, maar in de samenwerking met Gebouw vol Energie komen we ongetwijfeld dichter bij waar we willen zijn.”

Kuijpers locatie Den Bosch

Kuijpers locatie Den Bosch

Creatieve elementen

Vanuit Kantoor vol Energie begeleiden twee adviseurs, Wytze Kuiper en Woud Jansen, de medewerkers van Kuijpers om tot een goede uitvraag te komen. Inmiddels hebben er drie sessies plaatsgevonden. “En het levert nu al wat op”, zegt Kuypers. “Omdat we met een diversiteit aan medewerkers bij elkaar zitten, zijn er ook verschillende invalshoeken. De meest creatieve elementen komen boven. Nu is het zaak om die plannen, of een variant daarvan, in onze vraag aan de markt te passen. Ik ben benieuwd welke oplossingen we vervolgens terugkrijgen.”

Valuecase

De valuecase-benadering past volgens Kuypers bij de gewenste verbreding van de oplossing: “Niet alleen kijken naar wat je moet investeren, maar naar wat je gebouw nog meer zou kunnen toevoegen. Kunnen we een omgeving maken waar mensen met plezier naar toe gaan, geïnspireerd aan het werk gaan en waar we mensen van buitenaf kunnen ontvangen? En waar je dus kunt laten zien: zo kan het wél.”

Het kwartje valt bij deelnemers aan de Masterclass Valuecase

“Elke deelnemer aan de masterclass had wel zijn eigen moment waarop zogezed het kwartje begon te vallen. Zonder uitzondering was iedereen na afloop erg enthousiast.” Woud Jansen projectmanager van Kantoor vol Energie blikt terug op de eerste sessie van Masterclass Valuecase die onlangs in samenwerking met Gebouw vol Energie van de gemeente Den Bosch op touw is gezet. Voor de gemeente Den Bosch is de masterclass een stap op weg naar minimaal tien energieneutrale (kantoor)gebouwen in 2020.

Deze eerste sessie telde meer dan 20 deelnemers. Zij lieten zich door Woud Jansen en Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie meenemen in de Nieuwe Norm. Dit is het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van integraal aanbod voor kantoorrenovaties, dat voldoet aan gegarandeerde minimumeisen. Het resultaat van de Nieuwe Norm is uiteindelijk een kantoorgebouw zonder energierekening dat een gezond binnenklimaat heeft en de gebruikers veel comfort biedt. “Het ValueCase-denken is daarbij een cruciaal aspect”, geeft Kuijper aan. “Wat wil je met elkaar gaan bereiken en welke waarde creëer je daarmee die bijdragen aan het primaire proces van je organisatie? De nieuwe Norm is alleen realistisch en haalbaar als je een goede vraag definieert op basis van een ambitie. Niet omschrijven wat je wilt hebben, maar wat wil je bereiken. En vraag dan de markt daar invulling aan te geven.”

Dertien verschillende gebouwen
“De deelnemers aan deze eerste masterclass vertegenwoordigden dertien verschillende gebouwen”, vertelt Jansen. Zo had bijvoorbeeld Moonen Vastgoed ook Arcadis als huurder van het pand naar de masterclass meegenomen. “Arcadis bezit zelf geen vastgoed in Nederland”, vertelde de vertegenwoordiger van Arcadis, “maar we willen wel graag in een duurzaam gebouw gevestigd zijn. Toen we hoorden dat in Den Bosch de eigenaar Moonen Vastgoed wel interesse heeft om het pand CO2-neutraal te maken, gingen bij ons alle seinen af, dit is een kans die we moeten grijpen.”

Jansen hoopt dat uiteindelijk alle deelnemers besluiten om de gebouwen middels de ValueCase-aanpak van Kantoor vol Energie te gaan verduurzamen. “Als je kijkt naar de reacties na afloop verwacht ik wel dat een aantal dat gaat doen.” De projectmanager baseert zich daarbij vooral op de verandering die hij in de loop van de masterclass bij de deelnemers zag. “De een werd enthousiast toen hij de concrete voorbeelden van Alliander en Gas Terra zag en besefte dat het echt kan. En de ander heeft weer andere inzichten nodig. Zo hebben we bijvoorbeeld creatieve spelletjes gedaan om te laten zien dat je ook anders naar een vraagstuk kunt kijken. En dan zie je bij mensen het begrip ontstaan dat het ook werkt. Maar er zijn er ook die meer concretisering nodig hebben in termen van geld en prestaties.” Kuijper geeft aan dat die concretisering pas goed tot stand kan komen als we weten waar mensen staan en hoe ze de toekomst zelf zien. Er was een rijke oogst aan argumenten waar de belemmeringen zitten en inzichten waarop ingespeeld moet worden. Voor Jansen en Kuijper niets nieuws, de hele aanpak middels de ValueCase en de ontwikkelde tools bieden de handvaten om al die belemmeringen weg te nemen.

Kennismaking
Deze eerste sessie bij SPARK Campus was vooral bedoeld als kennismaking met de ValueCase-aanpak. In de vier masterclasses die gaan volgen, gaan de deelnemers concreet met de tools aan de slag.

Vlog
Van de deelnemers zelf horen hoe zij de masterclass hebben ervaren? Bekijk hier de vlog via Periscope van BEC Energiecoalitie “Napraten over de masterclass”: https://www.pscp.tv/w/1mnGeEneggaGX

Den Bosch daagt markt en vastgoedeigenaren uit

De gemeente Den Bosch is onlangs begonnen met het programma Gebouw vol Energie. De stad wil in 2020 tien energieneutrale gebouwen binnen de gemeentegrenzen hebben.  “We dagen gebouweigenaren uit niet te kiezen voor ‘een beetje duurzamer’, maar voor een echt andere aanpak”, zegt Janneke van Bakel. Zij is in Den Bosch bij de sector stadsontwikkeling verantwoordelijk voor energie en klimaat.

Tijdens de startbijeenkomst tekenden Kuijpers, het Koning Willem 1 College en de gemeente als eerste drie de deelname overeenkomst. Zij gaan actief aan de gang om hun huisvesting te verduurzamen. “ Ik was erg blij met de opkomst en de reacties van de aanwezigen. Het is mooi om te zien dat Kuijpers en het Koning Willem I College zeggen ‘wij gaan het gewoon doen en gaan met onze gebouwen aan de slag’. En dat doet de gemeente met de renovatie van de Grassofabriek aan de Parallelweg natuurlijk ook.”

Waarom willen jullie dit zo graag?
“Dat komt voort uit ons nieuwe energietransitie programma dat in januari dit jaar door de gemeenteraad is vastgesteld. Daarin is vastgesteld dat we in 2050 als stad klimaatneutraal willen zijn.  Om dat te halen moeten praktisch alle utiliteitsgebouwen energieneutraal of energieleverend zijn. Dat is nodig omdat de industrie best nog wat energieverbruik zal hebben en de ruimte moet vinden om dat duurzaam op te wekken. Voor utiliteitsgebouwen is of wordt het veel beter mogelijk om alle benodigde energie op, aan of om het gebouw op te wekken”.

Wat gaat Gebouw vol Energie doen?
“Met Gebouw vol Energie gaan we met innovatieprojecten richting dat einddoel bewegen. Eigenlijk willen we de vraag naar energieneutrale gebouwen stimuleren. Met concrete voorbeelden in de stad gaan we laten zien dat het kan. En we willen daarvan leren hoe het kan. Maar we willen daarmee ook de marktpartijen laten zien dat er vraag naar dit soort gebouwen is. Dus kom met oplossingen daarvoor en zoek de samenwerking op om dat mogelijk te maken.”

Leeft het een beetje in Den Bosch?
Lachend: “Ja en nee. Tijdens de startbijeenkomst had ik heel erg het idee dat het leeft. Maar ik moet eerlijk zijn en vaststellen dat dat nog bij slechts een klein clubje is.  Het thema energie besparen leeft breder. Dat zie ik ook bij de Bossche Energiecoalitie waar vijftig bedrijven en organisaties bij zijn aangesloten en die daar al vijf jaar heel actief mee bezig zijn. Maar als je kijkt naar kantoren en commerciële vastgoedeigenaren die echt naar energieneutraliteit streven is dat nog beperkt. Hoewel ik wel het gevoel hebt dat er op dat vlak wat beweging  komt. Zo denken momenteel meerdere vastgoedeigenaren actief mee over het opwekken, opslaan en uitwisselen van zonne-energieop hun bedrijventerrein. Dus dat stemt mij wel hoopvol.”

Dat wordt nog flink trekken. Hoe gaan jullie dat doen?
“We formeren nu een kopgroep met de partijen die er echt mee aan de slag willen.. Deze bedrijven en organisaties laten zien dat het kan en nemen de volgende groep mee in hoe het kan. Naast de drie pilots organiseren we een masterclassvaluecase en meerdere excursies naar goede voorbeelden.  We bieden gebouweigenaren daarmee een methode en ervaringskennis om hun eigen pand te kunnen aanpakken. Door ook onderling ervaringen uit te wisselen leren gebouweigenaren ook van elkaar.”

Je hebt wel de steun van de regelgeving. Hoe belangrijk is dat?
“Heel belangrijk. De aangescherpte regelgeving dat kantoorpanden in 2023 minimaal label C moeten hebben en in 2030 Label A helpt absoluut. Kantoren die dat nu nog niet hebben, en dat zijn  er heel wat, zullen toch iets moeten gaan doen. Daar willen we op in spelen. Juist diegene die nu gaan renoveren of in het kader van de nieuwe wetgeving hun gebouwen gaan verbeteren, kunnen we stimuleren en enthousiasmeren om in één keer een flinke stap te zetten.”

Welke rol speelt Kantoor vol Energie daarbij?
“We werken samen met Kantoor vol Energie vooral omdat een energieneutraal kantoor puur uit kostenbesparing op energiegebied lastig te realiseren is. Ik geloof dat je moet kijken naar de behoefte van een gebruiker van een gebouw. Die behoefte laat zich in toenemende mate vertalen in termen als een comfortabel en gezond gebouw waarin je flexibel kunt werken. Ook de uitstraling en sfeer is belangrijk waardoor de medewerkers optimaal kunnen presteren. Bij de verbetering van het gebouw gaat het vaak om die zaken. En door daar dan de energiebesparing aan te koppelen wordt het wel mogelijk. Dat heeft Kantoor vol Energie in  De Nieuwe Norm met cijfers onderbouwd. Het helpt ook als meerdere gemeenten hiermee aan de slag gaan.”

In welke zin helpt dat?
“In de zin dat marktpartijen gaan zien dat de vraag naar energieneutrale gebouwen er wel degelijk is. Dus dat zij aan zet zijn om met passende oplossingen te komen om die gebouwen op een efficiente manier duurzaam te renoveren.”

Wanneer is het voor jou een geslaagd jaar geweest?
“Als we drie concrete pilots in uitvoering hebben waarbij de ambities van de drie partijen in een concrete vraag aan de markt is omgezet. Ook als er een samenwerking met de markt is ontstaan om de pilots te realiseren. En dit jaar is nog meer geslaagd als er een groep gebouweigenaren is die samen actief aan de slag gaan om hun panden duurzaam te renoveren.”

Verplicht energielabel C voor kantoorgebouwen stelt als maatregel niets voor (FD, 13 maart 2017)

Op 13 maart 2017 verscheen er een opinie van Eelco Ouwerkerk (programmamanager Kantoor vol Energie) in het FD als reactie op marktpartijen die in het verweer kwamen na de aankondiging van minister Eelco Blok, dat in 2023 alle kantoorgebouwen aan energielabel C moeten voldoen. Lees hier de tekst van de opinie. Lees verder

Vitale Kantoren: Niet ieder mens en niet iedere organisatie is hetzelfde.

Wij vertegenwoordigen: Robert Sengers, John van der Spek, Liong Lie, Robert De Bourgraaf, Aniel Ramjanam, Florijn Vriend

Wat ons drijft:
Niet ieder mens en niet iedere organisatie is hetzelfde. Met het door ons ontwikkelde concept van klimaatzone diversiteit houden wij rekening met verschillende behoeften en belangen van betrokken stakeholders. Waarom? Op deze wijze hebben medewerkers een comfortabele en gezonde werkomgeving en gaan we zuiniger om met onze planeet. Twee zaken die in onze ogen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en die verbeterd moeten worden ten opzichte van de huidige norm.

Wat ons onderscheidt:
Met een multidisciplinair team en een innovatief concept transformeren wij kantoren van energie gebruikers tot energie opwekkers. Voor ons betekent dit een energie neutraal kantoor waarbij de gebruikers zelf meer energie krijgen van hun dagelijkse werkomgeving. Wij zijn namelijk van mening dat niet ieder mens of bedrijf gelijk is en daarmee de behoefte naar een prettig klimaat varieert. Als antwoord hierop hebben wij het concept “klimaatzone diversiteit” ontwikkeld dat zowel de belangen van de eindgebruiker, als (financiële) belangen van de organisatie op unieke wijze vertegenwoordigd.

Roadmap 12 op de Bouwagenda

Wij vragen jullie steun om Bouwagenda roadmap 12 – verduurzaming van de bestaande kantoorvoorraad – stevig op de agenda te krijgen bij de Taskforce Bouw. Als jij ook van mening bent dat roadmap 12 jouw sector gaat helpen, maak dat vanuit jouw organisatie kenbaar door onderstaand formulier in te vullen. Vanuit het Ministerie van BZK en door het Rijksvastgoedbedrijf wordt ook aangedrongen bij de Bouwagenda op deze agendering, maar er is ook steun en draagvlak nodig vanuit de markt.

In dit document (3 minuten leestijd) lees je meer over de Bouwagenda en waarom wij vinden dat roadmap 12 er moet komen.

Ja, ik wil dat verduurzaming van de bestaande kantoorvoorraad als roadmap 12 op de Bouwagenda komt.

Voornaam*

Achternaam*

Organisatie*

E-mail*

Programma Gebouw vol Energie Den Bosch officieel van start

“Wij gaan voor een gezond, comfortabel én energieneutraal gebouw”. Met veel enthousiaste plaatsten vier partijen hun handtekening op het bord met deze tekst. En daarmee is het programma Gebouw vol Energie van de gemeente Den Bosch officieel van start. Doel van het programma is om in 2020 minimaal tien energieneutrale (kantoor)gebouwen binnen de stadsgrenzen te hebben. Het team van Kantoor vol Energie begeleidt Den Bosch op weg daar naar toe.

De Bossche wethouder Jan Hoskam, Aukje Kuypers van Kuijpers Installatie, Geert-Jan van der Aa van het Koning Willem 1 College en Martin Broekhof van de gemeente plaatsten hun handtekening. Dat gebeurde tijdens de startbijeenkomst op woensdag 8 maart in Den Bosch.

Kuypers en Van der Aa willen allebei met hun vestigingen aan de slag. En de gemeente ’s-Hertogenbosch wil het oude kantoorpand van de Grassofabriek renoveren tot een gezond, comfortabel én energieneutraal gebouw. “Normaal gesproken werken wij redelijk traditioneel. Nu moeten we wel uit onze comfortzone treden en de renovatie op een andere manier aanpakken”, aldus Martien Broekhof in zijn toelichting.

Het komende jaar organiseert het programma Gebouw vol Energie onder andere zogenoemde inspiratiesessies en worden er vijf bijeenkomsten van de Masterclass Valuecase op touw gezet.

Lees hier meer over de startbijeenkomst.

‘Energieneutraal, we moeten gewoon maar beginnen’

“Als we als gemeente in 2050 energieneutraal willen zijn dan moeten we gewoon beginnen. Ook als we de juiste weg nog niet weten. Maar als we stil blijven staan, komen we in elk geval nergens.” Aldus Jan Hoskam, wethouder van Economie, Duurzaamheid en Financiën van Den Bosch tijdens het eerste EETcafé van Kantoor vol Energie dit jaar.

Het EETcafé trapte woensdag 8 maart af in het gebouw van de Afvalstoffendienst in Den Bosch. Deze plek, aan de rand van de stad, was niet zomaar gekozen. Het complex is namelijk energieneutraal. Piet van Hagen, manager van de Afvalstoffendienst nam de aanwezigen mee in de totstandkoming van het gebouw waarin sinds 2011 zijn organisatie gehuisvest is. “Vooraf hebben we de lat hoog gelegd door te stellen dat het een duurzaam en klimaatneutraal complex moest gaan worden.” Het pad naar de realisatie verliep via het inventariseren van wensen naar het formuleren van uitgangspunten en het maken van keuzes. “Uiteraard moet je veel doorrekenen maar hebben we het lef getoond door voor de lange termijn te kiezen. Daarmee smeer je investeringen over een langere periode uit. En natuurlijk hielp het mee dat we van vijf vestigingen naar één huisvesting gingen wat financieel nu eenmaal flink scheelt”, aldus Van Hagen.

Het resultaat is niet alleen een energieneutraal gebouw maar ook een complex dat bijvoorbeeld voor een deel met afval is gebouwd. “We dachten, we verwerken afval dus laten we daar ook iets mee doen.” Dit afval is onder andere in de fundering van het gebouw en bij de aanleg van de wegen op het terrein gebruikt. De toiletten worden doorgespoeld met gefilterd regenwater en ook de bedrijfswagens worden daarmee gewassen. En de afwatering verloopt via een sloot die weer de bomenstrook langs het complex van water voorziet. Elektriciteit wordt door PV-cellen en de windmolen, die op het terrein staat, geleverd.

Houtkachels

Warmte krijgt het gebouw door een tweetal houtkachels die op hun beurt door snoeiafval worden gevoed. De kachels zijn aangesloten op een gerealiseerd warmtenet waarmee 12 percelen op het industrieterrein Treurenburg van warmte kunnen worden voorzien. Op dit moment neemt alleen nog het naast de Afvalstoffendienst gevestigde Waterschap Aa en Maas warmte op via het warmtenet. Op hun beurt levert het Waterschap straks biogas aan de Afvalstoffendienst. En daarmee gaat de dienst het wagenpark laten rijden. “Als iemand mij zes of zeven jaar geleden had verteld dat we zover zouden kunnen komen, had ik die persoon nooit geloofd. Maar als je eenmaal mee bezig bent volgt op elke stap die je neemt een volgende”, aldus Van Hagen.

Startsein

Daarmee onderstreepte hij de woorden die wethouder Jan Hoskam eerder had uitgesproken. Hoskam beet na een introductie van Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie als spreker tijdens het EETcafé het spits af. Eerder op de middag was hij ook al één van de ondertekenaars van het convenant ‘Wij gaan voor een gezond, comfortabel én energieneutraal gebouw’. De ondertekening (zie ook link naar nieuwsbericht) vormde het startsein voor het ‘Gebouw vol Energie’. De gemeente Den Bosch wil samen met het bedrijfsleven tien kantoren comfortabel, gezond en energieneutraal gaan maken. Dit programma wordt door het team van Kantoor vol Energie ondersteund. “Het geeft aan hoe serieus wij hiermee bezig zijn”, aldus Hoskam. Den Bosch, twee keer finalist in de strijd om de Green Capital Award, heeft de piketpalen geslagen. In 2020 moet de gemeentelijke organisatie energieneutraal zijn, in 2035 de gebouwde omgeving klimaatneutraal en in 2050 de hele gemeente energieneutraal. “Om stappen te maken moeten we een derde van ons energiegebruik bereiken door bezuinigingen, een derde door energie op te wekken . Als we dat met windenergie willen doen hebben we 720 molens nodig. Als ik zie hoeveel discussie er in de stad is over het plaatsen van vier windmolens dan zeg ik u: “Met windenergie alleen gaan we het niet redden”. En een derde moet vanuit innovatie en ideeën vanuit de markt komen. Het is een uitdaging die ik graag bij de toeleveranciers en bouwsector leg. Voor mij geldt in elk geval dat duurzaamheid het uitgangspunt van elk ontwerp moet zijn.”

Vraag zoekt aanbod

Vraag zoekt aanbod was het centrale thema van het EETcafé dus na de inleidingen van Hoskam en Van Hagen kreeg Aukje Kuijpers het woord. Voorzitter van het directieteam Kuijpers Installaties nam de vloer. Het familiebedrijf heeft het voornemen om de twee naast elkaar gelegen vestigingen in Den Bosch energieneutraal te renoveren. Deze opgave wordt waarschijnlijk ook één van de tien pilots in het kader van Gebouw vol Energie. “We financieren het zelf en dat betekent dat het slim moet gebeuren. We hebben ons goed door de crisis geslagen maar dat heeft wel de nodige gevolgen voor onze financiële buffers gehad. Tegelijkertijd”, zo hield zij de aanwezigen in de zaal voor, “zijn wij als familiebedrijf nooit geïnteresseerd in de korte maar altijd in de lange termijn. Aanvankelijk wilden we in kleine stapjes naar energieneutraal maar we leggen nu de lat hoger en gaan voor een grote stap. Maar hoe vertalen we die ambitie nu naar onze huisvesting?” Op de vraag van Wytze Kuijper of er in de zaal partijen zitten die in de opgave van Kuijpers Installaties geïnteresseerd zijn, gingen minimaal acht handen de lucht in.

Consortia

Het slotakkoord van het EETcafé was weggelegd voor een tweetal coalities die hebben meegedaan aan de Masterclass ‘de Nieuwe Norm’ en hun aanpak mochten presenteren. De coalitie Vitale Kantoren kiest voor een zogenoemde zonebenadering. Het binnenklimaat moet op de gebruikers worden afgestemd. “Een advocaat gebruikt zijn kantoor anders dan een ict-er”, legde architect Liong Lie het concept uit. Kort gezegd stelt Vitale Kantoren het gebruik van het kantoor centraal. “Het type gebruik is het vertrekpunt om daar vervolgens de architectuur, inrichting en het binnenklimaat op af te stemmen.” Na het team van Vitale Kantoren nam Jorrit Oversteeg namens de coalitie Re-Fit de aanwezigen mee in hun aanpak. De ambitie van Re-Fit is 100 procent energieleverend, 100 procent gezond, 100 procent ruimtelijke kwaliteit en 100 procent circulair. “Deze ambitie vertalen we in een aanpak die opschaalbaar is. Want we moeten af van het principe om telkens per opgave opnieuw het wiel uit te vinden.”

Meer over de twee coalities vindt u hier.

Groningen maakt kennis met de Nieuwe Norm

“Ik zag heel veel enthousiaste gezichten in de zaal. En van de getoonde voorbeelden gingen de ogen wel glunderen”, aldus Iris Kolkman, projectleider Energiebesparing Gemeenten van de provincie Groningen. Zij had het Eelco Ouwerkerk en Woud Jansen van Kantoor vol Energie gevraagd om tijdens de bijeenkomst van Verduurzamen gemeentelijk vastgoed een presentatie te geven over de Nieuwe Norm.

“We zagen wel dat ons verhaal over de Nieuwe Norm goed viel”, blikt Ouwerkerk terug op de middag in het hoge noorden. De Nieuwe Norm is het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van integraal aanbod voor kantoorrenovaties, dat voldoet aan gegarandeerde minimumeisen. “Het resultaat is uiteindelijk een kantoorgebouw zonder energierekening. Maar vooral ook een gebouw dat een enorme bijdrage levert aan het primaire proces en de omgeving van de gebruikers”, aldus Ouwerkerk.

Juiste moment

Volgens Iris Kolkman komt deze boodschap op het juiste moment. “Gemeenten in Groningen staan voor een flinke opgave. Door een herindeling gaan zij van 23 terug naar 7 gemeenten. En dat heeft nogal wat gevolgen voor het gemeentelijke vastgoed. Dus zijn zij zich nu aan het oriënteren. Wat is er allemaal en wat kan er allemaal en waar moeten we aan denken? En als je straks je panden aanpakt je dat op een goede manier doet.” Zij vond het daarom plezierig dat Ouwerkerk en Jansen het voorbeeld van het FUMO-gebouw in Grou aanstipten. “Dat is dichtbij en ook niet megagroot. We hebben hier natuurlijk te maken met kleine gemeenten met niet al te grote panden dus dan spreekt zo’n voorbeeld als FUMO wel tot de verbeelding. Zo van hé het kan ook wel op deze schaal lukken.”

Vol ambitie

Dat past ook in de beleidslijn van de provincie die dat met het programma ‘Vol ambitie op weg naar energie transitie’ heeft uitgestippeld. “Als je bedrijven en particulieren aanspoort iets met energiebesparing te doen, moet je dat als overheid natuurlijk ook doen”, aldus Kolkman die gemeenten hierbij een helpende hand biedt. Een van haar initiatieven is om zes keer per jaar de bijeenkomst Verduurzamen gemeentelijk vastgoed op touw te zetten. “De belangstelling voor deze bijeenkomsten is best groot. Gemeenten kunnen van elkaar leren en hoeven niet telkens het wiel uit te vinden. Ik nodig daarom externe organisaties uit om hun kennis en ervaring met de deelnemende gemeenten te delen. Met als doel om gemeenten op gang te helpen.”

8 maart EETcafé in Den Bosch

8 maart is er weer het volgende EETcafé. Kom jij ook?

EETcafé


Het EETcafé is dé ontmoetingsplaats voor bouw- en vastgoedprofessionals en wordt georganiseerd door Kantoor vol Energie. Met elkaar werken wij aan de transitie naar energieneutrale kantoorrenovaties. Tijdens dit informele en inspirerende EETcafé staat VRAAG zoekt AANBOD centraal. Wij nemen je mee in de nieuwste ontwikkelingen die een bijdrage leveren aan een Kantoor vol Energie!

Kantoor vol Energie

Een Kantoor vol Energie (KvE), inmiddels een begrip, is een kantoor dat gezond, comfortabel en energieneutraal is. Geen kostenpost, maar een bedrijfsmiddel. Het zorgt ervoor dat mensen die er werken, productief en vitaal blijven. Daarnaast voldoet het aan de moderne behoeften en voorwaarden en heeft het geen energierekening. Een KvE is in alle opzichten een toekomstbestendige belegging en een verantwoorde werkomgeving overstijgt de kosten. Kantoren vol Energie zijn de kantoren van de toekomst.

Programma

We zijn te gast in Den Bosch! In deze mooie stad gebeurt heel veel! Sinds dit jaar is de gemeente Den Bosch gestart met Gebouw Vol Energie. Met Gebouw vol Energie werken bedrijven en gebouweigenaren samen om te komen tot energieneutrale kantoor renovaties. Vandaag vindt de officiële aftrap plaats door niemand minder dan Wethouder Jan Hoskam (portefeuille Economie, Duurzaamheid en Financiën). Hij zal zijn visie delen over hoe de gemeente zelf het voorbeeld wil zijn voor alle vastgoedeigenaren in het energieneutraal maken van bestaand vastgoed in de stad.

Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg… Dus zonder het stellen van die andere VRAAG komt er ook geen innovatief AANBOD. We kunnen nu al melden dat Aukje Kuijpers (Vrz. Directieteam Kuijpers Installaties) haar ambitie én visie wil delen als aanloop naar de VRAAG-definitie in de opgave voor het energieneutraal maken van twee eigen kantoren. Als antwoord zullen twee coalities Vitale Kantoren & RE-Fit, hun visie, inzichten, concept én aanpak  delen over hoe je een passend AANBOD kan gaan bieden op die andere VRAAG.

Waar

Ook dit keer weer een unieke locatie! Jij bent van harte welkom op 8 maart van 16.00 tot 20.00 uur bij de Afvalstoffendienst (Titaniumlaan 1, Den Bosch). Meld je nu hier aan. Wij zien jou graag onder het genot van heerlijke hapjes en drankjes, om met elkaar in dialoog te gaan. Tot dan!

* beiden coalities hebben deelgenomen aan de Masterclass ‘de Nieuwe Norm’ van Kantoor vol Energie. Vitale Kantoren bestaat uit de volgende partijen : Kernwaarde Groen, Liong Lie Architecten, bouwbedrijf van der Spek, Dubourgraaf, Dynamic Spaces,   Enrichers, Digna de Bruin Advocaten. De coalitie RE-FIT bestaat uit:  Heijmans Utiliteit, Ector Hoogstad Architecten, Sweegers en de Bruijn

 

Het EETcafé heeft inmiddels plaatsgevonden, lees het verslag hier

Overzichtskaarten G4

Kantoor vol Energie heeft het Kadaster gevraagd om op een lokaal/regionaal schaalniveau te visualiseren welke omvang de kantorenvoorraad heeft en welke indicatieve energetische kwaliteit daar dan bij hoort. Als indicatie van de energetische kwaliteit van de kantoren wordt de systematiek van de energielabels gehanteerd. Kantoor vol Energie gebruikt de visualisatie om de opgave die er nog ligt voor wat betreft de energiebesparing in kantoren te agenderen.

Download de gehele disclaimer

Kantoor vol Energie in 2017

Kantoor vol Energie gaat ook in 2017 door met het aanjagen van energieneutrale kantoorrenovaties. Het programma wordt onder de vlag van Platform31 voortgezet nu Energiesprong per 31 december stopt. ‘De beweging wordt groter’ is het centrale motto voor het komende jaar. Ook blijft het Kantoor vol Energie-team onder andere pilotprojecten begeleiden. Drie daarvan zijn van het Rijksvastgoedbedrijf. Daarnaast heeft de gemeente Den Bosch zich bij Kantoor vol Energie aangesloten met hun lokale programma ‘Gebouw vol Energie’. De verwachting is dat in de loop van het jaar nog meer Nederlandse gemeenten zich bij Kantoor vol Energie gaan aansluiten. Het team van Kantoor vol Energie zal dus weer op veel plaatsen zichtbaar zijn.

Behalve een intensieve begeleiding van energieneutrale kantoorrenovaties worden er ook weer diverse masterclasses over onder andere de Nieuwe Norm op touw gezet. En tevens staan er de bekende EET-cafés op het programma. Wij houden u over alle ontwikkelingen rond Kantoor vol Energie op de hoogte.

Drie consortia met Nieuwe Norm aan de slag

“Opdrachtgevers roepen al snel dat het anders moet. Maar met alleen kennis en materialen ben je er nog niet. Er moet een extra stap worden gezet.” Dat zegt Ralph Oduber van Heijmans na afloop van zijn ‘eindpitch’ voor het reflectieteam van Kantoor vol Energie. Samen met twee andere consortia gaf zijn consortium deze pitch tijdens een afsluitende bijeenkomst bij Villa Jongerius in Utrecht.

Alle deelnemers volgden het Masterclasstraject ‘De Nieuwe Norm’ van Kantoor vol Energie. Zij werden voor een eindpitch uitgedaagd om met een door hen gevormd consortium de markt te verleiden om bestaande kantoorpanden volgens de Nieuwe Norm te gaan verduurzamen. Bij een zogenoemde Nieuwe Norm-renovatie draait het zoals bekend vooral om een grote, ambitieuze renovatie die leidt tot een energieneutraal gebouw dat positief bijdraagt aan de gezondheid van de gebruiker.

De uitdaging waar de drie consortia voor stonden was als volgt geformuleerd: “Presenteer een innovatieve renovatiepropositie voor een specifiek kantoortypologie conform de Nieuwe Norm die antwoordt geeft op de vragen en onderliggende behoeften van gebruikers, past binnen de businesscase en tegemoetkomt aan de renovatie-uitdagingen van vastgoedeigenaren.” Verleiden en het winnen van vertrouwen zijn daarbij sleutelwoorden. De presentaties werden vervolgens door het KvE-reflectieteam, gevormd door Olaf Rutten (ABN-AMRO), Arno Brinkers (COCON Vastgoed) en Klaas Jan Engelsma (RVB/RWS), van commentaar voorzien.

Positief

Ralph Oduber (Heijmans) maakt deel uit van consortium RE-FIT (Heijmans, Ector Hoogstad Architecten en Sweegers en de Bruijn) en kijkt met een positief gevoel op de masterclass bijeenkomsten terug. “Vaak is er wel een goed plan, maar word je al snel weer door alledaagse zaken in beslag genomen. De Nieuwe Norm is een goed hulpmiddel om binnen een vaste tijdslijn gestructureerd met onze ideeën over energieneutrale en gezonde gebouwen aan het werk te gaan.” Ook over de inhoud en ambities is Oduber erg te spreken. “KvE heeft met de Nieuwe Norm goede ambities neergezet. Het zorgt ervoor dat er rek in de markt gecreëerd wordt.” Het projectonafhankelijk denken, met een vast consortium, in ambitieuze renovatieconcepten die voor meerdere projecten geschikt zijn is voor hen nieuw en uitdagend.

Lessen

Eén van de belangrijkste lessen is volgens Ralph Oduber wel dat het allemaal nog niet zo simpel is. “Er wordt al snel door opdrachtgevers maar ook publieke overheid geroepen dat het anders en beter moet. Er zijn verschillende materialen en technieken die kunnen worden toegepast en er is voldoende kennis beschikbaar, maar daarmee ben je er nog niet helemaal. Het aantal goede en gerealiseerde projecten in de markt die je als voorbeeld kunt gebruiken is ook nog niet zo heel erg groot en daarin zijn financiële randvoorwaarden zoals geldstromen en de boekhoudkundige waardering van dit soort nieuwe gebouwoplossingen niet onbelangrijk. Toch zijn we bij deze pitch tot het gaatje gegaan. Door dit project hebben we heel goed naar alle verschillende onderdelen gekeken. Daardoor is alles wel een stuk realistischer geworden. Niet zomaar een plan vol idealen, maar een concept waar we de markt mee kunnen benaderen.” Het concept omvat een 3-stappenplan naar energieneutraliteit, het creëren van een gezonde werkomgeving met betekenisvolle tussenruimten en het creëren van een toekomstwaarde door een aantrekkelijke uitstraling. Bij dit concept is circulair materiaalgebruik de ambitie.

Waardevol

Han Vrijmoed (Movares), bouwbioloog, vormde met twee andere eenlingen een consortium. Het delen van kennis is voor hem erg waardevol. “Door naar anderen te luisteren en zaken vanuit verschillende invalshoeken te bespreken leer je van elkaar. Iedereen heeft zijn eigen expertise. Door die te delen bouw je elkaar op.” Vanuit Movares wil men in de toekomst meer concrete plannen volgens de Nieuwe Norm maken en daar geschikte partners bij zoeken. Dit gebeurt ook binnen het bedrijf. “We hebben zo’n 1100 man met 160 verschillende disciplines in dienst. Daarbij is het vaak een kwestie van ‘winkelen’ om een team samen te stellen dat bij het plan past.” Hij noemt het een goede ontwikkeling dat grote bedrijven of consortia hun kennis niet langer voor zichzelf houden. “Kennis en kunde delen genereert nieuwe ideeën. Samenwerken is de nieuwe toekomst.” Het programma van Kantoren vol Energie heeft hij als erg leerzaam ervaren. “Op sommige momenten was het best intensief, maar ik heb er veel van opgestoken.” De huidige vorm van aanbesteden noemt hij bijvoorbeeld rechtstreekse kapitaalvernietiging als de presentaties en informatie van afvallende partijen niet verder worden gebruikt. De opdrachtgever bereid zien te vinden om zich open te stellen en bestaande processen los te leren laten ziet Vrijmoed dan ook als grootste uitdaging. “Al zal er best nog heel wat water door de Rijn moeten vloeien voor we dat volledig bereikt hebben.” In zijn presentatie pleit Vrijmoed om van meer waarde en betekenis te zijn voor mens en maatschappij, waarbij vastgoed een bedrijfsmiddel moet zijn, naast organisatie en interieur. “Als dat goed op orde is kun je het primaire proces ondersteunen waardoor er beter gepresteerd wordt.  Zonder gebruiker geen concept, en zonder concept geen gebouw”. Opslag van energie en gebruik van natuurlijke materialen waren daarbij enkele speerpunten.

Betere wereld

Robert Sengers (Kernwaarde Groen), van consortium Vitale Kantoren heeft het Masterclasstraject eveneens als erg leuk ervaren en is zeer enthousiast. “De businesscase van Kantoor vol Energie was erg leuk. Ik wist wel het een en ander van de materie maar nog lang niet alles. De opgedane kennis uit de case kan ik nu gebruiken als tool naar andere klanten.” Energieneutrale kantoorpanden realiseren door renovatie is best een uitdaging maar zeker mogelijk. “Multidisciplinair handelen is een voorwaarde. Hoogwaardige en flexibele werkklimaten realiseren waarbij de mens centraal staat met veel aandacht voor het milieu en duurzaamheid. Zo kunnen we met de kennis van nu, een betere wereld creëren.” Die hoogwaardige en flexibele werkklimaten kunnen bestaan uit een fijn klimaat of een ruw klimaat. Het fijne klimaat voldoet volledig aan de binnenmilieueisen van De Nieuwe Norm. In het ruwe klimaat is er minder intensieve luchtbehandeling en kunnen temperaturen iets meer schommelen. Robert Sengers: “Wat minder individueel maar in sommige gevallen dus juist goed voor je medewerkers. Sommige mensen kunnen in de zomer op een daktuin met Wi-Fi onder een parasol prima presteren.” Hij ziet het verduurzamen van kantoren als maatpakken. “Meer specifiek, minder generiek: niet iedereen is gelijk.”

Vertrouwen

Consortium Vitale Kantoren heeft er zin in. De afspraken om bij elkaar te komen zijn voor het komende half jaar al gepland. Daarbij is een van de eerste punten waarmee het consortium aan de slag gaat ‘conscious contracting’ oftewel bewust contracteren. Robert Sengers: “Niet op de traditionele manier contracteren maar op basis van een gedeelde visie, missie en waarden. Sterke relaties opbouwen met de verschillende contractpartijen en van daaruit werken. We zijn blij dat we Digna de Bruin in ons consortium hebben. Met haar opgebouwde werkervaring als advocaat kan zij ons daar goed bij ondersteunen.”

Masterclasses

Vanwege het succes bij zowel opdrachtgevers als opdrachtnemers zal er in 2017 nogmaals een soortgelijk Masterclasstraject worden opgezet (periode maart – mei 2017). Berichten hierover zullen via de website en de nieuwsbrief van Kantoor vol Energie worden verspreid.

Lees hier meer over de consortia en download de presentaties

Roman over Kantoor vol Energie leest als een trein

Als Tilly van Deurnen het bouwbedrijf van haar overleden man in de schoot geworpen krijgt, besluit ze zich te storten op zijn droom, het energieneutraal renoveren van kantoren. Dit gaat niet zonder slag of stoot en uiteindelijk vinden we haar zelfs al papiertjesprikkend terug in een park. Wat is er gebeurd met Tilly en waarom heeft zij deze taakstraf gekregen? Je leest het in ‘Beter dan nul’, de roman die Sonja van der Arend in opdracht van Kantoor vol Energie heeft geschreven. Een gesprek met de auteur.

Sonja van der Arend schrijft beleidsromans, daarvoor doet ze onderzoek naar de alledaagse werkelijkheid in de wereld van beleid, ambtenaren en andere mensen die daarin verzeild raken. Het onderzoek resulteert in een roman of een ander fictief werk met als doel de ervaringskennis van verschillende mensen in de beleidspraktijk naar boven te krijgen, te vergroten en te delen. De roman voor Kantoor vol Energie is haar derde beleidsroman.

Een roman over Kantoor vol Energie, is dat leuk?

“Jazeker! Het is een goed verhaal dat speelt in de vastgoedwereld. Het verhaal van Tilly neemt je mee in het proces en laat zien wat er allemaal mogelijk is, maar ook waar belemmeringen ontstaan. Natuurlijk trek ik het soms in het extreme, het is niet voor niets fictie.”

Deze stijl van schrijven noem je serious fiction, wat moeten we ons daarbij voorstellen?

“Serious fiction, of: echt verzonnen, is een term die ik zelf heb geïntroduceerd. Grofweg gezegd vertaal ik de beleidspraktijk naar een fictief verhaal. Maar met waargebeurde elementen of elementen die waargebeurd kunnen zijn. Zo heb ik dat gedaan voor Kantoor vol Energie, maar bijvoorbeeld ook voor een groep bewoners die te maken kregen met een Ruimte voor de Rivier project langs de IJssel. Het maakt informatie die als droge stof of ver-van-mijn-bedshow wordt ervaren aansprekender. De lezer krijgt er een beeld bij. En daarnaast draait het natuurlijk ook om entertainment. Je kunt dit verhaal ook lezen als ontspanning.”

Wist je zelf iets over het energieneutraal renoveren van kantoren?

“Nou, ik heb ooit milieu gestudeerd, dus ik weet wel wat van de klimaatproblematiek, CO2-uitstoot, energiebesparing et cetera. Maar de technische, juridische en financiële details van de vastgoedsector waren nieuw voor mij.”

Hoe kun je er dan een goed verhaal over schrijven?

“Ik heb het niet helemaal alleen gedaan. Samen met medewerkers van Kantoor vol Energie en andere betrokkenen bespraken we in een aantal sessies vragen rondom het onderwerp. Ik vroeg ze bijvoorbeeld wat er allemaal mis kan gaan bij een renovatie naar een energieneutraal kantoor. Ze deelden hun eigen ervaringen met energieneutraal renoveren. Daarnaast gaf ik creatieve opdrachten  waarbij ze hun fantasie de vrije loop mochten laten, waardoor ik veel aanknopingspunten kon verzamelen voor het verhaal en de hoofdrolspelers.”

Wie zijn de hoofdrolspelers?

“We hebben natuurlijk Tilly van Deurnen, die ineens eigenaar wordt van het bedrijf van haar overleden man. Zij wil zijn energieneutrale droom voortzetten en weet daarvoor ook een mooie opdracht binnen te slepen. Maar ondanks alle goede bedoelingen overkomt haar daarbij van alles. Ze ontmoet vervolgens een snelle jongen, Olivier de Rover. Hij is de personificatie van de frauduleuze vastgoedwereld, en haar absolute tegenpool. Toch slaan ze samen een bepaalde weg in.”

Weer een verhaal over de bouwfraude dus?

“Nee, daar wilde ik juist ver vandaan blijven. Die aspecten van de sector kwamen wel naar voren in de workshops, maar het speelt nu eenmaal geen rol bij duurzaam bouwen. Wat mij is opgevallen als buitenstaander is dat het kennisniveau over energieneutraal bouwen in de sector hoog is, maar dat het toch niet gebeurt. Het lijkt of men het gewoon niet wil. Doel van dit boek is dan ook onder andere om enthousiasme voor energieneutrale kantoren te genereren. Niet op grond van de feiten, want die kent iedereen, maar van een verhaal. Het is een andere manier van de informatie tot je nemen.”

Is jou als buitenstaander nog meer opgevallen?

“Uiteraard. Als je aan vastgoed denkt, dan zie je toch gauw kerels in glimmende zwarte pakken voor je, maar zeker de mensen die met energieneutraal bezig zijn, zijn net zo gevarieerd als in de rest van de maatschappij. In de personages in het boek laat ik dat terugkomen, net als het verloop van de fases waarin de vastgoedwereld zich bevindt. De snelle vastgoedhandelaar De Rover vertegenwoordigt de jaren ’80 en ’90 waarin iedereen probeerde zo snel mogelijk rijk te worden, Tilly is de zoekende idealist en ze worden uiteindelijk nog vergezeld door een jonge  bouwkundige die eigenlijk al gewend is om verder te kijken dan alleen zichzelf. Zij wil rekening houden met de wereld om zich heen. Ook daarom denk ik dat iedereen zich wel kan herkennen in het verhaal en de personages.”

‘Ken je mij niet? Dat wordt de hoogste tijd dan.’ Hij steekt zijn rechterhand uit. Tilly blijft met twee handen haar prikstok vasthouden. ‘Olivier de Rover, aangenaam.’ Na een paar tellen laat hij zijn arm weer zakken. ‘Ook goed, je hoeft je niet voor te stellen. Ik weet al wie je bent. Mathilde van Deurnen. Van Bouwbedrijf Van Deurnen BV.’ Hij laat een lange stilte vallen, maar het is duidelijk dat hij nog iets gaat zeggen. Tilly kijkt hem verbaasd aan terwijl hij een hand door zijn haar haalt en zijn blik door het park laat dwalen. Uiteindelijk kijkt hij weer haar kant op. ‘En ik weet ook waarom je hier bent.’

‘Beter dan nul’ is te bestellen via deze link.

‘De beweging wordt alleen maar groter’

Het laatste EETcafé…van dit jaar

“Energieleverend is de nieuwe norm. Ik kom gelukkig steeds meer mensen tegen die het niet normaal vinden dat gebouwen energie gebruiken.” Aldus Eelco Ouwerkerk, programmamanager van Kantoor vol Energie tijdens het EETcafé dat tijdens deze laatste editie van het jaar in het teken stond van ‘terugkijken en vooruitzien’. Maar vooral ook inspireren. Daar zorgden de sprekers Onno Dwars van VolkerWessels Vastgoed, Yvette Watson van de Koninklijke Bibliotheek, Jaap Strating van de Gemeente Eindhoven en professor Andy van den Dobbelsteen wel voor.

Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie en de vertrouwde spreekstalmeester tijdens de EETcafés zet de aanwezigen in de voormalige bioscoop in het Rotterdamse Groothandelsgebouw bij de aftrap op het verkeerde been. “Welkom bij het allerlaatste EETcafé.” Om er na een korte stilte aan toe te voegen: “Van dit jaar. Want in 2017 is er gewoon weer een volgende bijeenkomst.” Aan het eind van de bijeenkomst licht Eelco Ouwerkerk de plannen toe. “Het ministerie van Binnenlandse Zaken en het Rijksvastgoedbedrijf hebben vertrouwen in de beweging die Kantoor vol Energie op gang heeft gebracht. Energiesprong, waar dit een onderdeel van is, stopt aan het einde van dit jaar, maar wij blijven via Platform31 actief.” Kantoor vol Energie gaat acht casussen begeleiden maar bijvoorbeeld ook de gemeente Den Bosch. “En we zetten weer de nodige masterclasses op touw, dus de beweging wordt alleen maar groter.”

CIC Rotterdam

Voordat Onno Dwars, hoofd acquisitie & innovatie bij VolkerWessels Vastgoed over de ontwikkeling van Alliander gaat vertellen, krijgt eerst Marcus Fernhout managing director van CIC Rotterdam de vloer. CIC Rotterdam fungeert deze middag als gastheer. Fernhout vertelt over de ambities van het bedrijf om 550 startups in het Groothandelsgebouw te vestigen. “We hebben hiervoor 13.000 vierkante meter beschikbaar. Er ontstaat hier een omgeving waar startende bedrijven met potentie elkaar stimuleren, inspireren en beïnvloeden.” Vooral dat laatste is voor Onno Dwars een mooi opstapje naar zijn verhaal over de verduurzaming van Alliander in Duiven. “Ook daar hebben we namelijk de omgeving weten te beïnvloeden. Het gebouw levert energie aan het gehele complex van Alliander op het terrein en vormt daarmee ook een vliegwiel voor de omgeving. Andere bedrijven zie je daar ook met duurzaamheid aan de gang gaan waardoor het een soort olievlek wordt.” In zijn visie is het bouwen van een energieleverend gebouw niet langer meer “slechts een ambitie” maar het “absolute minimum”. “Het kan, dus we moeten het gewoon doen.” Zijn les aan de zaal: “Hou je ambitie in projecten vast. En als mensen samenwerken kunnen we echt de wereld veranderen. Denk vooral groot.”

Koninklijke Bibliotheek

Yvette Watson, projectleider circulair gebouw bij de Koninklijke Bibliotheek, zal misschien ook graag de wereld willen veranderen. Voor haar is dan het verduurzamen van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag de eerste stap. “Het gebouw is 35 jaar oud dus de klimaatinstallatie moet worden vervangen. Er zit asbest in en er is sprake van achterstallig onderhoud.” Kortom reden genoeg om aan de slag te gaan. Het wenkend perspectief voor Watson is een gezond, comfortabel en energieneutraal gebouw. “Een circulair complex zonder energierekening.” Dit besluit is door directie en bestuur echter niet zomaar genomen. “Daar heb ik flink aan moeten trekken”, houdt zij de zaal voor. Pas toen ze het argument in de strijd wierp, dat een bibliotheek ook een maatschappelijk voorbeeldrol heeft en daarmee aan eindgebruikers laat zien dat er een stap kan worden gezet, was de kogel door de kerk. Op basis van ambities en functionele prestaties gaan zij en haar collega’s van de Koninklijke Bibliotheek straks in dialoog met de markt. “Het blijft een spannend traject. Laatst vroeg de ondernemingsraad mij wanneer we het programma van eisen gaan opstellen. Toen ik zei dat wij dat niet gaan doen werd er toch wel even raar opgekeken. De volgende halte is de uitvraag en de aanbesteding.”

Vertrouwen

Dat traject heeft Jaap Strating, inkoopontwikkelaar bij de gemeente Eindhoven al achter de rug. Zijn verhaal gaat over de ervaringen van zijn team bij de innovatieve aanbesteding voor het project ‘Slim verduurzamen van gemeentegebouwen’. Eindhoven heeft als ambitie om in 2035 de gebouwde omgeving energieneutraal te hebben. Voor de aanpak van het stadhuis, vier kantoorgebouwen, het Van Abbe museum en het Designhuis hebben Strating en zijn team via een consultatieronde om ideeën voor de verduurzamingsopgave gevraagd. “Dat leverde 197 ideeën op van 133 bedrijven.” Het resulteerde in een heel traject waarbij uiteindelijk één consortium is geselecteerd. “We hebben veel geleerd van het traject”, vertelt Strating. “Vanuit de markt kregen we terug dat ze het echt als een samenwerking hebben beschouwd. Een samenwerking waarin ze tevens een maximale creatieve inbreng hebben gehad. Vertrouwen krijgen in elkaar is dan ook wel het sleutelwoord. Daar hebben we met elkaar hard aan gewerkt en heeft het hele traject”, zo besluit hij, “onze verwachtingen overtroffen.”

Dimensies van duurzaamheid

Andy van den Dobbelsteen, PhD MSc Professor of Climate Design & Sustainability neemt als laatste spreker deze avond de aanwezigen in de zaal mee terug naar zijn promotieonderzoek ‘The Sustainable office’ dat hij in de periode 2000 tot 2004 heeft uitgevoerd. Daarin lanceerde hij onder andere de drie technische dimensies van duurzaamheid. Meer aandacht voor ruimtegebruik, levensduur en de organisatie van het kantoorwerk. “Vooral dit laatste”, benadrukt Van den Dobbelsteen, “wordt sterk door de ict-ontwikkelingen beïnvloed. Daardoor is het ook mogelijk geworden om de stad als één kantoor te zien waar medewerkers mobiel werken, zowel thuis als in een buurtkantoor. Het gevolg daarvan is dat het traditionele kantoor kleiner kan worden.”

Flinke stappen

Tegelijkertijd vindt hij wel dat er flinke stappen moeten worden gemaakt om het milieu te verbeteren. Want vooral de opwarmende steden baren hem veel zorgen. “In de steden is sprake van het zogenoemde urban heat island effect. Dit beschrijft het fenomeen dat stedelijke gebieden significant warmer zijn dan de buitengebieden. Het komt onder andere door zonabsorptie door de zwarte bitumendaken, de warmte van auto’s, industrie en airconditioners. En er is natuurlijk weinig compensatie in de vorm van groen, wind en stromend water.”

Transitie

Volgens Andy van den Dobbelsteen moet de gebouwde omgeving een drievoudige transitie maken. “Er moet meer aandacht komen voor klimaatadaptiviteit. En alles wat we toevoegen moet energieneutraal en circulair zijn.” Dat dit mogelijk is bewijzen in zijn ogen tal van voorbeelden. Het meest in het oog springende voorbeeld is zonder twijfel het besluit van het Deense eiland Samsø om een fossielvrij eiland te worden. Windenergie, zonne-energie en het verbranden van biomassa voorzien de bevolking van energie. Andy van den Dobbelsteen: “De mensen met wie ik Samsø heb bezocht, hebben beloofd in hun eigen invloedssfeer in een jaar tijd iets groots te doen. Wellicht een goed idee om straks bij de borrel te vertellen wat u gaat doen.”

Roman

Voordat de aanwezigen hun plannen met elkaar kunnen gaan delen halen Eelco Ouwerkerk en Wytze Kuijper Sonja van den Arend op het podium. Zij is bezig met het leggen van de laatste hand aan een roman over Kantoor vol Energie. “Ik ben bijna klaar”, zegt de schrijfster. “De definitieve titel is nog niet bekend maar het verhaal gaat over Tilly die per ongeluk een bouwbedrijf in de schoot geworpen krijgt en met duurzaam bouwen voorloper wil worden. Maar uiteindelijk komt ze natuurlijk in de shit.” Wat die shit precies is en hoe het met Tilly afloopt kan iedereen binnenkort lezen. De roman is hier te bestellen.

Een andere kijk op de bevindingen van Kantoor vol Energie – in roman –

Energieneutraal renoveren van kantoorgebouwen staat centraal in de roman ‘Beter dan Nul’ die Sonja van der Arend in opdracht van Kantoor vol Energie heeft geschreven. Met deze roman wil Kantoor vol Energie de ervaringen, inzichten en ontdekkingen delen die in de afgelopen vijf jaar zijn opgedaan. Het boek beschrijft niet zozeer de stappen die nodig zijn om een kantoor energieneutraal te renoveren, maar vooral wat er op je pad komt in een branche vol ingesleten ideeën en werkwijzen. 

De roman is een bron van inspiratie voor beslissers en voorlopers binnen ondernemingen en overheden – mensen die kunnen zorgen dat de kansen die er liggen vaker en eerder gegrepen kunnen worden. Het verhaal laat zien dat niet alles altijd is wat het lijkt dat het is. Het is bedoeld als een verhaal dat vragers en aanbieders een andere kijk op de huidige werkelijkheid gaat opleveren en aanzet tot verandering. Het persoonlijk verhaal achter de opgave dat professionals in het vastgoed aanzet om waarde toe te kennen aan de bredere economische en maatschappelijke effecten van energieneutrale kantoorrenovaties.

Het verhaal is ontstaan uit ervaringen, inzichten en verbeelding van voorlopers, sceptici, vakmensen, nieuwsgierigen, believers en de gevestigde partijen. De verhalen en ervaringen van 15 professionals uit het veld zijn vervolgens in een fictief verhaal omgezet. In twee bijeenkomsten wisselden zij ervaringen uit, verzonnen ze de hoofdpersonages en tegenspelers, en ontwikkelden ze de verhaallijn. Alle personages in het boek zijn uiteindelijk fictief.

Serious fiction

Het boek is geschreven door Sonja van der Arend. Zij doet onderzoek naar de alledaagse werkelijkheid in de wereld van beleid: ambtenaren, professionals en andere mensen die daarin verzeild raken. Eerst als onderzoeker aan de universiteiten van Wageningen, Utrecht en Delft, nu onafhankelijk als eenvrouwszaak SenF – serious fiction. Sonja schreef eerder romans over specifieke onderwerpen zoals ‘Een otter in Brussel’ over de invoering van de Europese Kader Richtlijn Water en ‘De nevengeul van Kampvoort’ over burgerparticipatie bij Ruimte voor de Rivier.

Heb je interesse in de roman? Bestel het boek via deze link

Marktontmoeting voor energieneutrale renovatie FUMO-gebouw in Grou

Energieneutraal, flexibel qua inrichting, comfortabel, gezond binnenklimaat, circulair en daarmee een voorbeeldfunctie in de gemeente Leeuwarden. Dat heeft de gemeente Leeuwarden voor ogen met het FUMO-gebouw aan de J.W. de Visserwei in Grou. Leeuwarden is daarom op zoek naar één partij of een consortium van partijen om de ambities mee te realiseren. Op maandag 14 november organiseren de gemeente Leeuwarden, FUMO, Antea Group en Kantoor vol Energie van 14.00 tot 17.30 uur een marktontmoeting voor het renoveren van het gebouw.

De gemeente Leeuwarden wil de komende jaren haar gemeentelijke vastgoedvoorraad gefaseerd gaan verduurzamen. Dit levert naast energiebesparingen en CO2-uitstootafname ook een bijdrage aan het maatschappelijk voorbeeld richting burgers en bedrijven. Het FUMO-gebouw in Grou vormt in dit kader het eerste pilotproject

Het FUMO-gebouw aan de J.W. de Visserwei dateert uit 1978 en heeft verschillende verdiepingshoogtes. Het gebouw heeft gedeeltelijke renovaties gehad met een diversiteit aan materialen. Met een bruto vloeroppervlak van circa 3.300m² en een energielabel C kunnen er veel stappen worden gezet. De huurder van het gebouw, de FUMO (De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing), zet zich in voor een betere en veilige leefomgeving in Fryslân door het behandelen van vergunningen, het houden van toezicht bij bedrijven en het handhaven waar nodig.

De opdracht betreft de renovatie en het onderhoud van het FUMO-gebouw voor een periode van 15 jaar. Een tweede vraagstuk betreft het meegroeien en transformeren van het gebouw met veranderende behoeften, het activiteitgerelateerd werken (AGW) en mogelijk een uitbreiding van het aantal fte dat gehuisvest dient te worden in het gebouw als gevolg van uitbreiding van de taken van FUMO. Behalve de ambitie energieneutraliteit streven beide partijen naar een gezonder binnenklimaat, verbetering van het imago en het circulair    inzetten van materialen en producten.

Aanmelden

Tijdens de marktontmoeting wordt het complete project toegelicht. De bijeenkomst wordt met een borrel besloten. Aanmelden voor de marktontmoeting kan tot en met 11 november 12.00 uur. Stuur een e-mail naar andries.hogeveen@anteagroup.com met naam, adres en telefoonnummer onder vermelding van ‘Deelname Marktontmoeting FUMO 14 november’.

Meer informatie over project en programma? Download hier de volledige uitnodiging of kijk op Tenderned.

EETcafé 23 november

Terugkijken en vooruitzien

Op woensdag 23 november is het CIC Rotterdam het decor van het EETCafé. Tussen 16.00 uur en 18.15 uur maken we daar de balans op van 5 jaar Kantoor vol Energie. Dat doen we samen met de inspirerende sprekers Onno Dwars, Yvette Watson, Jaap Strating en Andy van den Dobbelsteen. Stuk voor stuk baanbrekers die ieder vanuit hun eigen invalshoek, een boeiende visie hebben op het transformeren van bestaande kantoren naar energieneutraal. Kortom, laat je inspireren door hun inzichten en hun enorme doorzettingsvermogen. Hun bijdragen wisselen we af met het delen van onze ervaringen die we in de afgelopen 5 jaar hebben opgedaan. Uiteraard is er na afloop voldoende gelegenheid om onder het genot van een hapje en een drankje met elkaar na te praten.

De sprekers

Onno Dwars – Hoofd Acquisitie & Innovatie bij VolkerWessels Vastgoed bv

Onno is de drijvende kracht achter onder andere de renovatie van de bestaande kantoren van Alliander in Duiven en achter vele nul-op-de-meter nieuwbouw woningen. Hij ervaart daarbij als geen ander, dat het delen van kennis nieuwe inspiratie geeft en de sector als geheel op een hoger niveau brengt. Daarom spreekt Onno graag op het EETCafé over gezonde, comfortabele en energieleverende kantoren. Energieleverend is wat hem betreft geen ambitie, maar juist een randvoorwaarde voor elke kantoorrenovatie of –ontwikkeling en voor toekomstbestendige samenwerking en -business. Het mooie is dat het vandaag al kan. Gewoon een kwestie van willen. Uit de ambities volgt de waarde-creatie bovenop de verwachtingen van de gebruikers. Zo maak je volgens Onno gebouwen die faciliterend zijn aan de mens en voldoen aan de wetten van de natuur.

Yvette Watson – Projectleider circulair gebouw bij de Koninklijke Bibliotheek

Voor Yvette geldt: “Practice what you preach”. In haar dagelijks werk bij de Koninklijke Bibliotheek zet zij haar kennis in om de organisatie te verduurzamen. Door het stellen van een duurzame vraag aan de markt, creëert zij de noodzaak voor leveranciers om te komen met duurzame alternatieven.

De Koninklijke Bibliotheek staat aan de vooravond van een grote renovatie die leidt tot een circulair gebouw, zonder energierekening. Als aanjager van deze ambitie is Yvette projectleider van één van de pilots van de Green Deal Circulaire Gebouwen en werkt zij nauw samen met het programma Kantoor vol Energie. Kortom, Yvette laat met veel energie en passie en met woord en daad zien dat facility managers een cruciale rol spelen bij het verduurzamen van de gebouwde omgeving en dat zij hun verantwoordelijkheid kunnen nemen en inzichtelijk kunnen maken dat een duurzame exploitatie veel meer oplevert dan dat het kost.

Jaap Strating – CPO (chief procurement officer – inkoopontwikkelaar) bij de gemeente Eindhoven

Uit de marktverkenning van het project ‘Slim verduurzamen van gemeentegebouwen’ heeft de gemeente Eindhoven de conclusie getrokken, dat verduurzaming van de kantoorvoorraad gebaat is bij een systeemgerichte aanpak, met een lange termijn-horizon en samenwerking met de markt. Jaap kijkt terug op een succesvolle aanbesteding waarin de sleutel tot succes lag in het “bouwen van vertrouwen, in plaats van het verbouwen van gebouwen”. Hoe bouw je aan vertrouwen in een aanbesteding? De praktijk uiteengezet door het team van Eindhoven.

Professor Andy van den Dobbelsteen – PhD MSc Professor of Climate Design & Sustainability

We moeten in de gebouwde omgeving binnen korte tijd een drievoudige transitie maken: naar klimaatadaptiviteit, naar energieneutraliteit en naar circulariteit. De Nederlandse bouwwereld onderkent klimaatverandering, weet wat energiepositief bouwen is, en doet al veel aan recycling. En toch schieten we niet genoeg op en lijkt de discussie vooral gevoerd te worden in de trant van “ja, maar…”. Andy van den Dobbelsteen weet dat het allang geen kwestie meer is van een wetenschappelijk debat, maar van communicatie, daadkracht en domweg doen. Hij laat mooie voorbeelden zien van plekken buiten Nederland, waar men, vaak met beperktere middelen, in rap tempo aan een duurzame samenleving werkt.

 


 

PROGRAMMA 23 NOVEMBER 2016

16.00 – 18.15 uur

Opening door Eelco Ouwerkerk – Programmamanager Kantoor vol Energie

Yvette Watson – projectleider circulair gebouw (Koninklijke Bibliotheek)
Jaap Strating – CPO (chief procurement officer – inkoopontwikkelaar) bij de gemeenten Eindhoven
Onno Dwars – hoofd innovatie & acquisitie bij VolkerWessels Vastgoed
Andy van den Dobbelsteen – head of department of architectural engineering + technology

Boekpresentatie Kantoor vol Energie in romanvorm door Sonja van den Arend

18.15 – 20.15 uur

Afsluitend buffet en netwerken

 

De locatie: CIC Rotterdam, Groot Handelsgebouw Stationsplein 45 (7e verdieping), Rotterdam
Moderator: Wytze Kuijper

 

Meld u aan!

Voornaam*

Achternaam*

Organisatie*

E-mail*

‘Energieneutraal? Dat is toch logisch’

Eelco Ouwerkerk blikt terug op vier jaar Kantoor vol Energie

‘Energieneutraal? Dat is toch logisch’

 

 “Het grote verschil met toen we in 2012 met Kantoor vol Energie van start gingen en nu is dat het niet moet gaan om een energieneutraal kantoor maar om een kwalitatief aantrekkelijk kantoor”, aldus Eelco Ouwerkerk, programmamanager Kantoor vol Energie. Hij blikt terug op ruim vier jaar trekken, duwen en sleuren. “Successen maken het aanjagen van veranderingen natuurlijk het leukst.”

Kantoor vol Energie, gaat aan het einde van dit jaar stoppen. Kantoor vol Energie is onderdeel van Energiesprong, een innovatie- experimentenprogramma wat zich richt op het aanjagen van energieneutrale gebouwrenovaties (wonen, kantoren, zorg en scholen) en wordt in opdracht van het Ministerie van BZK door Platform31 uitgevoerd. “We hebben in de jaren die achter ons liggen het nodige in beweging gebracht”, blikt Ouwerkerk terug. Het begon met wat hij een zwerftocht noemt langs de eigenaren van kantoorgebouwen. “De gedachte was: die kantoren zijn jullie beleggingen en duurzame kantoren genereren hogere huren, hogere transactiewaarden en zijn meer waard.”  Heel erg veel gehoor kreeg het team in die begintijd niet. “Ten eerste was de financiële crisis nog in alle hevigheid bezig en kon geen enkele eigenaar, belegger of bank zich er iets bij voorstellen dat er stevig geïnvesteerd zou worden in renovaties van kantoren. Alleen al omdat veel kantoren onder water stonden en er stevig moest worden afgewaardeerd. Ten tweede was niemand geïnteresseerd in energieneutraal. Nog nooit had men de huurder horen zeggen: ‘Ik wil een energieneutraal kantoor’. Dus waarom zouden ze?”

Eindgebruiker
De focus werd verlegd naar de gebruikers. “De eindgebruiker wil immers goede faciliteiten. Hij wil een goed, aantrekkelijk kantoor. Dat is goed voor de gezondheid van de werknemers en draagt wellicht ook bij aan een beter imago van de organisatie. Energieneutraliteit kan dan een afgeleide van de aanpak zijn. Waar het vooral om ging was dat we ervoor zouden gaan zorgen dat de gebruiker zelf er om gaat vragen. Daarvoor moesten we aan knoppen gaan draaien en gebruikers tools geven om de juiste vraag te stellen.”

Een oproep aan marktpartijen om te werken aan oplossingen om kantoren comfortabel, gezond en energieneutraal te maken leverde 19 consortia op. “Bij elkaar 75 partijen die na wilden denken over dit vraagstuk. Velen daarvan doen dat trouwens nog steeds.” Uit de verschillende consortia werd het Excellent Expert Team (EET) geformeerd. Dit team ontwikkelde samen met het Kantoor vol  Energieteam de ValueCase. “Wat de ValueCase-methode sterk maakt is dat wanneer een organisatie de drie stappen inspiratie, indicatie en calculatie doorloopt, er een gemeenschappelijke ambitie over de huisvesting ontstaat, die breed gedragen wordt en als uitgangspunt dient voor de  vraag aan de markt”, legt Ouwerkerk uit.

Aantrekkelijk
Inmiddels is het financieel klimaat ten gunste gekeerd en is kantorenvastgoed weer aantrekkelijk geworden voor investeerders. “Kantoren die het waard zijn trekken groot kapitaal aan en grote kwalitatieve verbeteringen zijn weer mogelijk. De berichten en daden in de vastgoedsector zijn weer positief en we kunnen stellen dat het sociaal- en economisch tij is gekeerd.” Dat ziet hij ook terug in de belangstelling voor wat Kantoor vol Energie De Nieuwe Norm-renovatie heeft gedoopt.  “Bij een De Nieuwe Norm renovatie draait vooral om een grote, ambitieuze renovatie die meerwaarde levert aan de gebruiker en goed is voor de belegger en banken. Het gaat niet om energiebesparing. Het kantoor is gewoon aan de beurt om te worden gerenoveerd en het is logisch om vanuit strategisch portefeuillebeleid dat in een keer goed te doen. Immers, zo’n grote renovatie doe je maar eens in de dertig jaar.” Overigens moet De Nieuwe Norm in zijn ogen niet worden vergeleken met energiebesparende maatregelen en labelstappen. “Daar ligt namelijk de focus op energiebesparing, andere installaties, dak- en gevelisolatie en de toepassing van energie opwekkers zoals WKO’s en zonnepanelen. Normaal gesproken worden die maatregelen gecombineerd met de gebruikelijke vervangingsmomenten en vormen ze samen geen integrale verbetering van het kantoor.  Wat wel vergelijkbaar is, is dat de optelsom van de kosten van de maatregelen om tot een energielabel A te komen, gelijk is aan de kosten van een stevige renovatie, dus aan de kosten van een De Nieuwe Norm renovatie. De kosten voor De Nieuwe Norm bedragen per saldo niet meer dan een reguliere A-label renovatie en het levert aantoonbaar toegevoegde waarde voor de gebruiker.”

Niet te stoppen
Hij ziet het als winst dat, als het over De Nieuwe Norm gaat, niemand meer struikelt over ‘energieneutraal’. “Het is inmiddels vanzelfsprekend. Dat los je op gebouwniveau of in samenhang met de omgeving op en het hoort er gewoon bij. De uitdaging zit inmiddels in ‘gezond en arbeidsproductief’. Hierin gaat de heilige graal schuil, omdat iedereen beseft dat hier de winst te behalen is.” Dat is in zijn ogen dan ook de erfenis die Kantoor vol Energie straks achterlaat. “We hebben echt lopen duwen, sleuren en trekken maar dat hoort nu eenmaal bij een experimentenprogramma. Als ik nu door mijn oogharen kijk dan zie ik dat eindgebruikers alleen nog maar kantoren willen huren die volgens De Nieuwe Norm gerenoveerd zijn, eigenaren en beleggers spelen daar op in en de energielabels voor kantoren gaan de prullenbak in, omdat de markt stuurt op toegevoegde waarde. Ondertussen is ook het Rijksvastgoedbedrijf – niet meer te stoppen en brengt zij het vastgoedbezit van de Overheid in de komende jaren naar De Nieuwe Norm. Kortom: we hebben met elkaar een beweging in gang gezet die niet meer te stoppen is.”

 

Masterclass De Nieuwe Norm trapt af in de Vechtclub XL in Utrecht

Vier masterclasses met echte gamechangers die geloven in de Nieuwe Norm voor kantoren vol energie gaan van start. De bijeenkomsten staan bol van de innovatie en begeleiden de koplopers die straks als eerste proposities aanbieden, die aansluiten op de veranderende vraag in de vastgoedmarkt. Want steeds meer vastgoedorganisaties en opdrachtgevers besteden hun renovatieopgave(s) volgens De Nieuwe Norm aan.

Het ‘binnen’, waar de overgrote meerderheid van mensen zo’n 90% van zijn dag besteed, zal aan hogere eisen moeten gaan voldoen. Daar zorgen de maatregelen van de Nederlandse overheid, de Europese Unie én de vraag van de eindgebruiker wel voor, die zich steeds bewuster wordt van de invloed van een prettige en gezonde omgeving op zijn prestaties en welbevinden.

Masterclasses
De uitvragen die straks volgens De Nieuwe Norm getenderd worden, vragen op alle fronten een andere instelling en aanbiedingen van marktpartijen. Met de masterclasses zorgen we ervoor dat partijen voldoende voorbereid en uitgerust aan de start komen. Om samen met de markt De Nieuwe Norm vorm te geven en in Nederland te gaan uitrollen. Aan het einde van het gehele Masterclasstraject zijn de deelnemende consortia in staat om omgevingen te creëren waar mensen prettig werken en waar huisvesting onderdeel is van het primaire proces. Bij de eindpitch met potentiële opdrachtgevers presenteren zij een innovatieve renovatiepropositie voor een specifieke kantoortypologie conform ’De Nieuwe Norm’, die antwoord geeft op de vragen en onderliggende behoeften van gebruikers. Maar vooral een propositie die past binnen de businesscase en tegemoet komt aan de renovatie-uitdagingen van vastgoedeigenaren.

 

Data Masterclass De Nieuwe Norm:

MC dag 1 (12 okt) – Van Valuecase naar de Nieuwe Norm (Utrecht, Vechtclub XL)
MC dag 2 (02 nov) – Aanbesteden volgens De Nieuwe Norm = gunnen op waarde en onderscheidend vermogen
MC dag 3 (16 nov) – Het maken van een integrale waardepropositie
MC dag 4 (30 nov) – Presentatie Master Exam

Tijd: 09.30 – 16.30 uur, de overige locaties worden nog bekend gemaakt!

Inspiratiebijeenkomst over renovatie (kantoor)gebouwen

Gebouw vol Energie organiseert op donderdag 6 oktober een zogenoemde inspiratiebijeenkomst. Deze bijeenkomst wordt gehouden tijdens de Vakbeurs Energie in de Brabanthallen in ’s-Hertogenbosch. Ook Kantoor vol Energie werkt aan deze inspiratiebijeenkomst mee. Zo geven de teamleden Eelco Ouwerkerk of Wytze Kuijper een lezing over De Nieuwe Norm. Dit is de andere aanpak om tot gezonde en comfortabele en energieneutrale kantoren te komen.

De inspiratiebijeenkomst van Gebouw vol Energie is voor eigenaren en gebruikers van (kantoor)gebouwen in ’s-Hertogenbosch die plannen hebben om hun gebouwen te renoveren of op te knappen. De bedoeling is dat zij zich door de vele praktijkvoorbeelden laten inspireren om het vastgoed op de juiste wijze en met het beste resultaat aan te pakken.

De inspiratiebijeenkomst begint om 14.30  en duurt tot 16.30 uur met aansluitend voldoende tijd om met elkaar over alle voorbeelden van gedachte te wisselen. Voor aanmelden of meer informatie klik hier

Amersfoort vraagt markt voor aanpak stadhuis

De gemeente Amersfoort wil de gemeentelijke organisatie in één Stadhuiscomplex onderbrengen. Hiervoor moeten verschillende met elkaar verbonden gebouwen worden gerenoveerd. Amersfoort heeft daarbij uiteindelijk een energieneutraal en flexibel Stadhuiscomplex voor ogen. Om dit te realiseren heeft de gemeente nu een Marktconsultatie Duurzame Renovatie Stadhuis geformuleerd.

Zo wil Amersfoort van marktpartijen onder andere weten of zij bereid zijn om in de verduurzaming van het stadhuis te investeren. Daarnaast vraagt de gemeente naar de wijze waarop partijen dit gaan bewerkstelligen, wat de businesscase is en welke contractvorm daar het beste op aansluit.

Klik hier voor de totale Markconsultatie

Rijksvastgoedbedrijf houdt marktconsultatie

Voor de renovatie van het kantoorgebouw aan de Tesselschadestraat 4 in Leeuwarden gaat het Rijksvastgoedbedrijf een marktconsultatie houden. Deze marktconsultatie, die op 31 augustus van 14.00 tot 17.00 uur op het programma staat, is als voorbereiding op de aanbesteding van de renovatie van het Rijkskantoor.

Het project Tesselschadestraat 4 is een pilot binnen het innovatieprogramma Groene Technologieën 3.0 van het Rijksvastgoedbedrijf en vormt tevens onderdeel van het Programma Kantoor vol Energie van de Energiesprong. De twee programma’s zijn gericht op duurzame innovaties waarbij uiteindelijk van pilots met een hoge duurzaamheidsambitie wordt geleerd. De ervaringen die met de Tesselschadestraat worden opgedaan, gebruikt het Rijksvastgoedbedrijf namelijk om uiteindelijk in 2050 een zogenoemde energieneutrale portefeuille te hebben.
Het Rijkskantoor in Leeuwarden telt zeven verdiepingen en dateert uit 1968. Het gebouw, nu nog met label G, moet flexibel en duurzaam worden gemaakt. Uiteindelijk worden er vier Rijksdiensten in gehuisvest die er ook nog zeker 15 tot 20 jaar gebruik van moeten gaan maken. Het circa 11.000 m2 metende gebouw is overigens een gemeentelijk monument en hergebruik staat in de aanpak centraal.

Duurzaamheidsambities
Het Rijksvastgoedbedrijf wil op woensdag 31 augustus met marktpartijen van gedachte wisselen over de duurzaamheidsambities die het met het gebouw heeft. Maar ook onderwerpen als ruimte voor innovatie in samenwerking en oplossingen en verbinding tussen het gebouw en de omgeving komen aan de orde.

Aanmelden
Meer informatie is te vinden op www.tenderned.nl Hier kunnen partijen zich tot 23 augustus voor de marktconsultatie aanmelden.

Acht pilotprojecten Kantoor vol Energie

Energieneutrale, comfortabele en duurzame kantoren. De missie van Energiesprong is in de loop van de jaren niet veranderd. We willen de markt voor energieneutrale renovaties van kantoorgebouwen stimuleren en ervoor zorgen dat vraag en aanbod elkaar vindt. Inmiddels zijn we betrokken bij acht pilots, vooruitstrevende partijen die hun kantoor volgens de Nieuwe Norm gerenoveerd willen zien.

Kantoren

Acht kantoren die gerenoveerd zullen worden tot een Kantoor vol Energie. Energieneutraal en gezond voor de medewerkers die dag in dag uit van de voordelen van een vernieuwd kantoor zullen profiteren.
• Standaard Rijkskantoor Leeuwarden (Tesselschadestraat 4)
• Koninklijke Bibliotheek Den Haag
• Standaard Rijkskantoor Utrecht (Herman Gorterstraat)
• FUMO Leeuwarden
• UNICA Venlo
• UNICA Geleen
• Hudson Den Haag
• RoyalHaskoning-DHV Amsterdam

De Nieuwe Norm

Voor comfortabele, productieve en energieneutrale kantoren.

Een Kantoor vol Energie is duurzaam en gezond, maar wat is het nu precies? Aan welke eisen moet een gebouw voldoen voor het het predikaat Kantoor vol Energie verdient? De Nieuwe Norm is het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van integraal aanbod voor kantoorrenovaties, dat voldoet aan gegarandeerde minimumeisen. In een handzame flyer en leaflet zetten wij deze minimumeisen overzichtelijk op een rij.

U kunt hier de flyer downloaden.

EETcafé inspireert: vastgoed als deel van de oplossing

Inspirerend. Dat is na afloop van de zomereditie van het EET-café, de gedeelde conclusie van de aanwezigen. Rino Stevens van QwikSense, Marcel de Boer van Troostwijk Taxaties, Digna de Bruin van Bruin Advocaten en Lara Muller van Blue Building Institute hebben elk op hun eigen wijze de bezoekers in hun visie op duurzaamheid meegenomen. “We moeten ervoor zorgen dat vastgoed een onderdeel van de oplossing wordt in plaats van het probleem.”

De locatie is deze keer Mediamatic in Amsterdam langs het IJ. Terwijl met enige regelmaat een trein langs dendert brengt Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie als een ware spreekstalmeester de aanwezigen vast in de stemming van wat komen gaat. “Wie niet in het systeem durft te zoeken zal zijn plek niet vinden”, benadrukt hij. Vervolgens is het Rino Stevens van QwikSense die de zaal met een eenvoudige rekensom meteen op scherp weet te zetten. “Door een gebouw gezonder te maken op het gebied van onder andere lucht- en lichtkwaliteit kan een productiviteitswinst van 5 tot 10 procent worden gehaald. Rino rekent niet zuinig en gaat uit van 5 procent, wat neerkomt op € 4.000 euro per werkplek. “We hebben in Nederland 4 miljoen werkplekken, dus gechargeerd praten we over een mogelijke besparing van € 16 miljard euro per jaar.”

Databronnen

Stevens wil er maar mee zeggen dat het inzetten op gezonde gebouwen echt geld oplevert. Door meerdere databronnen met elkaar in samenhang te brengen maakt QwikSense de prestaties van een werkplek inzichtelijk. “We verzamelen daarvoor alle mogelijke data. Zo meten we onder andere de CO2, de temperatuur, luchtvochtigheid, geluid en fijnstof. Maar ook bezettingsdata en de prestaties van de installaties. Door al die data te koppelen en te analyseren ontstaat er een beeld wat het besparingspotentieel kan zijn. Met de analyses kunnen we een potentiële productiviteitswinst inschatten.” Stevens ziet de belangstelling in de markt hiervoor toenemen. “In het verleden was alleen energiewinst de trigger maar nu wordt productiviteit daar toch steeds vaker aan toegevoegd.”

Waarde

De vraag is natuurlijk of een gezonder kantoor ook direct een hogere taxatiewaarde heeft. Volgens Marcel de Boer, directeur van Troostwijk Taxaties gaat het vooral om het waarderen van duurzaamheid. Samen met zijn collega Roderick van der Horst licht hij tijdens de bijeenkomst de zogenoemde Green Valuation Methode toe waarbij de potentiele waarde van duurzaamheid naast de actuele waarde kan worden bepaald. “Deze rekensystematiek geeft de mogelijkheid om inzichtelijk te maken wat duurzaamheid oplevert en maakt het dus mogelijk om de toegevoegde waarde en kostenbesparingen in de taxatie op te nemen.” Taxateurs bepalen nu vaak de waarde door wat De Boer noemt, in de achteruitkijkspiegel te kijken. “Zij volgen de markt. Terwijl bij de nieuwe systematiek duurzaamheid in kasstromen kan wordt vertaald. Waar het om gaat”, benadrukt hij, “ is dat we de meerwaarde van duurzame gebouwen kunnen onderbouwen. Daar moet je nu nog lef voor hebben. Maar wij durven dat.”

Bewust contracteren

Digna de Bruin van de Bruin Advocaten nam de aanwezigen mee in haar zoektocht naar wat zij bewust contracteren heeft genoemd. Met haar ervaring als vastgoedadvocaat weet ze als geen ander dat in die wereld nog wel wat stappen kunnen worden gezet als het gaat om een nieuwe manier van contracteren. “Er zijn en ontstaan immers ook tal van nieuwe samenwerkingsvormen waar contracten bij horen.” Volgens De Bruin is een goed contract een stuk papier waarin de bedoelingen van de ondertekenende partijen zijn vastgelegd. “Het moet een helder stuk zijn.” Alleen al als het om helderheid gaat is er een wereld te winnen. “Nu staan de contracten vaak bol van jargon. Uitgangspunt van juristen is bij het opstellen van dergelijke contracten dat als ze onverhoopt naar de rechtbank moeten stappen zij door de rechter in het gelijk worden gesteld. Het is echter een schijnveiligheid die een vruchtbare samenwerking vaak niet ten goede komt.” In haar visie is een goed contract een contract dat de bedoeling van de betrokkenen goed weergeeft en een handvat is om samen een doel te bereiken. “Centraal staan de afspraken die je met elkaar maakt. Hoe kom je op een juiste met elkaar door het uitvoeringstraject heen. Mensen moeten het snappen.” Door deze invalshoek te kiezen maakt een contract ook duidelijk waarom men het wil en zijn de verwachtingen die contractpartijen van elkaar hebben helder vastgelegd. “Het is natuurlijk wel belangrijk”, besluit Digna, “dat men in het voortraject met elkaar wel over die verwachtingen praat. Dit resulteert in een door alle partijen gedragen contracten en zorgt veel meer voor verbinding.”

Keynote

En dan is het de beurt aan Lara Muller van Blue Building Institute om deze zomereditie van het EET-café te besluiten. Zoals bekend wil zij met dit non-profit platform een beweging rondom gebouwen met een positieve impact op de mens, zogenaamde Blue Buildings, op gang brengen. “Dat doen wij onder andere door het ontwikkelen van best-practices, het initiëren van praktische research en het organiseren van seminars en masterclasses voor het delen van kennis. Het Blue Building Institute doet dit samen met stakeholders binnen de vastgoed-, zorg-, beleggings-, academische- en verzekeringswereld”, aldus Lara. “Een toekomstbestendige en daarmee duurzame gebouwde omgeving, verbindt de elementen People, Planet en Profit in één business model”, zo houdt zij haar gehoor voor.
En dat is volgens haar ook enorm kansrijk. Ze verwijst naar een toekomstverkenning van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), waarin wordt gesteld dat Nederland in 2030 zeven miljoen mensen telt met een chronische aandoening (ofwel 40% van de bevolking), en niet alleen door de vergrijzing. “Dat is financieel niet vol te houden”, merkt Lara Muller fijntjes op. “Het is dan ook om die reden, dat Unilever investeert in living sustainability. Met elke euro die Unilever daarin investeert bespaart het concern tien euro. Het loont als je werknemers vitaal zijn. Bedrijven die in eigen mensen investeren hebben ook een aantoonbaar een hoger rendement. En beleggers moeten zich gaan beseffen dat die bedrijven hun huurders zijn.”

Logisch

Negentig procent van de kosten van een onderneming bestaat zoals bekend uit loonkosten. Het is volgens Lara Muller dan ook niet meer dan logisch dat men daarover (en niet over de huisvestingskosten) met elkaar in gesprek moet gaan. “Beleggers moeten daar niet alleen over praten met de facility managers maar vooral óók met HR en de CFO. Grote bedrijven zoals onder andere NS, Ahold, ABN Amro geloven hierin en gaan het gewoon doen. Gebouwen moeten duurzamer en dan hebben we het naast het terugdringen van het energiegebruik vooral over een beter comfort en een betere luchtkwaliteit. We moeten ons nu eens gaan beseffen, dat we kinderen die straks onze pensioenen moeten opbrengen, nu momenteel lesgeven in gebouwen waarvan de luchtkwaliteit nog slechter is dan in een gemiddelde gevangenis.”
Lara Muller ziet een toekomst waarin straks contracten voor gebouwen worden afgesloten op de impact die het gebouw heeft op mensen. “Dat het gebouw bijvoorbeeld tot een hogere productiviteit en minder ziekmeldingen leidt en minder kosten heeft. Contractueel vastgelegd. Daarmee zorgen we ervoor dat vastgoed een onderdeel van de oplossing wordt in plaats van het probleem.” Om gebouwen het predicaat gezond te kunnen geven, werkt Muller aan het aanpassen van de Well Building Standard aan de Europese normen. “Een gebouw dat aantoonbaar gezond is krijgt dan een zogenoemd ‘Well certificaat’. Daarmee zetten we echt een belangrijke stap.”
Het volgende EET-café staat op 12 oktober op het programma.

Enthousiasme over mogelijk vervolg Kantoor vol Energie

“Als je een sprong wilt maken moet je het spel veranderen en het proces anders aanvliegen. Ik geloof echt in de aanpak van Kantoor vol Energie”, aldus Juliette van den Broek van de gemeente Amsterdam. Zij zei dit onlangs tijdens de zogenoemde ‘What’s next?’-bijeenkomst van Kantoor vol Energie. Met deze bijeenkomst gaf het Kantoor vol Energieteam enerzijds inzicht in de stappen die er op het gebied van het verduurzamen van kantoorgebouwen zijn gezet. Anderzijds was deze bijeenkomst ook een mooi moment om te polsen of bij de aanwezigen de geesten rijp zijn om een mogelijk vervolg van het programma te ondersteunen. “De belangstelling hiervoor is groot”, concludeerde Mario Dingenouts van Kantoor vol Energie na afloop.

De ‘Whats next?- bijeenkomst in Villa Jongerius in Utrecht wordt door programmamanager Eelco Ouwerkerk en aanjager Wytze Kuijper afgetrapt door de provincie- en gemeenten-ambtenaren mee te nemen in de ervaringen en geleerde lessen van vier jaar Kantoor vol Energie. Ouwerkerk licht toe dat het innovatieprogramma aanvullend en versterkend is ten opzichte van de uitvoering van het beleid. “De innovatieve aanpak is noodzakelijk om te verkennen wat er voor nodig is om uiteindelijk op energieneutraal uit te komen.” Aan de hand van voorbeelden uit het programmaverleden laat hij  zien, dat de projecten met hoge ambities niet verder kwamen dan 60 tot 70% energiebesparing, doordat ze gebaseerd waren op business modellen op basis van energiebesparing en onderhouds- en vervangingskosten. “Met deze gestapelde aanpak loop je in de toekomst vast op label A, dan is de tijd verstreken en blijken de gedane investeringen vaak een desinvestering, omdat je niet meer verder komt. Door nu te verkennen, kunnen partijen ontdekken en leren hoe ze deze ‘locked in’ situatie kunnen voorkomen.”

Koppelen

“Waar het bij deze verkenning om gaat”, vervolgt Ouwerkerk, “is om het energieneutraal maken van een gebouw te koppelen aan een natuurlijk renovatiemoment. Alleen met het besparen van energie ga je het financieel niet redden. Vaak is de energierekening slechts  één procent van de operationele kosten. Kortom, de businesscase ontbreekt.” Dit wordt volgens hem anders wanneer naast energieneutraliteit ook aspecten als gezondheid en comfort worden ingebracht. Als de renovatie een gegarandeerd, positief effect heeft op de productiviteit van de medewerkers ontstaat er wel een haalbaar businessmodel. Om dit inzichtelijk te maken heeft Kantoor vol Energie de zogenoemde ValueCase ontwikkeld. “Daarmee ontstaat een ‘Kantoor vol Energie’, oftewel een gezond, comfortabel en energieneutraal kantoor waar alle belangrijke stakeholders baat bij hebben. Dat is voor zowel de eigenaar als de gebruiker veel interessanter dan een label A-renovatie.”

Wytze Kuijper licht vervolgens de stapsgewijze aanpak van de Kantoor vol Energie-methodiek toe. “Het begint met samen in gesprek gaan. Hoe ziet de ideale werkplek eruit? Wat willen we precies bereiken? Dat is visievorming.” Uiteindelijk leidt dit volgens hem tot een functionele en concrete uitvraag aan de markt. “Geen traditionele aanbesteding maar een vraag om in dialoog met marktpartijen tot het beste resultaat te komen. Dat is spannend, maar leidt wel tot het gewenste resultaat”, aldus Kuijper. Na de dialoogronde met de geselecteerde partijen volgt de definitieve gunning en contractering.

Helder

Voor Edgar van der Staay is het zo helder als glas. Hij is bij de provincie Friesland verantwoordelijk voor het energieneutraal maken van het vastgoed en staat voor de opgave om de komende 10 jaar veertig gebouwen aan te pakken. “Dan kan je wel beginnen met wat zonnepanelen op de daken te leggen, maar je kan het beter in één keer goed doen. Ik wil dan ook graag met de methode van Kantoor vol Energie gaan stoeien. Dus welkom aan boord.” Ook de andere 18 aanwezigen vinden dat ze in hun inspanningen om de afspraken van het Energieakkoord te halen wel een steuntje in de rug kunnen gebruiken.

Janneke van Bakel van de gemeente Den Bosch is op zoek naar een pand om met deze methodiek te renoveren. “Het is een goede aanpak om een business case sluitend te krijgen.” Jack van ’t Ende van de gemeente Apeldoorn vindt dat nu ook het aangewezen moment is om de voorraad op deze wijze te verduurzamen. Iris Kolkman van de provincie Groningen ziet voor zichzelf nog wel wat obstakels. “In Groningen hebben we in sommige delen te maken met krimp. We weten niet wat de toekomst van een gebouw over tien jaar zal zijn.” Volgens Janneke van Bakel kan flexibiliteit voor Kolkman de oplossing zijn. “Wellicht kan het vastgoed een andere invulling krijgen. Als iets waarde heeft, zijn er altijd partijen die er iets mee willen doen.” Koos Meijer van het Vakberaad Omgevingsdiensten concludeert na afloop van de bijeenkomst vooral kennis en diepgang nodig te hebben. De ervaring die in de afgelopen jaren met het ontwikkelen van de methodiek, de masterclasses, ValueCase en pilots is opgedaan moet volgens hem een vervolg krijgen.

Doel

Dat vindt ook Ouwerkerk. Een mogelijk vervolg van het Kantoor vol Energieprogramma in 2017 wordt momenteel verkend met het ministerie van BZK. Provincie, gemeenten en marktpartijen die op de inzet van Kantoor vol Energie een beroep willen doen, worden eveneens om een bijdrage gevraagd. “De propositie moet stevig worden verankerd in de dynamiek van de vastgoedsector. Men moet een ‘Kantoor vol Energie’ als een betere optie gaan zien, die niet alleen toekomst bestendig is, maar ook daadwerkelijk leidt tot een beter rendement en tot hogere vastgoedwaarden”, zegt Ouwerkerk. De lat ligt wat hem betreft hoog. “We stellen als doel om voor eind 2020 één miljoen vierkante meter kantorenvastgoed naar energieneutraal te renoveren. Daarmee effenen we het pad, om voor 2050 de bestaande voorraad energieneutraal te maken.”

Masterclass ValueCase

Kom in polepositie bij huisvestingsopgaven bij eindgebruikers.

Hoe help ik de eindgebruiker de juiste vraag te stellen?

De kantorenmarkt is in beweging. En hoe! Gebruikers van kantoren ontwikkelen een andere visie op huisvesting en bij de waardering van vastgoed zijn de prestaties en toegevoegde waarde van toenemend belang. Dat zorgt ervoor dat de vraag steeds kwalitatiever wordt en minder kwantitatief. De echte behoefte is comfortabele, gezonde en energieneutrale huisvesting, die aantoonbare waarde toevoegt aan het primaire proces van de gebruiker. Dat is De Nieuwe Norm. Vragen om De Nieuwe Norm is onderdeel van een geïntegreerde opgave en vraagt om een andere procesaanpak en begeleiding van de eindgebruiker. Maar hoe doe je dat?

Een traditionele uitvraag op basis van een uitgewerkt plan met bestek en tekeningen of gewoonweg vragen om x vierkante meter tegen de laagste prijs wordt een zeldzaamheid. Bij de nieuwe vraag stuurt de eindgebruiker op organisatiedoelen en wil de gebruiker deze vertaald zien in de kantoorhuisvesting. De overeenkomst wordt gesloten met díe partij, die daar het beste invulling aan kan geven. Aanbiedende partijen (coalities) worden uitgedaagd om een kwalitatief aanbod te ontwikkelen en daarbij als samenwerkende experts de richtlijnen voor de gevraagde prestaties en garanties op te stellen.

Het gaat om de gecombineerde opgave om bestaande kantoren te renoveren volgens De Nieuwe Norm. Het is daarbij essentieel om huisvesting niet meer te zien als kostenpost, maar als een bedrijfsmiddel dat bijdraagt aan het primair proces van een organisatie. Het optimaal laten functioneren van de medewerkers en gelijktijdig het elimineren van de het fossiel energieverbruik.

De renovatie van het hoofdkantoor Liander in Duiven en de aanbesteding Slim Verduurzamen vanuit de gemeente Eindhoven laten zien dat deze transitie reeds is ingezet. Maar ook RoyalHaskoning-DHV en het Rijksvastgoedbedrijf gaan de uitdaging aan van een andere manier van uitvragen.

Koen Eising, CSR Manager Alliander:

“Het krijgen van het juiste antwoord, begint met het stellen van de goede vraag! Zonder de gekozen innovatieve aanbesteding hadden wij nooit dit unieke kantoor gehad! ”

Doelstelling Masterclass
Deze ontwikkeling vraagt om een andere aanpak en heeft directe gevolgen voor de dienstverlening van de adviseurs die betrokken zijn bij huisvestingsvraagstukken. Het matchen van vraag en aanbod (kwantitatief) is al lang niet goed genoeg meer. De invoering van het nieuwe werken is toe aan een volgende fase. Wat beweegt een organisatie echt? Wat betekent dat voor de kantooromgeving? Welke toegevoegde waarde kan je daaraan ontlenen voor de organisatie? Om daarvoor klaar te zijn en van grotere toegevoegde waarde te zijn voor jouw opdrachtgevers biedt het Innovatieprogramma Energiesprong-Kantoor vol Energie de mogelijkheid om dit zelf te ervaren en te leren hoe je dit kunt toepassen.
 
Wat gaan we doen?
De afgelopen twee jaar is onder andere met PWC, Vebego, ANWB, BDO, ATOS, USGPeople en TNO gewerkt aan een nieuw waardemodel: de ValueCase. De kracht van de ValueCase is, dat je hiermee in drie stappen (inspiratie, indicatie en calculatie) jouw opdrachtgever helpt om een gemeenschappelijke ambitie te creëren voor de huisvestingsopgave, die een aantoonbare bijdrage levert aan de organisatiedoelen. Deze ambitie geeft de juiste inzichten en kaders en is leidend voor het formuleren van een ‘uitdagende uitvraag’. Deze uitvraag is het startpunt van een innovatief aanbestedingsproces, waar de markt de ruimte krijgt om te innoveren en betere oplossingen aan te bieden die bijdragen aan de ValueCase.

Martine de Vaan, projectmanager innovatie en duurzaamheid bij het Rijksvastgoedbedrijf:

“Wij gaan bij drie stevige renovaties experimenteren met deze aanpak, omdat we verwachten dat het bijdraagt aan het bereiken van een hoge ambitie en tegelijkertijd een betere samenwerking met de markt. Dat zijn twee belangrijke opgaven voor het RVB.”


Schrijf je nu in!
In drie dagdelen leer en ervaar je zelf hoe je de ValueCase kunt toepassen. Van inspiratie, naar indicatie naar calculatie (specificatie) met als eindresultaat een kwalitatieve vraag die veel meerwaarde biedt voor jouw opdrachtgevers.

Voornaam*

Achternaam*

Adres*

Woonplaats*

Bedrijf*

E-mail*



Kosten
Deelname is geheel gratis en vergt alleen een tijdinvestering in jezelf. In verband met de voorbereidingen en reserveringen zijn we wel genoodzaakt om een bedrag van €95,= , vermeerderd met 21% BTW in rekening te brengen, indien je je korter dan 10 werkdagen voor de eerste masterclass dag afmeldt.

Ik ga akkoord met deze regeling.

Inschrijven kan tot 31 augustus 2016.


Voor wie:
Huisvestingsadviseurs
Makelaars
Facilitair managers

Wanneer:
De informatiebijeenkomst vindt plaats op 07 september 2016 van 13.30-16.30 uur bij de Vechtclub XL in Utrecht. Na deze bijeenkomst kun je definitief besluiten deel te nemen aan de Masterclass.

 De Masterclass bestaat uit drie sessies en vinden tevens plaats bij de VechtclubXL in Utrecht:

  • 21 september
  • 28 september
  • 05 oktober

Reserveer deze dagen alvast in je agenda. De drie sessies vormen één geheel, waardoor je aanwezigheid op alle drie de dagen noodzakelijk is. Alle sessie zijn van 13:30 – 16:30 uur.

Kosten
Deelname is geheel gratis en vergt alleen een tijdinvestering in jezelf. In verband met de voorbereidingen en reserveringen zijn we wel genoodzaakt om een bedrag van € 95,= , vermeerderd met 21% BTW in rekening te brengen, indien je je korter dan 10 werkdagen voor de eerste masterclass dag afmeldt.


Meer informatie:
wytze.kuijper@kantoorvolenergie.nl
m: 0622968568

Kantoor vol Energie | Energiesprong
Ons doel is de renovatie van bestaande kantoren naar energieneutrale kantoren. Dat zijn gezonde, comfortabele kantoren zonder energierekening. Om dat te bereiken hebben we de business case veranderd naar een ValueCase. Want een comfortabel, gezond en energieneutraal kantoor is geen kostenpost, maar een bedrijfsmiddel dat waarde toevoegt. Het draagt bij aan productiviteit, imago en een beter milieu en is daarmee een duurzame belegging. Het zijn dé kantoren van de toekomst!

Masterclass De Nieuwe Norm

Kom in polepositie bij kantoorrenovaties!

Kantoren vol Energie worden via ‘De Nieuwe Norm’ ontwikkeld, gebouwd en geëxploiteerd. Wil jij hier als eerste mee kennismaken? Op 7 september 2016 organiseert Energiesprong een introductieochtend, waarna je je kan inschrijven voor een Masterclass ‘De Nieuwe Norm’.

De gamechangers die wij zoeken zijn marktpartijen die nu tijd willen investeren in de ontwikkeling en uitrol van De Nieuwe Norm voor kantoorrenovatie. 
Veranderaars die met elkaar en de bedrijven die ze vertegenwoordigen aanbodconsortia kunnen gaan vormen die met nieuwe proposities antwoord gaan geven op de veranderde vraag van gebruikers in de vastgoedwereld.
Als consortia kun jij straks vanuit deze polepositie inschrijven op DBM opdrachten van energieneutrale, gezonde renovaties van kantoren in NL die volgens de Nieuwe Norm in de markt worden gezet.

We zoeken echte gamechangers, de innovators die straks als eerste proposities aanbieden die aansluiten op de veranderde vraag van gebruikers in de vastgoedwereld en daarvoor nu tijd willen investeren in de ontwikkeling en uitrol van de Nieuwe Norm voor kantoorrenovatie. Aan het einde van de Masterclass heb je de kennis en inzichten verworven om via ‘De Nieuwe Norm’ te gaan werken en ben je optimaal voorbereid op de integrale tenders die de komende periode op deze wijze in de markt worden gezet.

Voorafgaande, tijdens en ook na de introductieochtend op 7 september heb je de mogelijkheid om het meest geschikte consortium samen te stellen en in te schrijven voor de Masterclass die hierop volgt. Aan het einde van de Masterclasses ben jij of is jouw consortium er klaar voor om die innovatieve én onderscheidende propositie te bieden volgens De Nieuwe Norm.

Unieke kans voor GAMECHANGERS!
Ben jij die Gamechanger naar wie wij op zoek zijn? Een marktpartij of samengestelde coalitie die gelooft in De Nieuwe Norm en gelooft dat het anders kan en daar ook daadwerkelijk invulling en uitvoering aan wil geven.
Op woensdag 7 september zal tijdens de introductie Masterclass een voorproefje worden gegeven van de inhoud, de opgave en de marktpotentie. Hier zal tevens het vervolgtraject, de selectie voor de complete Masterclass tot en met de eindpitch voor opdrachtgevers worden toegelicht. Kortom, als jij in polepositie wilt komen mag je deze introductie niet missen.

Programma voor de intro Masterclass:
• Introductie van het programma Kantoor vol Energie – the Why, How and What,
* Ervaringen en leerpunten uit de pilots van Kantoor vol Energie
• Van Value Case tot positieve, energieneutrale businesscase,
• Productiviteitslabel – waarom opdrachtgevers bereid zijn meer te betalen voor gezonde kantoren,
• De Nieuwe Norm qua aanbesteden; procesinnovatie en integrale prestatiecontracten,
• Het perspectief vanuit de vraag- en de aanbodzijde,
• Hoe ziet het complete masterclass Kantoor vol Energie eruit en hoe kan ik daaraan deelnemen?

Inschrijven en kosten: De inschrijving doe je met een vrije pitch waaruit jou motivatie blijkt. Hieruit maken wij een selectie van beste voorstellen en deze partijen gaan samen met ons de Masterclass in tot en met de eindpitch voor opdrachtgevers. Aan de vorm van jou vrije pitch stellen wij geen eisen (overtuig ons van je toegevoegde waarde en dat energie steken in jou (consortium) de realisatie van de kantoor vol energie doelen versneld). Er zijn geen kosten aan de deelname verbonden. Wij vragen wel een continue bezetting en inzet na acceptatie.

Masterclass ‘De Nieuwe Norm’
Aan het einde van het gehele Masterclasstraject ben je in staat om omgevingen te creëren waar mensen prettig werken en waar huisvesting onderdeel is van het primaire proces. Bij de eindpitch met potentiële opdrachtgevers presenteer jij een innovatieve renovatiepropositie voor een specifieke kantoortypologie conform ’De Nieuwe Norm’ die antwoord geeft op de vragen en onderliggende behoeften van gebruikers. Maar vooral een propositie die past binnen de businesscase en tegemoet komt aan de renovatie-uitdagingen van vastgoedeigenaren.
Om mee te doen met dit met de Masterclass De Nieuwe Norm volgt een selectie op basis van intrinsieke motivatie en realisatiekansen. De complete Masterclass beslaat 4 dagen waarbij minimaal ook nog gerekend moet worden op eenzelfde aantal dagen aan voorbereiding. De Masterclass wordt in de periode september t/m november 2016 gehouden.

 

Ben jij die gamechanger die wij zoeken en kan je niet wachten om in polepositie te komen?
Meld je dan nu aan!

De data voor het masterclass ‘De Nieuwe Norm’ van 09.30 – 16.30 (locaties worden nog bekend gemaakt):
MC dag 1 (28 sept) – Van Valuecase naar de Nieuwe Norm (Utrecht, Vechtclub XL)
MC dag 2 (12 okt) – Aanbesteden volgens De Nieuwe Norm = gunnen op waarde en onderscheidend vermogen
MC dag 3 (02 nov) – Het maken van een integrale waardepropositie
MC dag 4 (30 nov) – Presentatie Master Exam

Download hier de bijlage met meer informatie over de Masterclass.

 

Schrijf je nu in!

Voornaam*

Achternaam*

Adres*

Woonplaats*

Bedrijf*

E-mail*


Meer informatie:
Neem contact op met Atto Harsta
atto.harsta@platform31.nl
m: 06-54.22.54.80

 

 

Royal HaskoningDHV op weg naar nieuw duurzaam kantoor

‘Praten over kwaliteit is veel spannender
dan praten over vierkante meterprijs’

Wat de nieuwe locatie van de Amsterdamse vestiging van Royal HaskoningDHV gaat worden kan directeur Procurement & Facility Management, Frits Smedts, nog niet zeggen. De komende periode worden de contracten getekend. “Het is een niet alledaags gebouw met een bedrijfsbestemming”, aldus Frits Smedts. In december begon voor Royal HaskoningDHV de zoektocht naar een energieneutraal, gezond en circulair kantoorgebouw. Samen met Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur & manager Business Development, blikt hij terug op dit bijzondere proces. “Praten over kwaliteit is veel spannender dan praten over de vierkante meterprijs.”

In de lift op weg naar de derde verdieping wijst Frits Smedts naar de bordjes naast de knoppen. Niet op iedere verdieping van het huidige kantoor op de bedrijfslocatie Entrada huist Royal HaskoningDHV. “We zitten nogal verspreid door het gebouw en dat is ook precies de reden dat we hier weg willen.”

In december tekende Smedts een samenwerkingsovereenkomst met Kantoor vol Energie. Het vormde het begin van de zoektocht naar een duurzame kantoorvestiging voor 200 medewerkers. Royal HaskoningDHV zette de vraag voor 1.500-1.800m², een huurcontract van vijf jaar, dichtbij een intercitystation, energieneutraal, een gezonde werkomgeving en multifunctioneel gebruik uit bij zeven partijen. Uiteindelijk reageerde er slechts drie. “Dat was in het begin wel teleurstellend”, geeft Smedts toe. “Het heeft even geduurd voor we zelf enthousiast waren over dit traject en dan verwacht je dat ook van de markt. Dat de markt nog moet wennen aan het idee dat er in plaats van een prijs per vierkante meter wordt gevraagd naar wat je kunt leveren voor een vaste gebruiksvergoeding voor de huurperiode zou een verklaring kunnen zijn voor de lage response. Deze aanpak vraagt om een research & development-benadering. ” Het grootste punt was toch wel dat onze vraag niet in de huidige aanbodmarkt van de makelaars kon worden beantwoord. Vandaar dat we van begin af aan niet het gevoel hadden dat we bij makelaars terecht konden. We dachten veel meer aan de ontwikkelende partijen, die ook op zoek zijn naar vernieuwing.”

Drie partijen
Uiteindelijk namen drie partijen de uitvraag ter harte. Met deze partijen ging Royal HaskoningDHV, onder begeleiding van Kantoor vol Energie, de zogenoemde dialoogronde in. In die ronde is het de bedoeling om de vraag met elkaar te specificeren met als doel tot een gebouw te komen. “Eén partij voelde er niets voor”, vertelt Smedts, “om zijn kennis met zijn concullega’s te delen en haakte alsnog af.” De twee resterende partijen vonden het echter een spannend traject en gingen drie sessies lang met elkaar in gesprek. Getriggerd door welke ruimte er nog in de randvoorwaarden van de opdrachtgever zat, werden vragen gesteld als: ‘Waarom geen huurcontract van tien jaar en wel of geen energieneutraal gebouw?’. Uiteindelijk zagen we bij het definiëren van de uitvraag continu een strijd over het proces om te komen tot een pand en het resultaat (het pand zelf). Uiteindelijk hebben we het proces veel meer waarde gegeven dan we ooit hadden gedacht. Door waarde toe te kennen aan het proces krijgen we nu een beter pand.”, aldus Smedts. “We hebben het over een huurpand”, verduidelijkt Martine, “en het lastige daaraan is dat je ambities op het gebied van energieneutraliteit en gezondheid kan hebben maar de verantwoordelijkheid daarvoor ook bij een eigenaar of belegger ligt. Hij moet hierin mee willen gaan. Zodoende kregen we in de dialoogronde de vraag of we de zekerheid van een locatie belangrijker vonden dan het interesseren van eigenaren/beleggers voor onze aanpak. Daarnaast werd ook gevraagd naar verdere verduidelijking en prioritering in onze wensen.”

Ons verhaal
Uitgangspunt blijft, dat Royal HaskoningDHV sterk bij de invulling van het nieuwe kantoorgebouw betrokken wil worden. “Het moet vooral ons verhaal zijn. Van de partij die in vroeg stadium afgevallen is, kregen we een gebouw aangereikt dat we drie maanden later hadden kunnen betrekken. Daarmee drukken we niet onze stempel op het pand.”
Uiteindelijk moest er nog één consortium afvallen. Een belangrijk criterium bij de uiteindelijke selectie was het schrijven van een artikel over de opening van het nieuwe kantoor en het opstellen van een plan van aanpak voor de komende zes weken. En ook moest worden aangegeven hoe zij de belegger gaan motiveren om in dit verhaal mee te doen. “Het verschil tussen de antwoorden die we kregen”, zegt Smedts, “was enorm. De eerste aanbieding raakte de juiste snaar en was vooral gebaseerd op het vertrouwen, dat we succesvol zouden zijn om onze ambities waar te maken. De tweede aanbieding was een volwassen aanbieding met goede vertegenwoordigers in het consortium, maar zocht minder de samenwerking met Royal HaskoningDHV.
Het consortium waarvoor werd gekozen is Wijngaarde Vastgoedconcepten met de partners AM en BAM. Eigenaar Micha Wijngaarde, gepokt en gemazeld in de Amsterdamse transformatiewereld, sleepte ze vervolgens langs alle mogelijke panden in de hoofdstad. Sommige waren zelfs nog verhuurd. “Hij wilde helder krijgen wat we per sé wel en wat we niet willen om de selectie te kunnen maken.” “Hij deed dat ook om ons buiten de gebaande paden te laten denken”, vult Martine aan. “Je denkt in eerste instantie aan een kantoor maar het gebouw hoeft natuurlijk niet een kantoorfunctie te hebben om er iets van te maken.”
Het gesprek met Frits Smedts en Martine Verhoevenvond plaats kort nadat de medewerkers zijn ingelicht over de nieuwe huisvesting. Omdat er nog het nodige papierwerk moet worden gedaan, kunnen zij niet zeggen om welke locatie het gaat. De omschrijving blijft bij een niet alledaags gebouw met een bedrijfsbestemming. “En”, wil Smedts nog wel kwijt, “we worden niet de hoofdgebruiker. Dat gaat een Broedplaats met kunstenaars en kleinere creatieve ondernemers worden. Het is namelijk 4.000 vierkante meter dus voor ons alleen veel te groot.” Volgens Martine Verhoeven is het de meest spannende locatie die ze hebben kunnen kiezen. “Maar ook een locatie waar we onze ambitie rondom energieneutraliteit, gezondheid, circulariteit en samenwerking met anderen volledig in kwijt kunnen. ”

Wordt vervolgd
De komende periode moet er nog wel veel gebeuren om alle ambities in de verbouwingsplannen te vertalen. Beiden hebben er alle vertrouwen in dat dit gaat lukken. “We gaan nu een volgende fase in”, zegt Verhoeven. Ze kan het traject zoals dat nu is gevolgd iedereen aanraden. “De dialoogrondes zijn heel belangrijk om je vraag helder en scherp te krijgen. Ga daarom zo vroeg mogelijk met elkaar om de tafel zitten.” Volgens Smedts zit vooral de meerwaarde van een dergelijk traject in de discussies die ontstaan wanneer de kwaliteit van het gebouw centraal staat en niet de vierkante meterprijs. “Want uiteindelijk wordt het een kantoor met ons verhaal.” Kortom, wordt vervolgd.

Kantoor vol Energie – What’s next?

Kantoor vol Energie – What’s next? 28 juni

Energieneutraal renoveren zal vroeg of laat dé ultieme stap zijn voor bestaand commercieel en gemeentelijke vastgoed. Kantoor vol Energie wil daarom de opgedane ervaringen en lessen uit de afgelopen jaren met u delen. Daarnaast nodigen wij u uit om vooruit te blikken naar 2017 – 2020 om te inventariseren hoe de uitvoering van het Energieakkoord versterkt en versneld kan worden en wat er volgens u nodig is om voor te sorteren op een energieneutraal 2050.

Deze bijeenkomst is vooral voor duurzaamheidsmanagers van gemeenten die zich bezig houden met verduurzaming van kantorenvastgoed in de gemeente. Lees hier meer informatie over de achtergrond en het doel van deze bijeenkomst.

Datum: dinsdag 28 juni 2016, van 12.00 16.30 uur
Locatie: Villa Jongerius, Kanaalweg 64, te Utrecht
Programma
12.00 uur: Inloop en lunch

13.00 uur: Welkom
13.10 uur Samenvatting ervaringen Kantoor vol Energie
• Belemmeringen
• Waarom nu?
• Wenkend perspectief
• Wat houdt ons tegen?
• De oplossing

13.40 uur Overlap met gemeentelijk beleid
14.00 uur Verkenning Kantoor vol Energie 2017 – 2020

14.30 uur Koffie

15.00 uur Dialoog: wat is nodig?
16.00 uur Afsluiting

16.15 uur Borrel
Meld je nu aan!

Voornaam*

Achternaam*

Organisatie*

Functie*

E-mail*

Telefoonnummer*


Meer informatie:

Neem contact op met Mario Dingenouts

m: 06-51351268
mario.dingenouts@platform31.nl

 

EETcafé 29 juni

Programma EET-café zomereditie | 29.06.2016

De Nieuwe Norm is voor sommigen al ‘gewoon’ voor anderen nog wennen of zelfs onbekend. De Nieuwe Norm van Kantoor vol Energie is voor gebruikers, gebouweigenaren en beleggers die willen sturen op aantoonbare toegevoegde waarde, betere verhuurbaarheid, toekomstbestendigheid en op een hogere vastgoedwaarde.

De Nieuwe Norm!
Comfortabele, gezonde en energieneutrale huisvesting is de Nieuwe Norm! Gezondheid, productiviteit en energieneutraliteit zijn samen de heilige graal bij het renoveren van kantoren. De eerste voorbeelden kennen we maar hoe kan je productiviteitsverbetering echt zichtbaar en meetbaar maken? Hoe kun je een gerenoveerd kantoor volgens De Nieuwe Norm waarderen en hoe kom je tot een passende samenwerkingsovereenkomst die de gevraagde prestaties en prestatiegaranties op een gebalanceerde manier vastlegt?
Programma
Tijdens de zomer-editie van het EET-café delen de volgende sprekers hun inzichten en ervaringen:
– Rino Stevens | productiviteit zichtbaar en meetbaar
– Marcel de Boer | waarderen van ‘de Nieuwe Norm’
– Digna de Bruin | bewust contracteren
– Lara Muller | keynote: businessmodellen menselijk welzijn en gezondheid

16.00 uur Inloop

16.30 uur – Wytze Kuijper | Kantoor vol Energie
Wytze Kuijper is aanjager en programmamaker Kantoor Vol Energie. Hij
geeft een doorkijk voor een veelbelovend najaar met Kantoor Vol Energie.

16:45 uur – Rino Stevens | Qwiksense
Duurzaamheid gaat vooral over energiebesparing. Maar gaat het ook over mensen? 80% van onze tijd zitten we binnen, dus een gezonde werkomgeving is belangrijk om productief aan het werk te kunnen. Echter, het inzicht van het binnenklimaat en bezetting op werkplekniveau is zéér beperkt en zo is er nauwelijks stuurinformatie om een gezonde werkomgeving te kunnen creëren. Rino legt de connectie tussen een goed binnenklimaat, bezetting en energie. Hiervoor verzamelen ze via sensoren data over het binnenklimaat en de aanwezigheid van mensen per werkplek of ruimte en het energieverbruik. Hoe buig je een kostenpost voor het bedrijfsleven van € 16 miljard mbt productiviteit om naar een comfortabele, gezonde en energieneutrale werkomgeving?

17.05 uur – Marcel de Boer | Troostwijk Real Estate
“ Marcel de Boer is een echte visionair. Hij heeft altijd een duidelijk doel voor ogen en kan mensen overtuigen en enthousiasmeren daarin mee te gaan” Marcel de Boer (1963) is Algemeen directeur van Troostwijk Groep. Vanuit de Nederlandse vestiging van Troostwijk in Amsterdam zet de Boer zich in voor vernieuwing in de vastgoedsector en specifiek voor de beroepsgroep taxateurs. Daarbij legt hij een accent op zijn rol als bruggenbouwer en change manager in de vastgoedketen. Hij sluit allianties met voor de hand liggende en minder voor de hand liggende stakeholders, hij ontwikkeld een eigen visie op de toepassing en betekenis van zijn producten. Hoe vind je jezelf opnieuw uit als het gaat om het waarderen van vastgoed volgens de Nieuwe Norm?

17.25 uur – Digna de Bruin | de Bruin advocaten
Digna is een ontdekkingsreizigster met een goed ontwikkeld innerlijk kompas, vernieuwer en veranderaar binnen de juridische wereld. Ervaren vastgoed- en milieurechtadvocaat en gecertificeerd MfN-mediator met bestuurlijke ervaring. Ze volgt de weg van de persoonlijke ontwikkeling, opgeleid tot yogadocent en volgde 15 jaar diverse opleidingen/ trainingen op het gebied van transformatieve psychologie.

Ze combineert daarmee het analytische denkvermogen uit de advocatenwereld met empathie, het volgen van hart en intuïtie. Na een carrière als partner van een groot advocatenkantoor, praktiseert ze nu holistische advocatuur, mediation & coaching vanuit haar idyllisch gelegen eenvrouwskantoor op een landgoed in Baarn. Binnen haar werkterrein heeft ze één grote passie: bewust contracteren (conscious contracts) dat ze in 2015 introduceerde in Nederland.
Een goede, gebalanceerde overeenkomst vinden, die voor iedereen werkt vanuit een andere mindset, middels het integreren van de waarden van de betrokken bedrijven of personen in de overeenkomst. Een goede samenwerking levert snelheid op en een verlaging van de kosten, dus uiteindelijk genereert het inkomsten. Digna neemt on s mee hoe je voldoende openheid en betrokkenheid creëert, hoe je zelf conflicten kunt oplossen die bijdragen aan zakelijk succes en persoonlijke voldoening?

17.45 uur – Lara Muller | Blue Building Institute (keynote)
Lara’s missie is het verder ontwikkelen van een toekomstbestendige real-estate waarde propositie door het toevoegen van de sociale dimensie. Als oprichter en executive Director van de Blue Building institute (BBI) legt ze haar focus op het in beweging brengen van het bewustzijn met betrekking tot de toegevoegde waarde voor gebruikers, door menselijk welzijn en gezondheid in de gebouwde omgeving centraal te stellen. Hoe leg je verbinding tussen theorie en praktijk? Hoe kun je dit vertalen naar nieuwe businessmodellen? Lara is tevens gastdocent CSR en Creating Shared Value aan de Nyenrode Universiteit en ‘impact meten’ aan de Erasmus Universiteit. In 2015 was ze finalist voor de prijs Vastgoedvrouw van het jaar. Lara praat ons bij over de Blue Building Institute, de kansen voor gebruikers en de toekomst van de Well Building Standard voor Nederland.
18.30 uur – Borrel en eten
Wanneer: woensdag 29 juni 2016
Tijd: 16.00 – 20.00 uur
Locatie: Mediamatic | Dijkspark 6, NL-1019 BS Amsterdam
(parkeren mogelijk aan overzijde bij Muziekgebouw aan het IJ – Piet Hein kade)

Kortom het Kantoor vol Energie EET-café is wederom een inspirerende plek met een uitdagend programma en spraakmakende sprekers. Schrijf je hier in.

Aanmelden

Voornaam*

Achternaam*

Bedrijf*

E-mail*

EET-Café
Het EET-café is dé ontmoetingsplaats voor bouw en vastgoed professionals en wordt georganiseerd door Kantoor vol Energie. Met elkaar werken wij aan de transitie naar energieneutrale kantoorrenovaties.
Kantoor vol Energie
Ons doel is de renovatie van bestaande kantoren naar energieneutrale kantoren. Dat zijn gezonde, comfortabele kantoren zonder energierekening. Om dat te bereiken hebben we de business case verandert naar een ValueCase. Want een comfortabel, gezond en energieneutraal kantoor is geen kostenpost, maar een bedrijfsmiddel dat waarde toevoegt. Het draagt bij aan productiviteit, imago en een beter milieu en is daarmee een duurzame belegging. Het zijn dé kantoren van de toekomst!

Met vriendelijke groet,
Eelco Ouwerkerk & Wytze Kuijper
Programmamanager & programmamaker Kantoor vol Energie

Rijksvastgoedbedrijf maakt begin aan energieneutrale portefeuille

Kantoor vol Energie gaat het energieneutraal maken van drie gebouwen van het Rijksvastgoedbedrijf begeleiden. Het gaat onder andere om het gebouw van de Koninklijke Bibliotheek en een pand in Leeuwarden. Welk gebouw het Rijksvastgoedbedrijf als derde inbrengt, staat nog niet vast. Dit heeft Martine de Vaan, projectleider  bij het Rijksvastgoedbedrijf bekend gemaakt. Zij zei dit tijdens het RVB Café in Den Haag. Deze bijeenkomst stond helemaal in het teken van energieneutraliteit en de vraag wat voor het Rijksvastgoedbedrijf slimme versnellers kunnen zijn.

Het Rijksvastgoedbedrijf staat de komende jaren voor een flinke opgave als het gaat om het energieneutraal maken van het eigen vastgoed. Zo beschikt het over meer dan 7000 gebouwen. In totaal gaat het om een slordige 12,6 miljoen vierkante meter. “Dit betekent”, zo hield Eva Klein Schiphorst, directeur Transacties en Ontwikkeling bij het Rijksvastgoedbedrijf, de aanwezigen bij het RVB Café voor, “dat, willen we ons houden aan de Europese doelstelling om de gebouwde omgeving in 2050 energieneutraal te hebben, we elk jaar meer dan 200 gebouwen moeten verduurzamen. En gezien het feit”, voegde zij daar in één adem aan toe, “dat onze gebouwen gemiddeld een label D hebben, is dit toch een flinke uitdaging.”

Het Rijksvastgoedbedrijf is volgens haar dan ook naarstig op zoek naar manieren om die verduurzaming op een slimme manier te versnellen.  “We moeten meer lijn aanbrengen in wat we op de markt brengen.” Het is in haar visie vervolgens aan de markt om aan te geven wat in de uiteindelijke uitvraag specifiek moet worden gevraagd en wat globaal kan worden gehouden. “Het is in elk geval duidelijk dat er nogal wat opdrachten voor de markt aan staan te komen.” Een opmerking die door de aanwezige marktpartijen met veel enthousiasme werd ontvangen.

Opdrachtgeverschap

Volgens Marlon Huysmans, business developer en oprichter van SoBuildings begint versnelling vooral bij het opdrachtgeverschap. “Het is een enorme operatie waar eigenlijk een soort van masterplan voor moet worden opgesteld met een ministeriële opdracht. De waarde van het vastgoed dendert omlaag dus ook uit dat oogpunt neemt het belang om in actie te komen toe.” Zij benadrukte dat het overigens meer een organisatorische klus is dan een technische. “Want technisch kan alles wel.” Huysmans krijgt daarin gelijk van Wouter Kok, directeur bij Deerns en verantwoordelijk voor innovatie. Hij was onder andere betrokken bij de realisering van The Edge, de nieuwe huisvesting van Deloitte aan de Zuid-as. In zijn visie moet de lat zo hoog mogelijk worden gelegd. “Van een gebouw alleen energieneutraal maken, ligt niemand meer wakker. Als je zegt ‘het gebouw moet zoveel watt produceren’, dan kom  je pas  een stap verder. Je moet een doelstelling hebben waar je je heel oncomfortabel bij gaat voelen. Pas wanneer we uit onze comfortzone komen, ontstaan namelijk de beste oplossingen.”

Omgeving

Onno Dwars, hoofd acquisitie bij Volker Wessels Bouw- en Vastgoedontwikkeling zei op zijn beurt, dat de sector energieneutraal als gewoon moet bestempelen. “Er is geen ander perspectief en we hebben geen andere keuze.” Volgens hem moet het Rijksvastgoedbedrijf zich ook niet alleen op het specifieke gebouw focussen maar de hele omgeving meenemen. Hij gaf als voorbeeld de aanpak van Volker Wessels Vastgoed bij de verduurzaming van de huisvesting van netwerkbeheerder Aliander in Duiven. “Daar hebben we de hele omgeving meegekregen. In plaats van 1,5 megawatt levert het Aliandergebouw  nu 2,5 megawatt en wordt de overcapaciteit aan de omgeving geleverd. Zo breidt het verduurzamen van de bebouwde omgeving zich als een olievlek uit”, aldus Dwars.

Vervolgens was het aan de aanwezigen in de zaal om met elkaar in gesprek te gaan en te bepalen welke versnellers zij het Rijksvastgoedbedrijf aanraden. De suggesties varieerden van het aanstellen van een directeur of misschien zelfs minister van’ geen energie’, tot het delen van kennis en het optuigen van een aantal projecten om daar ervaring mee op te doen.

Drie gebouwen

En dit laatste gaat Rijksvastgoedbedrijf nu ook doen. Martine de Vaan, projectleider bij het Rijksvastgoedbedrijf liet de zaal weten samen met marktpartijen voor een drietal gebouwen oplossingen te bedenken om deze energieneutraal te maken. Kantoor vol Energie gaat dit traject begeleiden. Behalve de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag gaat het om een gebouw in Leeuwarden en een pand waar nog een definitief besluit over moet worden genomen. De drie gebouwen moeten tussen 2017 en 2020 duurzaam gerenoveerd zijn. “De ambitie is energieneutraal en we vragen de markt, ‘wat is de slimste oplossing voor dit pand?’ Onze grote droom is om door beter met de markt samen te werken nieuwe oplossingen te vinden voor een energieneutrale rijksportefeuille.”

 

Kantoor vol Energie in Insights magazine

Hoe kun je via renovatieconcepten voor bestaande gebouwen komen tot gegarandeerd comfortabele, gezonde en energieneutrale kantoren? Door een andere uitvraag, beter en goedkoper aanbod, meer financiële mogelijkheden én een andere kijkwijze. Aldus de inleiding van het artikel in Insights magazine over Kantoor vol Energie.

Insights magazine interviewde Eelco Ouwerkerk, programmamanager van Kantoor vol Energie. Lees het gehele interview via deze link. Tevens kan de Brochure Duurzaam aanbesteden gedownload worden.

Blog: De glasharde vastgoedsector wil kunnen rekenen

We zijn er klaar mee! Kantoor vol Energie heeft alle facetten van kantoren en huisvesting inmiddels wel benoemd. De ValueCase met waarden als imago, cultuur, gezondheid, risicobeperking, MVO, aantrekkelijkheid en flexibiliteit. We voelen allemaal aan dat deze zaken er toe doen. Maar we zijn het er ook over eens dat we er geen stap verder mee komen als we niet de verbinding leggen tussen deze waarden en de financieel gedreven vastgoedsector die vooral wil kunnen rekenen. Daarom zijn we klaar met dat softe gedoe, tijd voor nieuwe actie! Dus kom op ontwikkelaars, eigenaren, bouwers, installatiebedrijven, technologiebedrijven, dienstverleners, makelaars en taxateurs. Wendt jullie vakmanschap en creativiteit aan om kantoren een toekomstbestendige toekomst te geven, waardoor met nieuwe verdienmodellen kan worden gerekend.

Een bestaande kantorenvoorraad die bestaat uit gezonde, comfortabele en energieneutrale kantoren. Kantoren die een aantoonbare en gegarandeerde meerwaarde voor de eindgebruiker leveren, die toekomstbestendig zijn en hun waarde als belegging houden. Is dat een redelijk perspectief voor de héle voorraad? Nee, dat geldt slechts voor bestaande kantoren die het investeren waard zijn. Kantoren op de juiste locatie, met een goede structuur, statuur, in een omgeving die diversiteit, dynamiek of juist rust uitstraalt. Kantoren die zich bevinden op een natuurlijk renovatiemoment, van enige ouderdom en die niet tussentijds op basis van de matige bouwkundige en bouwfysische eisen van nu gerenoveerd zijn. Dat zijn de kantoren waar we vandaag de dag in orde van grootte €800,-/m2 in investeren om ze attractief te maken, het energielabel te upgraden van G naar A, cosmetische aanpassingen te doen en het nieuwe werken in te voeren.

Investeringen in verduurzaming hangen daarbij nog steeds sterk aan de geprognosticeerde besparing en aan de daarmee samenhangende terugverdientijd. Het is een van de grootse belemmeringen om grotere stappen te maken. Maar deze renovaties bieden juist kansen om te rekenen aan nieuwe verdienmodellen. We weten dat de gemiddeld energiekosten van bestaande kantoren – die rijp zijn voor renovatie – circa €25,=/m2 per jaar bedragen (1 MJ/m2 per jaar). Daarmee hebben we de hoogte van de energiecomponent in beeld. De discussie over de termijn waarover we deze besparing berekenen is niet meer relevant. De toenemende flexibiliteit die gebruikers verlangen, maken alle cashflows kortlopend, waardoor de beschouwingstermijn in een ander perspectief komt te staan. In ieder geval zullen gebruikers zich niet gemakkelijk meer laten binden aan een langlopend huurcontract. Investeringen en terugverdientijden in energiebesparing worden niet meer gestuurd door de lengte van huurcontracten, maar komen in het licht te staan van de werkelijke waardevermeerdering en gebruiksduur van het vastgoed. Dit maakt de noodzaak om ervoor te zorgen dat een kantoor gewild is en zich op andere kwaliteiten dan de laagste huurprijs onderscheidt een stuk groter.

Maar wat maakt kantoren gewild? Wat zorgt ervoor dat de leegstandsrisico’s worden beperkt en de gebruiksduurpotentie toeneemt? Het is inmiddels gebleken dat onze ‘onderbuiken’ het hardst knorren als we het over gezondheid en productiviteit hebben. Na ‘locatie, locatie en locatie’ heeft de sector een nieuwe heilige graal ontdekt. 90% van de organisatiekosten van een ‘standaard’ kantoorhoudende organisatie bestaan uit personeelskosten, 9% zijn huisvestingskosten en 1% betreft energie. Het besef is definitief geland dat we met circa 10% van de bedrijfskosten mogelijkheden hebben om die andere 90% beter te laten renderen. Het gaat dus niet meer over kosten, maar het gaat over de opbrengsten: huisvesting als bedrijfsmiddel. Werkgroepen en specialisten buigen zich over de bewijslaten en onderzoeksmethoden en over de exacte percentages winst en verlies van arbeidsproductiviteit. We wachten er niet langer op en starten de uitdaging met een aannemelijke en voorzichtige aanname dat een gezond, comfortabel en energieneutraal kantoor €50,=/m2 meerwaarde in zich heeft voor de eindgebruiker, als de prestatie die tot deze meerwaarde leidt maar gegarandeerd wordt.

Renoveer daarom bestaande kantoren die het waard zijn naar gegarandeerd en aantoonbaar gezond, comfortabel en energieneutraal. Doe dat slimmer en beter dan de snel vergankelijke A label renovaties zonder aantoonbare prestaties en betrek de meerwaarde van energie én van kwaliteit in de investering en/of dienstverlening. Doe dit met het ‘reguliere’ label A renovatiebudget (€800,=/m2), een marktconforme lease vergoeding en betrek hierin de prestatieafhankelijke cashflow van maximaal €75,=/m2 per jaar. Hiermee nodig ik de ambitieuze ontwikkelaars, eigenaren, bouwers, installatiebedrijven, technologiebedrijven, dienstverleners, makelaars, taxateurs en ieder die hierin een rol voor zichzelf ziet uit om hun vakmanschap en creativiteit aan te wenden om kantoren een toekomstbestendige toekomst te geven. Het is tijd voor nieuwe actie!

Eelco Ouwerkerk
Programmamanager Kantoor vol Energie

EETcafé boeit van begin tot eind

De roep om gamechangers,  het streven naar geluk, heel bebouwd Nederland in kaart brengen, het belang van het stellen van de juiste vraag en de wetenschap dat we over niet al te lange tijd ‘verzuipen’ in de energie. Het kwam allemaal voorbij tijdens het Kantoor vol Energie EET-café. In ruim twee uur tijd namen Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie, Anicee Bauer van D/Sience, Michiel Sandel en Vincent Keppel van Vabi/SmartWorks, Martine Verhoeven en Noor Huitema respectievelijk van Royal HaskoningDHV en Kantoor vol Energie en Erik Ubels van OVG de aanwezigen mee in de wereld van duurzaam kantorenvastgoed. “Een meer dan boeiende bijeenkomst”, reageerde één van de aanwezigen na afloop. Een verslag.

B.Amsterdam, het in een creatief onderkomen voor onder andere start-ups getransformeerde IBM-gebouw, vormt het decor voor deze editie van het EET-café van Kantoor vol Energie. Deze bijeenkomsten worden regelmatig georganiseerd en zijn inmiddels uitgegroeid tot dé ontmoetingsplaats voor bouw en vastgoedprofessionals. Ook nu hebben een vijfendertig professionals de weg naar het EET-café gevonden. “De kracht van bijeenkomsten als deze is de koppeling tussen een goede inhoud en de mogelijkheid om na afloop met elkaar te verdiepen”, zegt Eelco Ouwerkerk, programmamanager van Kantoor vol Energie.

Creativiteit
Dat vindt ook Wytze Kuijper, aanjager en programmamaker van Kantoor vol Energie. Hij fungeert ook  vandaag weer als spreekstalmeester en koppelt de verschillende sprekers aan elkaar. “Locaties als deze die een creativiteit uitstralen passen goed bij dit soort activiteiten.” Hij bijt overigens zelf het spits af en geeft een update van het programma van Kantoor vol Energie. “We zijn nu bezig met de begeleiding van een aantal projecten. In totaal willen we dit jaar tien Kantoor vol Energie-projecten hebben.  Daarvoor hebben we onlangs ook een roadshow door het land gehouden. Diverse vertegenwoordigers van gemeenten waren daarbij aanwezig en we zijn nu met een paar daarvan in gesprek over een concreet project.” Volgens de programmamaker begint het centrale verhaal van Kantoor vol Energie, dat huisvesting geen kostenpost maar een bedrijfsmiddel is begint nu langzaam maar zeker te landen. “Vooral het besef dat een comfortabel, duurzaam en energieneutraal gebouw iets oplevert voor de gebruiker, de eigenaar en de belegger begint door te dringen. Maar”, zo sluit hij zijn inleiding af, “we blijven gamechangers nodig hebben.”

Geluk
Zo’n gamechanger is volgens Kuijper Anicee Bauer van D/Sience. Zij houdt zich bezig met evidence-based design. In dit kader werkt zij onder andere aan de ontwikkeling van een evaluatiemethode om de kwaliteit van werkomgevingen vast te stellen en de effecten te meten op comfort, gezondheid, geluk en productiviteit van mensen. “Het is voor organisaties heel belangrijk om gelukkige werknemers te hebben want daarmee verbeter je het succes van een bedrijf”, zegt Bauer. Geluk is volgens haar voor 50 procent aangeboren. Tien procent wordt veroorzaakt door omstandigheden en veertig procent van het geluk zit in gedrag. “Door een omgeving te ontwerpen waar mensen zich plezierig voelen, kan je dat geluksgevoel stimuleren.”

Vertalen
Daarvoor is het wel nodig om eerst goed in kaart te brengen waar men behoefte aan heeft en dit te vertalen in ontwerpen die daaraan voldoen. D/Sience heeft hiervoor het zogenoemde Healing Office® ontwikkeld.  Het gaat hierbij om ontwerpen die inspelen op zaken als beweging en gezonde voeding maar interieurs die mensen ook samenbrengen en zorgen voor meer creativiteit. “Waarom niet staande vergaderen? Of ruimtes creëren waar men kan ontspannen en waar de natuur het gebouw is binnengebracht? Wat ook belangrijk voor het geluksgevoel is”, benadrukt zij, “is als men controle over de eigen werkplek heeft.” Ter ondersteuning laat ze foto’s zien van een bureau vol met gezinsfoto’s.  Als het aan haar ligt behoort een cleandesk policy dan ook direct tot het verleden. “Een hond mee naar kantoor nemen draagt ook bij aan geluk. Het draagt in elk geval bij aan een positieve werkomgeving.”  Wel is het volgens Bauer van belang dat de effecten in een voor- en nameting worden geëvalueerd. “Alleen dan kunnen we aantonen wat de effecten van de omgeving op de eindgebruiker zijn en hoe toekomstproof een kantoor is. Uiteindelijk”, zo besluit zij haar presentatie, “resulteert dit in aantrekkelijke en productieve werkomgevingen.”

Gebouwprestaties
Na Anicee Bauer krijgen Michael Sandel en Vincent Keppel de vloer. Vincent Keppel werkt als accountmanager bij Vabi en houdt zich onder andere bezig met het gebouwprestatieplatform. Vabi maakt softwaremodellen die gebouwprestaties voorspellen en verbeteren. Daarmee slaat deze organisatie een brug tussen gebouweigenaren- beheerders, gebruikers en de keten.  Sandel is op zijn beurt ceo bij Smartworks. Dit bedrijf is opgericht om een nieuwe softwaretool te ontwikkelen en te exploiteren die een optimaal inzicht in vastgoed geeft. “Aanleiding hiervoor”, vertelt Sandel, “was een  onderzoek van Vabi onder  de grootste gebouwbeheerders en brancheorganisaties.” Dit onderzoek maakte duidelijk dat er behoefte is aan gerichte gebouwinformatie op thema’s als wet- en regelgeving, risico’s en energiegebruik. “Het gaat om het krijgen van goede inzichten waar vervolgens investeringsbeslissingen op kunnen worden genomen.”

Energie
Inmiddels is door Smartworks tachtig procent van alle gebouwen in Nederland via 3D gevisualiseerd. Dat betekent dat met een druk op de knop heel veel informatie over een kantoorgebouw kan worden verkregen. “En we kunnen steeds meer data zoals EPA en BAG eraan vastkoppelen waardoor het de staat van een gebouw steeds vollediger maakt”, aldus Sandel. Hij benadrukt dat die kennis vervolgens weer veel ruimte biedt om daar op te sturen. Volgens Keppel is inmiddels ook duidelijk dat energielasten en productiviteit van medewerkers onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. “Door dat in de modellen mee te nemen”, vult Sandel hem aan, “is het ook mogelijk om een financiële businesscase te onderbouwen.” In dit kader geeft hij het voorbeeld dat met het plaatsen van screens bij een kantoortuin op het zuiden € 300 wordt bespaard. “Maar de productiviteit van medewerkers gaat met 10 procent omhoog. En daar zit de businesscase want 90 procent van de exploitatie van een gebouw zit nu eenmaal in de personeelskosten.”

Amsterdam
Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur & manager business development bij Royal HaskoningDHV en Noor Huitema van Kantoor vol Energie zijn nog niet zo ver om deze sommen te maken. Het tweetal geeft de aanwezigen vandaag een update over het traject van Royal HaskoningDHV om een nieuwe duurzame kantoorvestiging in Amsterdam te vinden. Op het wensenlijstje staat een kantoor van 2000 m2 , een huurcontract van vijf jaar, op vijf minuten afstand van een intercity, energieneutraal een gezonde werkomgeving en multifunctioneel gebruik. Nadat eind vorig jaar drie partijen zijn geselecteerd is er inmiddels een partij overgebleven. “Van de twintig aangeboden locaties zijn er nu twee panden overgebleven. Daar moeten we binnenkort een definitieve keuze uit maken”, vertelt Martine Verhoeven. Binnen de organisatie worden nu interactieve sessies over onderwerpen als gezondheid en de toepassing van fitbit gehouden. “Ook gaan we een begin maken met de Leesman index om de effectiviteit van de huidige werkomgeving  te meten.” Snelheid is overigens wel geboden want in december van dit jaar wil Royal HaskoningDHV de nieuwe vestiging in Amsterdam betrekken.

The Edge
Erik Ubels, Chief Technology Officer bij OVG sluit het inhoudelijke deel van het EET-café. In een klein kwartier weet hij de aanwezigen te boeien met zijn ervaringen over de ontwikkeling van The Edge, het meest vooruitstrevende en innovatieve kantoorgebouw op de Zuidas. Hij is hier zeer nauw bij betrokken geweest. Alleen toen nog in zijn functie als CIO van Deloitte Nederland. De getallen van  28000 sensoren, 7000 apparaten die op het netwerk zijn aangesloten 21 technologieën die voor het ontwerp van The Edge nog niet eens bestonden, laten de zaal duizelen. “We kunnen in het gebouw werkelijk alles meten”, benadrukt hij, “niet voor de lol maar om daadwerkelijk te sturen.” Ubels geeft als concreet voorbeeld dat het aantal toiletspoelingen de pieken in het toiletbezoek inzichtelijk maakt. “Dan weet men precies op welke tijden de toiletten het beste kunnen worden schoongemaakt. En als uit meting blijkt, dat in de vergaderzaal maar twee mensen hebben gezeten, dan kan daar anders worden schoongemaakt dan wanneer er 15 mensen hebben vergaderd.”

3.0
Inmiddels is Ubels bij OVG bezig aan de ontwikkeling van The Edge  3.0. “Duurzaamheid is een mooi verhaal. Maar waar het om gaat is living en working. Projecten die bijdragen aan een gezonde werk- en leefomgeving. En een gezonde werkomgeving begint bijvoorbeeld bij het hebben van voldoende daglicht.”  Zo krijgt in dat concept elk gebouw dat door OVG wordt ontwikkeld een atrium. “Dat is belangrijk voor het klimaat maar daar kun je ook een marktplein ontwikkelen waar mensen elkaar ontmoeten en waar je kan flexwerken.” Andere ontwikkelingen die hij voorziet zijn de opmars van gelijkstroom in kantoren en de toepassing van phase change material. “Beton dat overdag warmte oppakt en ’s-avonds weer loslaat. Glas dat daglicht leidt naar de kozijnen waar zonnecellen in zijn verwerkt. Dit gaat zo’n vlucht nemen”, sluit Ubels af. “dat we over zeven tot acht jaar verzuipen in de energie.”

 
Download hier de presentaties:

Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie

Anicee Bauer van D/Sience

Michiel Sandel en Vincent Keppel van Vabi/SmartWorks

Blog: Wat zou je doen met 1 miljard?

ABN AMRO stelt 1 miljard euro beschikbaar voor het verduurzamen van commercieel vastgoed. De bank gaat haar vastgoedklanten bij de verduurzaming van hun vastgoed gericht ondersteunen. Op papier een geweldige stimulans om al die meters kantoren duurzaam te maken. Eelco Ouwerkerk, programmamanager Kantoor vol Energie moet er echter niet aan denken dat dit geld straks verdwijnt in een hoos aan kansarme kantoren.

Het gaat volgens ABN AMRO om een aanzienlijke impuls waarmee een reductie van 500.000 ton CO2 en een energiebesparing van ruim 100 miljoen euro per jaar wordt gerealiseerd. De snelle rekenaar die een beetje thuis is in de ‘eenheden’ van energie, CO2 en vastgoed, leest hier een voornemen om deze som geld dus héél dun uit te smeren over circa 20 miljoen m2 kantoren. Immers, de groene financiering is bedoeld voor de quick wins die vaak niet veel meer dan 20% energiebesparing opleveren. Gemiddeld resteert dus 50 euro per m2 financiering om de klanten van ABN AMRO met vastgoed een hart onder de riem te steken bij hun ambities om hun vastgoed meer waardevast en beter verhuurbaar te maken.

Dit klinkt niet erg praktisch en het gevoel van impact zakt al snel weg. Als je met een miljard euro aan de slag gaat, zou je daar toch een ander gevoel aan over willen houden. Eerst de praktische kant maar eens. 20 miljoen m2 betekent duizenden kantoren en dus duizenden financieringen met alle begeleiding en transactiekosten van dien. Heeft een bank vandaag de dag nog de capaciteit om al die klanten op maat te bedienen? En ik moet er ook niet aan denken, dat die 1 miljard verdwijnt in een hoos aan kansarme kantoren die op mijn deur gaan bonzen, omdat ze ledlampen en warmtepompen willen kopen.

Los daarvan is het interessant om na te denken over hoe ABN AMRO veel meer impact kan hebben met 1 miljard euro. Hoe ABN AMRO zichzelf echt op de kaart zet en in 2017 de meest duurzame vastgoedbank kan zijn, zoals Rutger Schuur (Hoofd Real Estate & Public Sector Clients) uitspreekt op de website van ABN AMRO. Hoe je met 1 miljard aan groene financiering een multiplier kunt aanjagen en echt kunt onderschrijven dat gezonde, comfortabele en energieneutrale kantoren een hogere waarde hebben en houden door lagere leegstandsrisico’s en hogere transactiewaarden bij verkoop.

Ik zou het wel weten. Ik zou mijn ambities beter laten aansluiten bij de realiteit van de bestaande voorraad. Als ik me richt op 5 miljoen m2 van de kansrijke voorraad beperk ik me tot minder dan 800 objecten (gemiddelde kantoorgrootte: 6.500 m2). Zo krijg ik meer focus en meer controle. Ik zoek impact in kwaliteit en een hoogwaardig resultaat. Ik weet namelijk niet wat de houdbaarheidsdatum van een A-label-kantoor is, maar ik weet wél dat vanaf 2020 alle nieuwe kantoren energieneutraal moeten zijn en de markt daar inmiddels al op anticipeert. Als koploper wil ik mijn klanten helpen, risico’s beperken en dus stimuleren om te renoveren naar gezond, comfortabel en energieneutraal, want met label A of alleen quick wins lopen we vanaf 2020 weer achter de feiten aan. Gewoon in één keer goed doen. Dat voelt goed! Goed voor de positie van de bank en een sterk middel om de risico’s op mijn uitstaande en toekomstige financieringen te beperken. Hiervoor is circa 6,75 miljard euro benodigd. Die klus wil ik graag doen en die 1 miljard euro zet ik in voor verruiming van de financiering voor kansrijke kantoren.

Ik schat in dat het een forse stimulans zal zijn voor de markt. Maar nog veel belangrijker: het zal mijn klanten triggeren om heel bewust keuzes te maken om A-label-renovaties naar een hoger niveau te tillen. Ze zullen me zien als de betrokken vastgoedbankier met een grote visie, die de uitdaging aangaat en er ondertussen dikke handel aan overhoudt. Het stimuleert de groeiende mindshift in de markt dat een comfortabel, gezond en energieneutraal kantoor de nieuwe norm is en het jaagt de economie, werkgelegenheid en innovatie aan. Dat is zelfoverstijgend en toekomstbestendig leiderschap. Wat dat nog meer zal opleveren voelt iedereen op zijn klompen aan.

Eelco Ouwerkerk
Programmamanager Kantoor vol Energie

 

Uitnodiging: EETcafé in B.Amsterdam

Het Kantoor vol Energie EET-café, wederom een inspirerende plek, een uitdagend programma met spraakmakende sprekers. Kom ook op woensdag 6 April naar B-Amsterdam en meld je nu aan!

Comfort, gezondheid en energieneutraliteit komen steeds sterker terug vanuit de behoefte van de gebruiker, bij gebouweigenaren die het verschil willen maken en aanbieders in de markt die het willen gaan realiseren.

Gezondheid, productiviteit, binnenklimaat zijn hiermee een vast onderdeel geworden van de huisvestingsopgave. Wat zijn de aansprekende voorbeelden, wat kunnen we al meten, wat doen we met al de beschikbare data en hoe maak je die informatie aantrekkelijk en functioneel voor de gebruiker?

EET-Café
Het EET-café is wordt georganiseerd door Kantoor vol Energie en is dé ontmoetingsplaats voor bouw en vastgoed professionals. Met elkaar werken wij aan de transitie naar energieneutrale kantoorrenovaties.

Kantoor vol Energie
Ons doel is de renovatie van bestaande kantoren naar energieneutrale kantoren. Dat zijn gezonde, comfortabele kantoren zonder energierekening. Om dat te bereiken hebben we de business case verandert naar een ValueCase. Want een comfortabel, gezond en energieneutraal kantoor is geen kostenpost, maar een bedrijfsmiddel dat waarde toevoegt. Het draagt bij aan productiviteit, imago en een beter milieu en is daarmee een duurzame belegging. Het zijn dé kantoren van de toekomst!

We heten je graag welkom bij het eerste EET-Café van 2016!

Het EET-Café heeft inmiddels plaatsgevonden, aanmelden is niet meer mogelijk.
 

Programma
Tijdens dit eerste EET-café van 2016 delen de volgende sprekers hun
inzichten en ervaringen:

– Anicee Bauer | evidence-based design
– Michael Sandel | prestaties gevisualiseerd
– Vincent Keppel | nut van een gebouwprestatieplatform
– Martine Verhoeven en Noor Huitema | een andere vraag stellen
– Erik Ubels | keynote: kansen voor renovatie

16.00 uur Inloop

16.30 uur
Wytze Kuijper | Kantoor vol Energie
Wytze Kuijper is aanjager en programmamaker Kantoor Vol Energie. Hij
geeft een doorkijk naar 2016, een veelbelovend Kantoor Vol Energie jaar.

16:45 uur
Anicee Bauer | D/Science
Na een Master in de Psychologie heeft Anicee gewerkt als neuropsychologe in diverse zorginstellingen en als docent bij diverse HBO’s. Zij heeft tevens een korte opleiding gevolgd als interieur architect en is gecertificeerd in evidence-based design via EDAC, Center for Health Design. Als Design Researcher en Omgevingspsychologe werkt Anicee aan de ontwikkeling van een evaluatiemethode om de kwaliteit van werkomgevingen vast te stellen en de effecten te meten op comfort, gezondheid, geluk en productiviteit van mensen.
Haar missie is om een wereld te creëren, die het beste in iedereen naar boven haalt.

17.05 uur
Michael Sandel & Vincent Keppel | SmartWorks
Vanuit een brede ervaring binnen de vastgoedbranche geeft Michael zijn visie op
duurzaamheid en exploitatie op basis van een 3D exploitatiemodel. Hoe kan
operationele data van – verschillende thema’s als wet- en regelgeving, risico’s,
comfort, productiviteit, middels sensoren – als prestatie gevisualiseerd worden?

Vincent Keppel als account manager dagelijks in dialoog met installateurs en adviseurs over het optimaliseren van de gebouwprestaties voor de gebruiker en eigenaar. Vincent deelt de toegevoegde waarde van het gebouwprestatieplatform van Vabi en de daarmee gerealiseerde business cases op het gebied van comfort, productiviteit, duurzaamheid en energie.

17.25 uur
Martine Verhoeven & Noor Huitema | Royal Haskoning DHV
en Kantoor vol Energie.
Martine Verhoeven is huisvestingsadviseur en manager business development
bij Royal HaskoningDHV. Zij verbindt ambities en doelstellingen van eind-
gebruikers met het vastgoed. Omdat de spelregels veranderen en het besef
er is dat de wereld van morgen er anders uitziet, stelde RoyalHaskoningDHV
recent een andere vraag aan de markt: zij willen gezonde, energieneutrale
huisvesting in Amsterdam. Een locatie die laat zien wie ze zijn en waar ze
voor staan als organisatie. Noor Huitema begeleidt het proces vanuit Kantoor
vol Energie van vraagdefinitie en de vraag-aanbod dialoog met de drie geselecteerde coalities. Martine & Noor en Martine zullen toelichten hoe het er inmiddels voor staat.

17.45 uur
Erik Ubels | OVG Real Estate
Gestart als Electronic Product Engineer bij Philips in 1985 is Erik Ubels inmiddels uitgegroeid tot het voorbeeld van hoe je de markt kan uitdagen door een andere vraag te stellen. Die andere vraag heeft Erik Ubels gesteld in zijn voormalige rol als Director Information Technology & Workplace services bij Deloitte Nederland. Niet vragen vanuit de vastgoed gedachte maar vanuit wat je je gebruiker/medewerker wil bieden om goed te kunnen functioneren en bij te kunnen dragen aan het primaire proces van je bedrijf. Stel je voor dat alles wat betrekking heeft op het welbevinden van je medewerker een IP-adres zou hebben? Nu dit alles is gerealiseerd in the Edge volgen er nieuwe uitdagingen. Wat kan je met de informatie die je verzamelt? Hoe kan je bijsturen? Meten we
wel het juiste en wat kunnen we leren voor een volgend project? Wat kunnen we hiervan toepassen in de grote renovatie opgave in de bestaande gebouwde omgeving? Vanuit zijn nieuwe rol als Product & Innovation Director bij OVG Real Estate neemt hij ons mee in de nieuwe werkelijkheid en toont hij de kansen voor renovatie naar een comfortabele, gezonde en energieneutrale werkomgeving. Wat ervaart de gebruiker nu eigenlijk en waar draagt het aan bij?

18.30 uur
Borrel en eten

Wanneer: woensdag 6 april 2016
Tijd: 16.00 – 20.00 uur
Locatie: B-Amsterdam | Johan Huizingalaan 763A, NL-1066 VH Amsterdam

Veel belangstelling voor de roadshow Kantoor vol Energie

De roadshow van Kantoor vol Energie met vijf regiobijeenkomsten (Zwolle, Amsterdam, Den Bosch, Apeldoorn en Den Haag) was een succes. “Het waren intensieve interactieve sessies met kwalitatief hoogwaardige deelname. Ik heb hier dan ook een zeer positief gevoel over”, aldus Mario Dingenouts, projectleider bij Kantoor vol Energie. In totaal hebben 55 vertegenwoordigers van 22 verschillende gemeenten een van de vijf bijeenkomsten bezocht.

“Ik moet het nu eerst even laten bezinken”, zegt Nieke Lammes, accountmanager vastgoed bij de gemeente Bergen op Zoom. Zij heeft zojuist de bijeenkomst van Kantoor vol Energie in de Verkadefabriek in ‘s-Hertogenbosch bijgewoond. “Wij hebben plannen voor de aanpak van het centrum en daar maakt het stadhuis onderdeel van uit. Ook hebben wij klimaatdoelstellingen gesteld waar we invulling aan moeten gaan geven. Dan is het vertrekpunt van Kantoor vol Energie, dat huisvesting een bedrijfsmiddel is en geen kostenpost, heel interessant.”

Ruim drie uur heeft zij samen met collega’s uit onder andere ’s-Hertogenbosch en Almelo geluisterd naar de aanpak van het Kantoor vol Energie en gediscussieerd over het verduurzamen van vastgoed. “Doel van de roadshow was om nog enkele geschikte kantoren te selecteren voor ondersteuning bij een energieneutrale renovatie in 2016. Daarvoor hebben we de aanpak van het programma Kantoor vol Energie uitgebreid toegelicht”, vertelt Mario Dingenouts.

Die rol was weggelegd voor aanjager Wytze Kuijper. Hij neemt de aanwezigen ook deze middag in ‘s-Hertogenbosch mee in de zienswijze van Kantoor vol Energie. “Het gaat er niet zo zeer om dat het gebouw minder energie gebruikt, het gaat er vooral om dat het gebouw comfortabeler voor de gebruikers wordt. Men werkt in een gezonder kantoor, het werkplezier gaat omhoog en daarmee ook de arbeidsproductiviteit. Tevens zal je zien, dat het ziekteverzuim daalt. Ook draagt een duurzaam gebouw bij aan het imago van de gebruiker”, aldus Kuijper. Het zijn vooral deze zaken die, eenmaal gekapitaliseerd, de verduurzaming van het kantoor niet alleen rechtvaardigt maar ook mogelijk maakt.

ValueCase
Om juist die bijkomende zaken inzichtelijk te maken heeft Kantoor vol Energie de ValueCase ontwikkeld. “Dat is een methodiek waarbij je als eigenaar en gebruiker van het kantoorpand de uitgangspunten voor verduurzaming vaststelt”, legt Wytze Kuijper uit. Het gaat dan om zaken zoals bijvoorbeeld het creëren van waarde, kosten reduceren, imago verbeteren en flexibiliteit bieden. “Als we dit in opbrengsten kunnen uitdrukken dan kunnen we er ook mee rekenen en kan je randvoorwaarden stellen aan wat het mag kosten. Dat is uiteraard van belang voor de uiteindelijke businesscase.” Hij erkent dat zaken als energiebesparing en besparingen op onderhouds- en beheerskosten meetbaar zijn. “Daar wordt dan een terugverdientijd aan gekoppeld en dan is het een kwestie van haalbaar of onhaalbaar.”

De crux zit volgens Kuijper dat juist andere factoren als comfort, terugdringen ziekteverzuim, het verhogen van arbeidsproductiviteit en imago de balans eerder naar een grondige verduurzaming laten doorslaan. “Een haalbare business case houdt dus niet in dat we nu weten en kunnen beantwoorden hoe we dit allemaal gaan realiseren. Een haalbare business case betekent dat er van iedereen commitment is, dat er zaken kunnen worden gedaan als aan de uitgangspunten en voorwaarden wordt voldaan.”

Dialoog
Noor Huitema van Kantoor vol Energie geeft vervolgens inzicht in de uiteindelijke aanpak om in dialoog met marktpartijen tot een duurzaam kantoorgebouw te komen. “Daarbij gaat het er om dat je niet tot achter de komma vast stelt wat en hoe je het wilt hebben. Want de geselecteerde partij hoeft dan niet meer na te denken en voert simpel uit wat er op de tekening staat. Nee, laat elke partij zelf waarde aan het project meegeven. Dat zorgt ook voor innovatie. Stuur op output en performance in een continue dialoog met de uitvoerende partijen.”

Tinio van Goor verantwoordelijk voor het maatschappelijk vastgoed bij de gemeente ’s-Hertogenbosch geeft aan dat zijn gemeente hier al wel enige ervaring mee heeft. “Het is echter niet altijd even makkelijk om zo’n samenwerking te laten lukken. Met als gevolg dat gemeentelijke diensten samenwerking met marktpartijen altijd in dat licht zien.” Huitema kan zich dat voorstellen. “Het is inderdaad niet makkelijk. Deze manier van werken is voor zowel de gemeente als opdrachtgever als de uitvoerende partij nieuw. Wij begeleiden die processen en zien dat het voor alle partijen een leerproces is.” Janneke van Bakel, beleidsadviseur energie en klimaat bij de gemeente ‘s-Hertogenbosch is wel enthousiast over de aanpak. Zij geeft aan wel enkele panden op het oog te hebben die voor pilot geschikt zouden kunnen zijn.

Werksfeer
In de discussie die op de presentaties van Wytze Kuijper en Noor Huitema volgt, onderschrijft Mark Hendriks van de gemeente Almelo dat het onlangs geopende nieuwe stadhuis wel degelijk effect heeft op de werksfeer en beleving van de ambtenaren. “Dat is naar mijn idee echt toe te schrijven aan meer comfort, flexibiliteit en de verbeterde luchtkwaliteit van het gebouw.” Volgens Wim Berns, beleidsmedewerker bij de VNG, zou het verduurzamen wellicht een stuk gemakkelijker gaan wanneer er niet altijd van terugverdientijden wordt uitgegaan. “Ik vind de rekenexercities niet overtuigend maar het zet wel aan tot nadenken over meer dan alleen de energierekening als belangrijkste driver.”

Positief
Mario Dingenouts blikt met een positief gevoel op de vijf regiobijeenkomsten terug. “Er hebben zich verschillende interessante kandidaten voor ondersteuning gemeld. Zo gaat de bijvoorbeeld ook de gemeente Amsterdam op zoek naar een geschikt kantoorgebouw. Ik verwacht dus dat we spoedig weer met enkele nieuwe pilots aan de slag gaan.”

Innovaties in testomgeving Rijswijk

Individueel de temperatuur en de verlichting op de werkplek regelen en tegelijkertijd minder energie verbruiken. Het Rijksvastgoedbedrijf gaat in een oud pand van Rijkswaterstaat aantonen dat energieneutrale renovatie ook voor kantoren een realistische optie is.

Download hier de publicatie

Innovaties in testomgeving Rijswijk

Individueel de temperatuur en de verlichting op de werkplek regelen en tegelijkertijd minder energie verbruiken. Het Rijksvastgoedbedrijf gaat in een oud pand van Rijkswaterstaat aantonen dat energieneutrale renovatie ook voor kantoren een realistische optie is.

In het pand aan de Lange Kleiweg in Rijswijk gaat het Rijksvastgoedbedrijf vier innovaties uitproberen. De komende drie jaar worden die intensief gemonitord. Het experiment vloeit voort uit het beleid van de Europese Unie dat stelt dat nieuwe overheidssgebouwen vanaf 2019 volledige energieneutraal moeten zijn. De testomgeving in Rijswijk is een initiatieven in het programma Groene Technologieën 3.0 van het Rijksvastgoedbedrijf.

Werkklimaat afstemmen

Eén van de pijlers onder de proef is de bewuste inzet van het Internet of Things. Temperatuur, elektriciteits¬gebruik, CO2 , luchtvochtigheid en andere parameters op de nieuwe werkplekken worden continu met sensoren gemeten. De gegevens worden via een draadloos netwerk uitgewisseld met een gebouwbeheerssysteem en met de verschillende installaties. De technologie wordt bijvoorbeeld gebruikt om het werkklimaat op individuele werkplekken af te stemmen op individuele behoeften.

Bij een stijgende temperatuur slaan deze materialen warmte op

Om de klimatisering in het pand uit 2002 te verbeteren, worden onder andere phase change materials toegepast. Dat gebeurt in de vorm van pareltjes die zijn opgenomen in plafondplaten, wanden en vloeren, maar ook in bijvoorbeeld meubels. Bij een stijgende temperatuur slaan deze materialen warmte op, die ze weer afgeven zodra de temperatuur daalt. Ook wordt er meer daglicht in het nogal gesloten gebouw gebracht. Dit gebeurt onder andere met speciale lichtbuizen en smart films op de ruiten. De schil van het gebouw wordt ook actiever ingezet en geschikt gemaakt voor natuurlijke ventilatie en energieopslag.

Testomgeving

Het Rijksvastgoedbedrijf richt de testomgeving stapsgewijs in, in nauwe samenwerking met The Green Village. In die proeftuin van de TU Delft hoeven de onderzoekers minder rekening te houden met de beperkingen van het Bouwbesluit.

Bekijk een video op de site van het Rijksvastgoedbedrijf.

Download hier de publicatie

Kantoorvastgoed als duurzaam bedrijfsmiddel

Wat kunt u verwachten?

Vastgoed gaat minder over stenen en beton. Steeds vaker gaat het over concepten en over het gebruik. Niet alleen wat past bij je uitstraling, maar ook wat het doet met de medewerkers, klanten en bewoners in een gebouw. Is vastgoed een hoop stenen of een jas voor optimale dienstverlening? Wordt het gebouw straks slimmer dan de mensen die er werken?

90% van kantoorkosten zijn personeelskosten. Huisvesting is een mix van uitstraling en ondersteuning van bedrijfsprocessen. Wat betekent de economisch opleving voor de kantorenmarkt? Voor betere verhuurbaarheid is duurzaamheid de sleutel. Een duurzaam gebouw is randvoorwaarde voor een duurzame relatie met de gebruiker van een gebouw. Duurzaam en flexibel, maar hoe financier je dat? En heeft een belegger echt meer rendement, meer zekerheid en minder risico met een duurzaam gebouw?

Locatie

WTC, Strawinskylaan 1, Amsterdam

Hoofdprogramma en sprekers

12:00 -13:00 Inlooplunch plus netwerken op het Huisvestingsplein

13.00 Opening hoofdprogramma

Uw dagvoorzitter is Gerben van Dijk, directeur van het Vastgoedjournaal Netwerk Platform

13.15 Huisvesting: het juiste talent op de goede plek

Duurzame huisvesting is meer dan een energieneutraal kantoor neerzetten. Het heeft ook alles te maken met wat een bedrijf doet, welke mensen ze daar voor nodig hebben en wat daarvoor de juiste plek is. René Buck van Buck Consultants International gaat in op de volgende vragen:

  • Wat is belangrijk voor bedrijven in hun zoektocht naar huisvesting?
  • Waarom zouden ze kiezen voor Nederland?
  • Welke rol speelt huisvesting in de ‘war on talent’?

13.45 Worksplace as a service

Om beter in te kunnen spelen op de grotere diversiteit in behoefte bij zowel de huurders alsook de feitelijke gebruikers, zullen gebouweigenaren meer moeten inzetten op flexibele contracten en all-in serviceconcepten. Contracten die niet gaan over vierkante meters maar die een complete dienstverlening omvatten. Waarbij wordt afgerekend voor dat wat echt wordt afgenomen. De verhuurder van kantoren als hotelier. Paul Oortwijn, director Cresa Workplace Solutions en voormalig directeur Business & Facility Services bij USG People gaat in op:

  • Wat wil de opdrachtgever/huurder/gebuiker van morgen?
  • Hoe draagt zijn huisvestingsstrategie bij aan de bedrijfsdoelstellingen?
  • Is de benadering cost driven of value driven?
  • Hoe belangrijk zijn energie en duurzaamheid?

14.15 Pauze

15.00 Duurzame bedrijfsvoering voor een kantorennetwerk

Bij duurzame ambitie hoort duurzame bedrijfsvoering. Duurzame bedrijfsvoering is een belangrijke ambitie voor Mark van Rijt, Managing Director Facility Management bij ABN AMRO.

  • De weg naar herkenning en erkenning als duurzame bank vanuit Facility Management-perspectief
  • De invloed van verduurzaming op de werkplekbeleving van medewerkers
  • Het vergroten van invloed op verdere verduurzaming van de organisatie

15.30 Hobby van een afdeling of duurzaam perspectief met draagvlak in de organisatie?

Tapijtfabrikant Interface heeft de ambitie om in 2020 een herstellende bijdrage aan milieu en maatschappij te leveren. Dus niet alleen werken aan minder milieubelasting en een lagere footprint, maar een positieve impact realiseren. Zonder compensatie of CO2-handel. Het blijft niet bij ambities. Door het hele bedrijf heen gaan medewerkers aan de slag. Geanne van Arkel, Head of Sustainable Developement bij Interface, gaat in haar bijdrage in op:

  • Hoe veranker je duurzaamheid in je totale organisatie?
  • Wat is de sleutel tot radicale innovatie?
  • Het nieuwe Industriele model: duurzaamheid financieert zichzelf

16:00 Afsluiting en netwerkborrel op het Huisvestingsplein

Inschrijven:
Stuur een email naar events@vastgoedjournaal.nl met als onderwerp ‘Kantoorvastgoed als duurzaam bedrijfsmiddel’ vergeet niet uw adresgegevens te vermelden. U kunt ook gebruik maken van de snelknop hieronder. De kosten voor deelname bedraagt 295 euro excl BTW per persoon.

Aanmelden

Hierbij meld ik mij aan voor:

Kantoorvastgoed als duurzaam bedrijfsmiddel op 14-04-2016:

 

Kantoor vol Energie komt naar uw provincie!

De Nederlandse Provincies hebben ambitieuze plannen om te investeren in de Energietransitie. Vanuit de kerntaken op ruimtelijke ordening, regionale economie, mobiliteit en milieu zal elke provincie bij dragen aan een transitie die de regionale economie versterkt en de afspraken in het Nationaal Energieakkoord na komt. Maar hoe gaat u hiermee concreet aan de slag? Wilt u samenwerken met de markt en andere overheden om dit daadwerkelijk te bereiken? Niet meer halfslachtig praten over verduurzaming, maar concrete stappen zetten? Wij helpen u met voorbeelden, tools en een innovatieve aanpak.

Alles begint bij uw ambitie, vanuit provincies staan deze er al, bijvoorbeeld energieneutraliteit in 2020 in Flevoland, alle woningen energieneutraal in Noord-Brabant in 2050 of 25% hernieuwbaar produceren in 2025 in Fryslân. Wilt u de ambities op het gebied van energietransitie van kantoren ook behalen? Wilt u in 2016 – 2017 een binnen uw provincie bijdragen aan het realiseren van energieneutrale kantoren? Als voorbeeld én om ervaring op te doen?  Wij nodigen u uit om met een kantoor of een gemeente uit uw provincie deel te nemen aan een pilot van Kantoor vol Energie. In totaal kunnen we tien deelnemers begeleiden. U kunt meedoen met een eigen of gemeentelijk kantoor, maar u kunt ook met ons samen werken om een geschikt kantoor van een andere eigenaar te zoeken in uw provinvie en uit te nodigen voor deelname.

Wie zijn wij?
Het programma Energiesprong | Kantoor vol Energie van Platform31 jaagt in opdracht van het ministerie van BZK de markt voor energieneutrale kantoorrenovaties aan. We boeken concrete successen en hebben een innovatieve aanpak met een aantal concrete tools. Een Kantoor vol Energie begint een begrip te worden. Het staat voor een kantoor dat gezond, comfortabel en energieneutraal is. Geen kostenpost, maar een waardevol bedrijfsmiddel. Het is de nieuwe norm.

Regiobijeenkomsten
Begin 2016 organiseren we op zes locaties in de provincies Overijssel, Noord-Holland, Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Zuid-Holland een regiobijeenkomst. Hier lichten we onze ondersteuning van de pilots en de kansen voor samenwerking en opschaling uitgebreid toe. U kunt zich hieronder direct inschrijven voor een van de bijeenkomsten. Ook eigenaren met een geschikt kantoor uit uw regio zijn van harte welkom!

Programma regiobijeenkomsten
12:00 Inloop en lunch
13:00 Welkom: Programma Kantoor Vol Energie
13:30 De groei naar succes: praktijkvoorbeelden
13:45 De Business Case voor De Nieuwe Norm
14:15 Koffie
14:45 Wat gaan we doen?
15:00 Innovatief aanbesteden: vraag/aanbod dialoog
15:30 Value Case
16:00 Discussie: opschaling na 2016
16:30 Afsluiting en vervolg
16:45 Borrel

Voor u?
De bijeenkomsten zijn bedoeld voor verantwoordelijken voor huisvesting en vastgoed. We denken aan beleggers, eigenaren, directies, facility management, vastgoedmanagement, MVO en inkoop. En natuurlijk betrokkenen bij gemeentelijk beleid rond kantoren in de bebouwde omgeving – stedelijke ontwikkeling (grondbeleid), duurzaamheid (klimaat en energie) en economie.

Details over de locatie en route sturen wij u toe met de bevestiging van deelname.

De regiobijeenkomsten hebben inmiddels plaatsgevonden, inschrijven is niet meer mogelijk.

 

‘We zijn een voorbeeld voor onze opdrachtgevers’

‘Hoewel wij ons al geruime tijd inzetten voor een duurzame ontwikkeling van onze leefomgeving, willen we meer doen. Een energieneutraal kantoor voor onze tweehonderd medewerkers in Amsterdam moet een voorbeeld worden voor onze opdrachtgevers’, aldus directeur Frits Smedts van Royal HaskoningDHV (RHDHV). Daarom ondertekende hij samen met Eelco Ouwerkerk, programmamanager van Kantoor vol Energie onlangs een samenwerkingsovereenkomst. Uitgangspunt van deze samenwerking is onder andere een gezond, comfortabel en energieneutraal kantoor.

Voor Frits Smedts is de keuze helder. Er is innovatie nodig als het gaat om het realiseren van een duurzame werkomgeving. ‘Het Kantoor vol Energie van Platform31/Energiesprong helpt ons om de vastgoedontwikkelaars anders te laten denken. Het mag niet beperkt blijven tot het aanpassen van een gebouw, waarbij alleen de euro’s tellen. Ook andere elementen vinden wij belangrijk. Zo moet bijvoorbeeld de gebruiker centraal staan’, benadrukt Smedts. Eelco Ouwerkerk: ‘Bij Kantoor vol Energie werken we aan de ontwikkeling van renovatieconcepten om te komen tot gegarandeerd comfortabele, gezonde en energieneutrale kantoren. In dit geval begeleiden we RHDHV bij het zoeken naar zo’n energieneutraal kantoor.’

Over de vraag van Royal HaskoningDHV zegt Ouwerkerk dat deze gekenmerkt wordt door hoge ambities, die aansluiten bij de behoefte en identiteit van het bedrijf. ‘Dat moet passen binnen de financiële en economische voorwaarden om rendabel te zijn. Huisvesting moet niet langer als een kostenpost worden gezien, maar als een bedrijfsmiddel. Uiteindelijk zal het geld opleveren. Bij renovatie van een gebouw, dringen wij er op aan om het in één keer goed te doen.’ Dat alles vergt volgens hem wel een andere vorm van samenwerken en een ander proces van vraag en aanbod. ‘Alleen het bordje langs de kant van de weg: 5.000 m2 kantoorruimte te huur, voldoet niet meer. Inmiddels hebben we al eerder verbluffende resultaten geboekt op het gebied van techniek, financiën en proces, die voor onmogelijk werden gehouden’, stelt Ouwerkerk vast.

Alles is mogelijk
‘De praktijk moet nog wel uitwijzen hoe ver men in de vastgoedmarkt gaat in energieneutraal’, zegt Smedts. ‘Technisch gezien is alles mogelijk. In ieder geval willen we als Nederlandse en internationale onderneming klanten en collega’s ontvangen in een kantoor dat goed bereikbaar is met het openbaar vervoer, fiets en auto. In het kantoor moet flexibiliteit, openheid en samenwerking worden gefaciliteerd. Onze betrokkenheid bij de thema’s van de Urban Challenge moeten zichtbaar zijn in de huisvesting. Denk daarbij aan de groeiende wereldbevolking en de gevolgen voor onze stedelijke gebieden. Wij richten ons op de snelle ontwikkeling en groei van de stad, waarbij wij een prettige, veilige en gezonde omgeving willen maken om in te wonen, werken en leren. Daarom zoeken wij voor onze mensen een energieneutraal kantoor met hoge duurzaamheidprestaties, naast energieneutraliteit en gezondheid, ook slim ruimtegebruik en hergebruik van materialen.’

Uitgedaagd
RHDHV heeft de markt inmiddels met een concrete huisvestingvraag uitgedaagd om een energieneutraal aanbod te doen. Smedts: ‘Bij een standaardvraag, krijg je een standaard oplossing. Wij hebben een bijzondere vraag en willen een bijzondere oplossing.’ Ouwerkerk: ‘Energiesprong zorgt voor individuele begeleiding van het proces, waarbij de ambities en doelstellingen op het juiste niveau worden gewaarborgd. De meerwaarde voor RHDHV van energieneutrale huisvesting wordt kwalitatief en kwantitatief inzichtelijk gemaakt.’ Inmiddels is er al een dialoogsessie geweest met enkele aanbieders van kantoren. Er worden verschillende concepten ontwikkeld, waarna het uiteindelijke concept dat voldoet aan de gestelde eisen, wordt gekozen. Het streven is om eind 2016 gehuisvest te zijn op de nieuwe locatie.

EETcafé in teken van verleden, heden en toekomst

Slechts elf procent van de kantoorgebouwen in Nederland bepaalt zo’n twee derde van het energiegebruik. Voor de bouwsector zijn er dan ook concrete mogelijkheden om op kansrijke locaties deze gebouwen te verduurzamen naar energieneutraal. Daar zijn in totaal miljarden euro’s mee gemoeid. Dit blijkt uit een recent onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB). Matthieu Zuidema, programmaleider bij het EIB presenteerde de onderzoeksresultaten tijdens het laatste EET-café van dit jaar. Hij nam het blokje ‘potentie’ voor zijn rekening. Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur bij Royal HaskoningDHV schetste de praktijk en de bijdrage over innovatie kwam van Marjolein Helder, ceo van Plant-e. Maar dit alles niet voordat Ad van Wijk, professor Future Energy Systems de toekomst heeft voorgespiegeld. Kortom, een verslag van een boeiende bijeenkomst.

Plaats van handeling is de Caballerofabriek in Den Haag. “Een geweldige locatie”, vindt Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie, “omdat we het hier ook gaan hebben over transitie. Ooit was dit een sigarettenfabriek en nu is het een broedplaats voor innovatieve bedrijven.”  Kuijper trapt de EET-café-bijeenkomst af met een terugblik op het afgelopen jaar en doorkijkje naar 2016. “Duidelijk is dat we met het programma Kantoor vol Energie in het afgelopen jaar flinke stappen hebben gemaakt.” Meer partijen beginnen volgens hem de voordelen te zien van energieneutrale kantoorvestigingen. “Van ‘ja maar’ en ‘het kan niet’ zitten we nu in de fase van ‘het kan als je het wilt’. De omslag zit vooral door huisvesting als bedrijfsmiddel te beschouwen en niet als kostenpost.”

Een belangrijk aspect vormt daarbij het gegeven dat een gezond en energieneutraal kantoor ook een positief effect heeft op de productiviteit van de medewerkers die daar werken. “Het is een onderdeel van de ValueCase die snel inzichtelijk maakt wat een energieneutrale, comfortabele en gezonde werkomgeving een organisatie kan opleveren. ” Voor volgend jaar wil Kantoor vol Energie tien verschillende projecten oppakken. “Met een roadshow gaan we de voordelen van een energieneutraal kantoorgebouw voor zowel gebruikers als eigenaren nog meer onder de aandacht brengen en selecteren we in totaal 10 pilotprojecten. Uiteindelijk zal het motto zijn ‘we doen ’t omdat het kan’.”

Deurbel

Keynote speaker tijdens deze EET café-bijeenkomst is Ad van Wijk professor Future Energy Systems. Zijn rol is om een doorkijk naar de toekomst te geven. Volgens hem neemt de aandacht voor het besparen van energie hand over hand toe. “We richten ons daarbij teveel op de voorkant terwijl we aan de achterzijde alleen maar energie aan het verspillen zijn.” Als concreet voorbeeld geeft hij de deurbel. “Iedereen heeft een deurbel. En de hele dag staat er een transformator van twee tot 10 watt te wachten tot er iemand op die bel drukt. Om pakweg de 400 miljoen deurbellen in Europa van stroom te voorzien hebben we twee kolencentrales nodig. Dat kan echt anders. Door bijvoorbeeld de deurbel te voorzien van een klein zonnepaneeltje die de transformator activeert op het moment dat er wordt aangebeld.” Het is in de ogen van Van Wijk één van de vele voorbeelden waarmee elektriciteit wordt verspild. “We hebben allemaal tal van apparaten in huis waar energie uit weglekt. Dat oplossen levert enorm veel winst op.” Verder voorziet Van Wijk dat in de nabije toekomst veel apparaten in hun eigen energie gaan voorzien. Als voorbeeld geeft hij een smart-window. Deze folie wordt op een raam aangebracht en is een televisie- en computerscherm ineen. “De stroom krijgt dit scherm door bijvoorbeeld zonnecellen in de hoeken van de raamsponningen. Nu al zien we producten die via wifi worden opgeladen. Het staat nog in de kinderschoenen maar het staat er wel aan te komen.”

Een nog grotere transformatie gaat in zijn visie de auto-industrie maken. “De verdere ontwikkeling van de brandstofcel op basis van waterstof is slechts een kwestie van tijd.” Het gaat er volgens hem voor zorgen dat auto’s energie gaan leveren. “Dan voorziet een garage van 500 auto’s straks de omliggende wijk van energie. Met andere woorden dan hoef je niet meer te betalen om te parkeren maar word je ervoor betaald.”

Uitvraag

Het is een soort toekomstmuziek waar Martine Verhoeven, huisvestingsadviseur & manager business development bij Royal HaskoningDHV nog maar even niet aan denkt. Daarvoor is het traject waarin ze nu zit om een nieuwe duurzame kantoorvestiging in Amsterdam te vinden, al een opgave op zich. “Wij hebben de markt uitgedaagd om met voorstellen te komen”, schetst Martine het proces. Inmiddels zijn er drie partijen geselecteerd waarmee ze nu een zogenoemde dialoogronde ingaat. Kantoor vol Energie gaat het hele traject begeleiden. “We hebben een energieneutraal en duurzaam kantoor voor ogen wat een ontmoetingsplek voor onze medewerkers én klanten moet zijn. En ook hebben we gevraagd om een kantoor in de stad. Ik ben erg benieuwd naar de propositie van de drie geselecteerde partijen. Uiteindelijk gaan we dat beoordelen op basis van inhoud, proces en wat het kost.”

Volgens Matthieu Zuidema, programmaleider bij het Economisch Instituut Bouwnijverheid (EIB) is de verduurzamingsvraag die Royal HaskoningDHV nu heeft gesteld, een voorbeeld waar de bouwsector er meer van zal gaan krijgen. Het EIB heeft de kansen voor de verduurzaming van de kantorenmarkt in kaart gebracht. “Uit dit onderzoek blijkt dat slechts 11 procent van alle kantoorgebouwen zo’n twee derde van het energiegebruik bepaalt”, houdt Zuidema zijn gehoor voor. “Omdat Wytze Kuijper van concrete cijfers houdt heb ik een sigarenkistberekening gemaakt. Als je uitgaat van de beste locaties heb je het over 275 panden die zich morgen al lenen om te transformeren naar energieneutraal. Qua bouwomzet heb je het dan direct al over 1,6 miljard euro. Filter je de lastige gebouwen of probleemgebouwen eruit dan blijven er 150 over. Dan nóg ligt er morgen voor de bouw een markt van 1 miljard euro beschikbaar. Uiteraard is de totale markt veel groter”, benadrukt Zuidema. “Want als we die 11 procent aanpakken hebben we het over een investeringsbedrag van zo’n 7 miljard euro.”  Volgens Kantoor vol Energie is zeker 35 procent van de totale markt geschikt om Nul op de Meter te worden gemaakt. In dat geval gaat het om 17,5 miljoen vierkante meter met een bouwomzet van circa € 14 miljard euro.

Planten

Marjolein Helder, ceo van Plant-e hoopt dat een deel van die investeringen in haar product wordt gestoken. Zij sluit met een presentatie van haar bedrijf deze laatste EET-bijeenkomst van 2015 af.  Plant-e heeft een techniek ontwikkeld waarbij energie uit planten kan worden opgewekt zonder de planten te oogsten of te beschadigen. De ontwikkelde techniek is vooral geschikt voor natte bodems, zoals moerasgebieden en rijstvelden.  “Ongeveer 25 procent van Nederland bestaat uit moerasachtig gebied. Dat betekent dat we met dit product onze totale elektriciteitsvraag kunnen voorzien.” Voorlopig is dat volgens Helder echter nog toekomstmuziek. Hoewel het product in toenemende mate wordt toegepast. Zo voorzien de plantjes bijvoorbeeld in Ede/Wageningen de led-verlichting in een vangrail van energie. “Met één vierkante meter voorzien we een ledlampje van stroom. Daar redden we natuurlijk de wereld nog niet mee. Maar de ontwikkelingen gaan wel snel. Uiteindelijk is het de verwachting, dat de opbrengst zeker in de buurt komt van die van zonnepanelen.” Dat de ontwikkelingen snel gaan heeft volgens haar ook te maken met de toenemende belangstelling die er voor Plant-e is. Zo heeft Plant-e bijvoorbeeld eerder dit jaar op het World Economic Forum de innovatieprijs 2015 in de wacht gesleept. De jury bestempelde deze Hollandse start-up als behorend tot de 49 meest vooruitstrevende bedrijven in de wereld. “Je merkt toch dat zo’n prijs iets teweegbrengt. Het moet zo worden dat iedereen zegt ‘cool spul, dat wil ik ook’.”

Streven

Het is een vooruitzicht dat ook Wytze Kuijper wel aanspreekt: “Daar moet ook ons streven zijn. Dat eigenaren en gebruikers van kantoren eind volgend jaar zeggen ‘een nul op de meter kantoor, dat wil ik ook.”

 

 

“Energieneutraliteit moet een hard streven zijn”

In het MVO Koploperprogramma van Kantoor vol Energie neemt Vebego een aparte plaats in. De ruim honderd bedrijven die deel uitmaken van het concern, opereren met een grote mate van zelfstandigheid. Pas de laatste jaren centraliseerde Vebego – inkoop en ICT en daarmee kwam ook het huisvestingsvraagstuk op de agenda. Inkoopvoordeel was in deze de eerste aanleiding, maar de nadruk kwam al heel snel te liggen op iets wezenlijkers: hoe kan corporate real estate bijdragen aan je strategische doelstellingen. “Energieneutraliteit is daarin een volkomen logisch uitgangspunt.”

Hoe kwamen jullie in het Koploperprogramma terecht?
Elroy van Duurling, Directeur Inkoop & ICT bij Vebego: “In 2012 hebben we een start gemaakt met centrale inkoop. Terugkijken op de afgelopen jaren blijkt dat het bundelen van krachten succesvol is geweest.  We realiseerden ons dat we iets waardevols in handen hebben, als we deze lijn ook doortrekken op het  gebied van huisvesting. Bovendien, laat Vebego als facilitaire dienstverlener uiteraard graag haar professionele diensten zien.” Monique van Rooij, Contractmanager Vebego Inkoop: “We maakten een start met het thema (strategische) huisvesting op de agenda van de organisatie te zetten. En omdat juist in die tijd één van onze bedrijven de behoefte had om hun huisvesting anders invulling te geven, raakte de zaak in een stroomversnelling.“ Elroy: “Precies in die periode werd ik benaderd door Kantoor vol Energie. Hun verhaal paste helemaal in ons plaatje. Alleen vroeg ik me af: wat hebben wij daar nu te brengen? De andere MVO-koplopers zijn strategisch bezig met huisvesten. Wij beginnen net!”

Vebego, Elroy en Monique

Dan kun je het dus ook in één keer goed doen…

“Dat klopt”, beaamt Elroy. “Wat we nu ervaren, daar móeten we wat mee. Energieneutrale huisvesting als ‘stip aan de horizon’? Dat vind ik een te softe benadering. Ik denk dat het een hard streven moet zijn, dat we echt toe moeten werken naar de ambitie om E=0 toe te passen. Dat verlangen onze klanten ook van ons net zoals wij dat ook verlangen van onze partners. Toen Monique de opdracht kreeg een rol te vervullen binnen het herhuisvestingvraagstuk, heb ik haar dan ook meteen gevraagd aan te sluiten in het Koploperprogramma.”

Elke stap die je zet op het gebied van huisvesting is in de richting van E=0?

“Wat ons betreft moet dát de ambitie zijn. E=0 is voor ons een belangrijk thema”, zegt Monique. “Zaken als productiviteit, duurzaamheid en gezondheid, maar ook het verbinden van onze bedrijven hangen daar weer nauw mee samen.” Elroy vult aan: “De vragen die  meestal als eerste worden gesteld, gaan altijd over terugverdienen van investeringen: als we zonnecollectoren op het dak leggen, verdienen die zich dan terug? Maar het gaat om veel meer dan de besteding die je doet. Het raakt je volledige bedrijfsvoering. Daarom was ik zo enthousiast toen ik in het Koploperprogramma zag dat je aan E=0 ook zaken als productie en gezondheid kunt koppelen. In harde cijfers! Daar heeft iedere organisatie behoefte aan. Je moet de baten kunnen kwantificeren. Het is de lange termijn-gedachte die hier geldt, één van de pijlers van Vebego.”

Hoe concreet is nu voor jullie een energieneutrale huisvestingsvraag?

Monique: “Heel concreet. Omdat we alles wat we in het Koploperprogramma meekrijgen, kunnen koppelen aan onze eigen praktijk. Ik zie allerlei mogelijkheden om onze huisvestingsvraag op een andere manier in de markt te zetten – zodat de markt verder het werk kan doen. Energieneutraliteit is daarin een volkomen logisch uitgangspunt, dat als een rode draad door die vraag heen loopt. Het zou niet logisch zijn als we het niet zouden vragen.”
Elroy: “Kijk naar de marktontwikkeling rond duurzaamheid. Onze klanten vragen het ons, wij vragen het onze leveranciers… Het gaat steeds verder de keten in. Dus is het vanzelfsprekend dat een organisatie die duurzaamheid als speerpunt heeft benoemd, zo veel mogelijk E=0 nastreeft.”

Vindt jullie achterban dat ook zo vanzelfsprekend?

“We hebben inmiddels een aantal mensen weten te enthousiasmeren, en ik kan je vertellen: dat worden er steeds meer,” antwoordt Monique. “Dat is ook niet zo moeilijk, want duurzaamheid zit ons in de genen. Al moeten we natuurlijk wel goed uitleggen wat dat nu precies inhoudt, dat E=O.” Elroy: “We doen het step by step .. Ons streven is om de beleving en inspiratie die wij de afgelopen maanden hebben opgedaan, uiteindelijk te brengen naar de organisatie. En onze ervaring is dat het  zomaar eens  heel snel kan gaan.” Monique: “Ja. We hebben in eerste instantie een bedrijf als vertrekpunt genomen. Maar het huisvestingsvraagstuk leeft breder.”

Wat verwacht je nog van Kantoor vol Energie, de komende periode?

Monique van Rooij: “Zij gaan  ons voor een deel helpen bij de uitvraag en het proces, daar zijn we heel blij mee. We hopen nog een tijdje gebruik te kunnen maken van hun expertise. Wij zijn onder de indruk van de wijze waarop Kantoor vol Energie zich betrekt bij ons en bij dit geheel. Tijd vrijmaken, investeren, kennis delen… En tegelijkertijd ons de kans bieden om andere partijen te ontmoeten die met hetzelfde thema bezig zijn. Uniek.” Elroy van Duurling: “Mee eens. Ik ben ook heel benieuwd naar de ontwikkelingen bij de andere deelnemers in het Koploperprogramma. We zitten natuurlijk in verschillende fases en benaderen E=0 allemaal vanuit ons eigen perspectief. Daarin kunnen we elkaar nog meer raken en vinden. Dat betekent dat we als Koplopers ook meer bij elkaar in de keuken kunnen kijken. Misschien is dat een thema voor de vervolgsessies: waar staan we en hoe kunnen we elkaar versterken? Als we in staat zijn bij elkaar te blijven en de filosofie daadwerkelijk uit kunnen dragen naar de markt, dan stimuleren wij die markt om erin mee te gaan. En daar gaat het om. Dat we de markt veranderen.”

Aan het MVO Koploperprogramma nemen zeven aansprekende corporates deel: USG People, ANWB, PWC, ATOS, BDO, Vebego en TNO. Organisaties die de belangrijke rol op zich nemen van wegbereider naar de transitie naar een kantorenwereld waar comfortabel, productief en energieneutraal de nieuwe norm vormen. De koplopers zijn nu een half jaar met elkaar onderweg. Tijd voor een reeks ‘kijkjes in de keuken’. Wat maken de deelnemers mee en hoe staan ze ervoor? In deze aflevering: Vebego.

Zero Energy Team wordt Ambassadeur van Kantoor Vol Energie

Negen partijen werken samen onder de naam Zero Energy Team aan de ontwikkeling en realisatie van duurzame bedrijfshuisvesting. Zero Energy Team werd op 16 juli jongstleden ambassadeur van het programma Kantoor Vol Energie. Dit betekent dat zij samen actief in dialoog gaan met gebruikers en vastgoedeigenaren, met als doel om tot concrete energieneutrale kantoorrenovaties te komen.

Zero Energy Team is een samenwerking tussen de volgende bedrijven: Sylryk, Akzo Nobel, Compact real estate service, Vabi Software b.v, MVGM vastgoed taxaties, Energy alert b.v., Bonger Jansen, Evers Partners.

Foto PB

Op de foto wordt de samenwerkingsovereenkomst getekend door Mario Dingenouts, namens Kantoor Vol Energie, en door Sylvia Lisapaly van Sylryk Projectmanagement B.V., namens Zero Energy Team. Verder wordt Zero Energy Team bij de ondertekening vertegenwoordigd door Stan van den Hoogen en Willy Miggelbrink. Het is duidelijk te zien dat iedereen er veel zin in heeft. En direct na de zomervakanties gaat het dan ook weer op volle kracht vooruit!

Corpus den Hoorn landelijk voorbeeldproject: Kantorengebied energieneutraal

Bron Groninger Ondernemerscourant 16 juni 2014: “Corpus den Hoorn energieneutraal: dit project is enig in zijn soort in heel Nederland. Daar moet Groningen echt trots op zijn.” Aan het woord is Eduard Schaepman, CEO van de Chalet Group, met eigendom op Corpus den Hoorn en Martini Trade Park. Chalet Group is zeer actief betrokken bij de unieke ambitie om een excellent energieneutraal Corpus den Hoorn te realiseren, waar de partijen jaarlijks net zoveel energie produceren als ze gebruiken, in een omgeving die duurzaam, aantrekkelijk en gezond is. Het project is aangewezen als landelijk voorbeeldproject.”

MVO-KOPLOPERS: “VRAAG HET IN EEN KEER GOED“

De eerste fase van het programma van de MVO-koplopers nadert haar einde. Tijd voor een evaluatie. Waar zijn de zeven deelnemers tegenaan gelopen en wat hebben ze meegemaakt? Tijd ook om de oogst te beoordelen. Waar staan de koplopers nu? In hoeverre is de transitie naar energieneutrale kantoren verder aangejaagd – binnen en buiten hun organisaties? De energie die tijdens en tussen de bijeenkomsten vrijkwam, was aanstekelijk en inspirerend. Is die energie in zichzelf duurzaam? Het antwoord is ja. Het koplopersprogramma krijgt een vervolg. In het najaar van 2014 wordt de energieneutrale uitvraag gesteld. 

Amersfoort

Verslag bijeenkomst 5 juni 2014 – Ditmaal verzamelen de MVO-koplopers* zich in het markante onderkomen van de Hospitality Group in Amersfoort. Wytze Kuijper van Kantoor vol Energie: “Het einde van een programma, maar wat ons betreft geen einde. Energieneutraliteit staat bij velen op de agenda. Nu is het tijd voor de volgende stap. We willen een nieuwe, energieneutrale uitvraag de markt op krijgen.” Voor wie van de koplopers is dat een reële optie? Hoe staan ze ervoor? Een rondje.

BDO, VeBeGo, USGPeople
Theo Krekelberg van BDO: “Mijn aanvankelijke scepsis – ik ben altijd heel beducht voor zweverigheid – is gaandeweg omgeslagen in enthousiasme. In deze sessies zie ik dat out of the box denken toch heel praktische oplossingen op kan leveren. En mooi om te zien dat andere organisaties met dezelfde vraagstukken bezig zijn. Voor mij is het nu glashelder dat we het thema mobiliteit echt moeten matchen met huisvesting. Ook binnen de groep duurzaamheid bij BDO zijn de ogen geopend. De komende periode gaan we bekijken of we een andere vraag kunnen stellen voor de huurcontracten die volgend jaar aflopen.”
Paul Oortwijn van USG People: “Huisvesting krijgt bij ons zo´n ander karakter, dat energie minder in beeld komt. Het draait om mobiliteit en flexibiliteit. Daarom is er op het gebied van E=0 minder gebeurd dan ik had gehoopt. Toch borrelt en bruist het. Fijn om de spiegel voorgehouden te krijgen en andere partijen te horen. Een nieuwe huisvestingvraag? Na de vakantie, begin derde kwartaal! En dan ben ik heel benieuwd hoe de markt zal reageren!”
Elroy van Duurling van VeBeGo: “Huisvesting staat nu op de agenda van de RvB en ook MVO is aangehaakt. Door energieneutraliteit, of E=0, breed bespreekbaar te maken – en niet op te leggen – ontstaat er van alles in onze organisatie. Juist het bewustzijn is belangrijk. Een stevige aanjager is daarbij een huisvestingsvraagstuk van een van de dochters, waar de contracten aflopen. We zien dat we het samen moeten doen. E=0 moet je even begrijpen. Dan is het goed te vertalen naar je organisatie.”

TNO, ANWB, PWC

Michel Borsboom van TNO: “Voor ons is de timing onhandig; leegstand wegwerken, daar ligt bij ons nu de prioriteit. Als die is afgerond, komt de rust om met E=0 aan de slag te gaan. Al zal het, vanwege tegengestelde belangen binnen onze organisatie, nog een dobber worden het echt als thema op de agenda te krijgen. Het belangrijkste dat ik geleerd heb: je hebt meer baathouders in je organisatie dan je denkt. Wij zoeken naar flexibele huisvesting, waarin iedere bloedgroep van TNO zich thuis kan voelen.” Zijn collega Guus Mulder vult aan: “We zien veel parallellen met de andere deelnemers. Belangrijk: het is nooit het beste moment. Begin. En neem partijen mee die er wel klaar voor zijn.”
Paul Bonnema van ANWB: Ik ben een echte techneut. Tijdens dit programma verschoof mijn focus van alleen technisch kijken naar zaken als imago en waarde. Wat willen we met onze panden? Wat moeten onze gebouwen uitstralen en hoe passen onze mensen daarin? Nooit op deze manier bij stil gestaan! Ook interessant is de vraag: roep je dat je aan MVO doet voor de vorm, of doe je dat ook echt? Bij ANWB is het oprecht; we streven echt naar duurzaamheid. Toch blijf je altijd weer die vraag krijgen: wat kost het en wat levert het op?”
Pieter Zeilstra van PWC: “Er is wél wat mogelijk. Dat heb ik meekregen. En het leeft bij PWC. De sessies hebben geïnspireerd tot concrete duurzaamheidsinitiatieven. We hebben al veel maatregelen genomen in onze gebouwen en blijven dit ook in de toekomst doen. We zoeken nadrukkelijk de samenwerking op met gebouweigenaren. E=0 is daarbij een mooi streven, waarvoor we in de toekomst zeker mogelijkheden zien. Verder kijken we kritisch of nieuwbouw wel nodig is, of dat we beter een bestaand pand geschikt kunnen maken en verduurzamen.”

Waarden vertalen
Energieneutraliteit gaat verder dan techniek en harde waarden. Maar hoe vertalen we (min of meer) abstracte waarden naar een gebouw? Saskia Oranje van het Excellent Expert Team leidt de deelnemers langs zes uitgangspunten. Zorg ervoor dat: 1) er keuze is in activiteiten, sferen, functies, maar ook klimaat, zodat verschillen elkaar kunnen versterken; 2) de navigatie door en indeling van het gebouw duidelijk en inzichtelijk is, met ‘leesbare’ ruimtes en vanzelfsprekende interactie met gedrag; 3) de sterke kanten van het gebouw elkaar versterken, zowel op ruimtelijk als energetisch niveau; 4) de waarden, identiteit, het verhaal en het wensimago van de organisatie terugkomen in het gebouw; 5) er simpele regels zijn voor iedereen; 6) mensen bij hun omgeving betrokken worden, zodat ze ook begrijpen wat het voor ze betekent.
Gastspreker John Hokkeling van Guest houdt vervolgens een praatje over gastvrijheid. Een veelgebruikt en vaak misbruikt begrip. Zijn boodschap: een gebouw kan het niet alleen. Leer jezelf zien door de ogen van degene die jou bezoekt.

Durf te vragen
Wat we allemaal weten is dat de markt altijd op zoek is naar vraag. Sterker nog: de markt is bereid zélf vraag te creëren, om maar te kunnen innoveren, ontwikkelen. Tegelijkertijd zien we dat de aanwezigen, de vragers, vaak ergens stoppen. De aansporing is dan ook: durf te vragen. En stel de vraag helder. Intern, aan je mensen en aan jezelf: “Wat willen we nu écht?” En aan de markt: “Dit is wat we écht willen en vertel ons hoe jij daar – samen met ons – voor gaat zorgen.”
En dan blijkt het slot inderdaad geen slot. Na de zomer gaat het MVO-koplopersprogramma van Kantoor vol Energie door. Want we zijn er nog niet!

Eelco Ouwerkerk, programmanager van Kantoor vol Energie: “Als ik nu kijk naar de ontwikkeling van het MVO Koplopersprogramma, dan zie ik veel ontwikkeling en bewustwording, maar betrekkelijk weinig ‘harde’ beloften op het gebied van energieneutraliteit. Dat is de realiteit: voor geen van de partijen is energieneutraliteit de enige driver. Het gaat over een combinatie van huisvestingsthema’s, zoals gezondheid, imago, productiviteit en mobiliteit. Nu kunnen de deelnemers doorpakken. Op het moment dat je je huisvestingsvraagstuk radicaal anders formuleert, is dat immers al een transitie op zich. Los van al je individuele vraagstukken en eventuele twijfels; in die nieuwe huisvestingsvraag kun je, daar ben ik van overtuigd, heel makkelijk energieneutraliteit opnemen. De behoefte en de vraag gaan toch al op de schop. Dat is zeker! Dus vraag het dan in één keer goed. En stop daarbij je twijfels ook niet weg. Laat die desnoods in je uitvraag tot uiting komen. Want dan weet de aanbiedende partij waar je zorgen zitten en waar extra aandacht naar uit moet gaan. Daag de markt uit en laat je verrassen!” 

*De zeven organisaties die zich als koploper verbinden aan Kantoor vol energie: ANWB, ATOS, BDO, PWC, TNO, USG People en VeBeGo.

Interview: “Zonder economische prikkel geen transitie.”

Johan Buijs is bestuurder bij de IVBN, de vereniging van institutionele vastgoedbeleggers in Nederland. Een branchevereniging op vastgoedgebied, die de gemeenschappelijke belangen behartigt van haar leden en een platform biedt voor institutionele vastgoedbeleggers. IVBN werkt aan verdere professionalisering, integriteit, transparantie en innovatie van en in de Nederlandse vastgoedbeleggingssector. Leden van IVBN zijn (al of niet beursgenoteerde) vastgoedfondsen en vastgoedvermogensbeheerders. De 30 leden exploiteren voor zo’n 50 miljard euro aan Nederlands onroerend goed en nog eens ongeveer 50 miljard aan vastgoed in het buitenland.

JohanBuijs305x

Waarom is de transitie naar energieneutrale kantoren belangrijk?
“De transitie is belangrijk omdat de energiekosten van een pand in de gebruiksfase alleen nog maar stijgen. Die kosten vormen een steeds groter deel van de extra kosten per vierkante meter. Helaas lijkt de transitie ook niet belangrijk. Dat zit hem – ontluisterend genoeg – in het feit dat gebruikers amper interesse hebben om op energiezuinigheid te selecteren en ze er niet voor willen betalen. Natuurlijk zijn er corporates die duurzaamheid nadrukkelijk op de agenda hebben staan. Maar dat zijn er in Nederland niet zo heel veel. Bij de bulk van de bedrijven staat duurzaamheid laag op de prioriteitenlijst. En dat geldt zeker voor energieneutraliteit.”

Kunnen jullie daar verschil in maken?
Bij IVBN vinden we dat we spaarzaam moeten omgaan met de resources die we hebben. Daar geloven wij in en dat willen we ook uitstralen. Bovendien laten we zien dat duurzaamheid uiteindelijk ook een economisch verschil gaat maken. Neem een organisatie als de Rijksgebouwendienst. Die huurt alleen nog kantoren met een bepaald energielabel. Een aantal grote corporates zal zich hierbij zeker aansluiten.
Maar de échte uitdaging zit hem juist in die grote groep kleinere bedrijven. Daar gaat het om de financiële prikkel. Daar moet je laten zien dat het verstandig is om te focussen op die energiecomponent. Want zo kunnen ze de bedrijfslasten naar beneden brengen.”

JohanBuijs427x

De enige echte drive is een economische?
“Niet de enige. Wel degene die het verschil maakt. Je moet steeds blijven zoeken naar een verdienmodel. Als ik kijk naar onze achterban: eigenaren zijn best bereid te investeren in energiezuinige toepassingen – ook al duurt het een jaar of acht voor ze die investering terugverdienen – als hun gebouwen daarmee aantrekkelijk worden, doordat ze per vierkante meter minder kosten met zich meebrengen. Maar dat moet je dan wel aan kunnen tonen. Een energielabel doet dat onvoldoende. Dat is vooral een indicatie van de mogelijkheden binnen een gebouw. Het gaat erom hoe het zich in de praktijk gedraagt en vooral: hoe de gebruikers ermee omgaan.”

Wat ga je persoonlijk betekenen voor de transitie?
“Dat weet ik nog niet precies. Als ik zie en ervaar dat in dit netwerk daadwerkelijk iets bij elkaar komt dat verschil kan maken en de boel in beweging kan zetten, zal ik automatisch meer mee gaan doen. Wat daarbij kan helpen is dat wij een grote groep eigenaren enthousiast kunnen krijgen voor de initiatieven die hier uitrollen. Dat zou mijn rol moeten zijn. Want als het verhaal goed is, dan ben ik ervan overtuigd dat we onze achterban meekrijgen.”

Wat moet Kantoor vol Energie doen, dit jaar?
“Ik zou graag concrete afspraken zien met een heldere, harde doelstelling, zoals de Stroomversnelling. Daarvoor moet je partijen bij elkaar brengen die met elkaar in balans zijn en ook allemaal hun steentje bijdragen. En die er ook allemaal profijt van hebben, want zonder financiële prikkel komt die transitie er niet. Bovendien heb je vanuit de allerhoogste niveaus support nodig. Als je geen tijd, geld en support krijgt, kun je nóg zo gedreven zijn, maar dan gebeurt er niets.”

Waarom slaagt de transitie naar energieneutrale kantoren wél?
“Omdat er een economische noodzaak is. De kantorenmarkt is zo overbevolkt, dat uit het verhuren niet meer voldoende rendement gehaald wordt. En daar heb je die prikkel weer. Energie opwekken met je kantoor zou dan een mooi alternatief kunnen zijn. Een groot aantal kantoren zou in de toekomst energieleverancier kunnen worden.”

De Verbinders zijn invloedrijke branche-, kennis- en koepelorganisaties binnen of ‘naast’ het vastgoed. Zij vertegenwoordigen een groot deel van het speelveld van de stakeholders in de wereld van corporate real estate: partijen die aan de zijde staan van de eigenaren, de gebruikers en daar tussenin. Door zich te verbinden aan Kantoor vol Energie dragen ze bij aan draagvlak voor structurele veranderingen in het werkveld van hun leden. Kantoor vol Energie maakt een serie met zes Verbinders: Jos Teunissen van CoreNet, Mariëlle Wieman van NeVaP, Maarten Vermeulen van RICS, Vincent le Noble van FMN, MVO NL. In dit gesprek: Johan Buijs van IVBN 

Tekst: Teun Boumans, Foto: Ellis Regina ©2014 kantoorvolenergie.nl

Interview: “ENERGIENEUTRALITEIT IS EEN ONOMKEERBARE TREND”

Vincent le Noble is oprichter van facilitair meetbureau méét en actief bij Facility Management Nederland (FMN), de beroepsvereniging voor professionals in de facilitaire sector. Een actieve vereniging die kennis en ervaring haalt uit de markt, met het doel werkomgevingen te verbeteren én de positie van de professional en het vakgebied te versterken. FMN legt verbindingen op nationaal en internationaal niveau en draagt bij aan de profilering van het facilitaire domein door actief naar buiten te treden. Met ruim 2400 leden vertegenwoordigt FMN een grote groep eindgebruikers.

Vincent305

Waarom verbind je FMN en jezelf aan Kantoor vol Energie?
“Omdat het de toekomst is en moet zijn. We moeten ervoor zorgen dat we beter omgaan met de middelen die we van de aarde hebben gekregen. Het is aan ons allemaal om daarin onze verantwoordelijkheid te nemen. En energieneutrale kantoren zijn daar een onderdeel van. Dat is zeker geen luchtfietserij. We kunnen veel meer dan we denken, als we het maar met zijn allen doen. In dit geval zit hem de crux in de samenwerking tussen de huurder en de verhuurder, in de ‘split incentive’: we moeten het verdeelde belang transformeren tot een gedeeld belang.”

Wat ga jij zelf doen om de transitie vorm te geven?
“Binnen en vanuit Facility Management Nederland maak ik me hard voor energieneutraliteit, door ervoor te zorgen dat mensen geïnteresseerd raken en best practices met elkaar gaan delen – via de communicatiekanalen en kenniskringen die wij daarvoor hebben. Binnen al die kenniskringen is er nadrukkelijk aandacht voor duurzaamheid. Alles wat we daarin ontdekken en beleven, wisselen we uit. Daarnaast is er de specifieke kenniskring ‘duurzaam’, die al die kennis van al die platforms aan elkaar koppelt. Energieneutraliteit is inmiddels een onomkeerbare trend geworden.
Verder blijft het belangrijk om het meetbaar te maken, harde getallen te laten zien. Dat is echt mijn terrein. En dan heb ik het niet alleen over lagere kosten per vierkante meter, maar ook over verbetering van het werkklimaat. Dat is wat de eindgebruiker over de streep trekt. Die kijkt naar wat het hem oplevert aan comfort en aan productiviteit, maar ook aan hogere waarderingen voor de werkgever en voor de werkplek. Of een hogere klanttevredenheid, omdat je een beter product aanbiedt.”

Wat moeten we nog overwinnen?
“Binnen het hele facilitaire landschap zijn er ontzettend veel initiatieven die gaan over duurzaamheid en energieneutraliteit. Daardoor heb je toch vaak dat op verschillende plekken energie wordt gestoken in vergelijkbare oplossingen. Nederland is daar eigenlijk te klein voor. We moeten ons realiseren dat we heel veel kunnen bereiken als we onze kennis en inzet combineren. Met de verbinders hebben we ook echt de intentie uitgesproken om zoveel mogelijk verbinding tot stand te brengen tussen de verschillende sectoren, instanties en niveaus die zich met energieneutraliteit bezighouden.”

Vincent400

Waarom gaat de transitie naar energieneutrale kantoren slagen?
“Alleen al vanwege de enorme dynamiek die opgewekt wordt. Er zit enorm veel power in deze beweging. Als je bij de bijeenkomsten bent, voel je die energie, ervaar je het tempo.
Ik verwacht dit jaar nog spraakmakende voorbeelden die kopieerbaar zijn en wellicht zelfs schaalbaar. Concrete, direct toepasbare oplossingen die zorgen voor aanstekelijke energie. En ik zie ook dat bij velen het besef aanwezig is, dat het niet om succes of belangen op korte termijn gaat. Een verdienmodel gaat lang niet altijd over geld. In dit geval hebben we het over de generaties na ons. De belangen zijn dus veel groter.”

De Verbinders zijn invloedrijke branche-, kennis- en koepelorganisaties binnen of ‘naast’ het vastgoed. Zij vertegenwoordigen een groot deel van het speelveld van de stakeholders in de wereld van corporate real estate: partijen die aan de zijde staan van de eigenaren, de gebruikers en daar tussenin. Door zich te verbinden aan Kantoor vol Energie dragen ze bij aan draagvlak voor structurele veranderingen in het werkveld van hun leden. Kantoor vol Energie maakt een serie met zes Verbinders: Jos Teunissen van CoreNet, Mariëlle Wieman van NeVaP, Maarten Vermeulen van RICS, Johan Buijs van IVBN en MVO NL. In dit gesprek: Vincent le Noble van FMN.

Tekst: Teun Boumans, Fotografie: Ellis Regina © 2014 Kantoorvolenergie

 

Interview: “DE BUSINESSCASE VOOR DUURZAAMHEID KOMT ER”

Maarten Vermeulen is Managing Director Continental Europe, Russia & CIS bij het RICS (Royal Institution of Chartered Surveyors), de organisatie die staat voor professionaliteit en integriteit binnen de vastgoedsector. Hiervoor was hij Director Europe bij Composition Capital Partners en bestuurslid van RICS Nederland. Met Mariëlle Wieman van NeVaP schreef hij het ‘Handboek Vastgoedmanagement’. RICS is de autoriteit op het gebied van accreditaties, waarderingen en normeringen in de ontwikkeling en het beheer van grond, vastgoed, bouw en infrastructuur. Wereldwijd heeft RICS 118.000 leden, in Nederland ruim 600. “Mensen erkennen het belang, maar nog lang niet genoeg.”

Waarom verbindt de RICS zich aan Kantoor vol Energie?
“De RICS staat voor professionaliteit, kwaliteit en integriteit. Duurzaamheid is een vorm van integriteit. Daar horen wij actief aan bij te dragen. We hebben 110.000 leden met samen een ongelooflijke hoeveelheid expertise en we hebben de plicht die te gebruiken. Als je kennis, vaardigheid en positie hebt in het vastgoed, dan heb je de plicht je ook met maatschappelijke vraagstukken bezig te houden. Dat gaat overigens veel verder dan kijken naar ‘groene kantoren’. Of eigenlijk: het begint veel eerder. Bij ethiek, bij waarden en normen.”

maarten vermeulen1

Wat beteken jij persoonlijk voor de transitie naar energieneutrale kantoren?
“Ik zet me in waar ik maar verschil kan maken en zal geen gelegenheid ongebruikt laten om in de vastgoedwereld mijn invloed aan te wenden. Is ook geen probleem, omdat de visie van RICS heel nadrukkelijk aansluit bij die van Kantoor vol energie. De komende jaren moeten we vooral werken aan bewustwording. Mensen erkennen het belang van energieneutraliteit, maar nog lang niet genoeg. Daar ligt ook een taak voor de overheid.”

Waarom vindt de RICS de transitie naar energieneutrale kantoren belangrijk?
Wij zijn van het besef doordrongen dat we als maatschappij geen keus hebben. We weten dat we niet meer onbeperkt aan kunnen rommelen. Kijk alleen al naar de enorme leegstand. Dat probleem verdwijnt niet vanzelf. Toch laten grote corporates, zoals KPMG en Deloitte, nog steeds nieuwe gebouwen neerzetten, terwijl ze in een fantastisch kantoor zitten. Dat is een slechte ontwikkeling. Zo creëren we met elkaar nog meer stenen die we niet nodig hebben. We weten allemaal dat het de werkzame deel van de bevolking al jaren aan het afvlakken is. Ik spreek daar ook de gemeentes op aan, die de vergunningen afgeven. Zij moeten zeggen: het gebeurt niet!

Wat gaat ervoor zorgen dat de transitie er komt?
“We zijn nu het bewijs aan het opbouwen dat een duurzaam gebouw een grotere waarde heeft. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is nog altijd niet wetenschappelijk aangetoond. In het internationale project SIRE, Sustainable Investment in Real Estate, zijn we daar met zo´n vijftig internationale vastgoedpartijen mee bezig. Dat gaat verder dan energiebesparing; het gaat ook heel erg over gezondheid en vitaliteit van de gebruikers. Die aspecten kunnen we pas in de taxatiewaarde opnemen, als het bewijs rond is. Maar hij komt er, de business case voor duurzaamheid.”

De grootste hobbel die we moeten nemen?

“Het belang van energieneutrale kantoren is voor de grote corporates vaak te klein. Het gaat over een paar miljoen op de honderden miljoenen waar zij jaarlijks mee te maken hebben. Daar besteden ze hun tijd en aandacht niet aan. Daarom is het ook zo belangrijk ons verhaal overal te blijven vertellen. Dan gaan uiteindelijk ook de gebruikers drukken en duwen; de grote beleggers confronteren met hun gedrag en vertellen dat ze het anders willen. Ook hier gaat het weer over normen en waarden. Kinderarbeid en productie van clusterbommen staan al wel op de agenda. Waarom energieverspilling nog niet? Het brengt de wereld schade toe!”

Wat verwacht je van Kantoor vol Energie?
“Kantoor vol Energie moet sectoren en beslissers met elkaar verbinden. Iedereen is nog te veel op zijn eigen terrein bezig. Het gaat er nu juist om dat we met verschillende stakeholders en partijen dingen ontwikkelen, dan kun je grote sprongen maken. Realiseer je daarbij wel dat de vastgoedsector in Nederland zeer conservatief is. Probeer dus mensen aan je zijde te krijgen die ertoe doen. Als mensen in de top mee gaan doen, gaat het hard.”

maarten vermeulen2

Gesprekken met Verbinders: De Verbinders zijn invloedrijke branche-, kennis- en koepelorganisaties binnen of ‘naast’ het vastgoed. Zij vertegenwoordigen een groot deel van het speelveld van de stakeholders in de wereld van corporate real estate: partijen die aan de zijde staan van de eigenaren, de gebruikers en daar tussenin. Door zich te verbinden aan Kantoor vol Energie dragen ze bij aan draagvlak voor structurele veranderingen in het werkveld van hun leden. Kantoor vol Energie maakt een serie met Verbinders van Corenet, NeVaP, RICS, FMN, IVBN en MVO NL. Dit gesprek is het 3e uit de serie: Maarten Vermeulen van de RICS.

MVO Koplopers: ALLEEN URGENTIE ZET TRANSITIES IN GANG

Verslag: de vierde bijeenkomst van de MVO-koplopers vond 15 mei plaats in het kantoor van NeVaP in Utrecht, pal boven Hoog Catharijne. Een passende locatie, met uitzicht op een grote vernieuwingsopgave. Niet alleen het NS-station ondergaat een transformatie; een groot deel van de kantoorgebouwen eromheen ook. Inspirerend. En hoe staat het met de koplopers: wat beweegt en verandert er bij hen? Heel wat. Belangrijkste thema’s tijdens de bijeenkomst: vakmanschap, verbinding, vertrouwen… En kernwaarden.

Verandering
Mariëlle Wieman, directeur van NeVaP en sinds een aantal maanden als ‘verbinder’ betrokken bij Kantoor vol Energie, heet de aanwezigen welkom: “Het is mijn passie om mensen en partijen met elkaar in contact te brengen, zodat ze samen iets realiseren. Iets dat duurzaam is, dat beklijft.” Daarmee zet ze meteen de toon voor de rest van de middag. Want ja: de afgelopen tijd heeft zich een permanent bewustzijn postgevat bij de MVO-koplopers*. Vandaag zitten er drie partijen aan tafel: ANWB, VeBeGo en PWC. Alle drie zijn ze met andere ogen gaan kijken naar hun huisvestingsvraagstuk en duurzaamheid. Elroy van Duurling van VeBeGo: “Het programma is een ontdekkingsreis. Ik leer en ontdek en zie echt heel veel mogelijkheden voor onze organisatie.”

Verlanglijstje
De centrale vraag van vandaag is: hoe ziet een nieuwe uitvraag eruit?
Jim Teunizen van het EET (Excellent Expertteam) gaat daar met zijn presentatie op in. “De gangbare, traditionele manieren van uitvragen zijn vaak dichtgetimmerd. Wantrouwen tussen partijen onderling – opdrachtgever versus opdrachtnemer, huurder versus verhuurder – ligt daar vaak aan ten grondslag. Gelukkig zien we daarin meer ruimte en flexibiliteit ontstaan. Vakmanschap, verbinding en vertrouwen spelen een steeds belangrijkere rol. Jan Jaap Blum vult aan: “Er zijn maar een paar belangrijke vragen die je moet beantwoorden. Alles begint met je droom, je behoefte:  Wat wil ik hebben? Belangrijk is het om heel goed uit te leggen wat voor jou kritische prestatie-indicatoren zijn. Daar rolt een outputspecificatie uit: een inspirerend verlanglijstje. Natuurlijk moet je ook helder hebben wat en hoe je wilt betalen. Vaak worden investering en exploitatie als aparte kostenposten behandeld, terwijl je pas optimale oplossingen krijgt, als je ze in samenhang bekijkt. Een heel interessante vraag is verder: wie neemt welke rol? Stel dat ik bijvoorbeeld als gemeente een kantorencomplex wil laten ontwikkelen, ben ik dan zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van de omgeving, de sociale cohesie of zelfs de werkgelegenheid? Of kan ik die eventueel ook onderdeel van de uitvraag maken?” Het antwoord ligt in de vraag opgesloten. Ja, dat kan.

Kernwaarden, identiteit…….
In de discussie die volgt, komen we vervolgens aan bij een belangrijke thema. Komen in je huisvesting de kernwaarden van je organisatie tot uitdrukking? Wytze Kuijper: “Sluit jouw manier van aanbesteden aan bij je business en je waarden? En heb je het gevoel dat de partners die zich aandienen, jouw waarden kunnen delen en vertalen in hun aanpak? Dat gaat een belangrijke rol spelen in de transitie die we voor ogen hebben.”
Goed. Energieneutrale kantoren. Dáár is het Kantoor vol Energie om te doen. Dus nog maar even de vraag aan de drie aanwezige koplopers. Zien zij mogelijkheden om in de toekomst ‘energieneutraal’(E=0) op te nemen in hun huisvestingsvraag? Het antwoord daarop is bij alle drie een onomwonden ‘ja’. Dat is een mooie  slotsom aan het einde van de middag. Formuleer je ideale huisvestingswens vanuit je kernwaarden en bepaal vervolgens met de marktpartijen wat er nodig is om die wens te verwezenlijken. Op een manier die past bij jouw organisatie. Wellicht is het wel eenvoudiger dan we denken. Energieneutrale kantoren krijgen we als… we energieneutrale kantoren verlangen. Als we onze krachten bundelen en die wens gezamenlijk uiten. Zo creëren we urgentie. En urgentie zet transities in gang.

* Zeven organisaties die zich als koploper verbinden aan Kantoor vol energie:  ANWB, ATOS, BDO, PWC, TNO, USGPeople en VeBeGo 

“Energieneutraliteit moet de normaalste zaak van de wereld zijn!”

Mariëlle Wieman deed aan topsport, studeerde bedrijfskunde, was investment manager en is nu directeur van het Nederlands Vastgoedexploitatie Platform (NeVaP). NeVaP is hét onafhankelijke kennis- en innovatieplatform in de vastgoedexploitatie sector. De aangesloten leden zijn beleggers als Syntrus Achmea Real Estate & Finance, Corio, Pensioenuitvoerder MN, Bouwfonds Investment Management, vastgoedmanagers als WPM, Jones Lang LaSalle, DTZ en CBRE en corporate real estate. Maar ook corporaties, adviesbureaus, brancheorganisaties, hogescholen en universiteiten. 

Wieman2

“Mijn visie op energieneutraliteit? Just do it.”

Waarom verbindt NeVaP zich aan Kantoor vol Energie?
“We passen bij elkaar. Toen ik werd gevraagd om in de jury te gaan zitten die het Excellent Expertteam* selecteerde, kreeg ik meteen te horen dat er meer bij kwam kijken. Juist dát maakte dat ik het wilde doen. Kantoor vol Energie – en ook Energiesprong en Platform 31 – zijn net zoals NeVaP aanjagers. Aanjagers in innovatie. Daarom verbind ik NeVaP en mijzelf heel graag aan dit initiatief én dit gedachtengoed.”

Wat beteken jij persoonlijk voor de transitie?
Het is mijn passie om mensen duurzaam met elkaar te verbinden, zodat ze ook samen ergens naartoe gaan werken en over hun individuele belangen heen kijken. Mijn kracht is het om mensen bij elkaar te brengen, ook op hoog niveau. Daar krijg ik energie van en ik hoop dat ik Kantoor vol Energie daarmee verder breng. Duurzaamheid is niet voor niets een van de kernthema’s van NeVaP. Op het moment dat er daadwerkelijk projecten vanuit Kantoor vol Energie gerealiseerd worden, kan ik ons platform inzetten om daar ruchtbaarheid aan te geven en energieneutraliteit nog hoger op de agenda te krijgen. Ik kom met veel koplopers in het vastgoed in aanraking. Als ik die bij elkaar kan brengen rond dit thema, dan zal ik dat zéker doen!”

Mogen wij je een autoriteit noemen?
“Ik sta wel in lijstjes. Behoor tot de 150 meest invloedrijke beslissers in het vastgoed, sta in de top 100 van beste netwerkers in het vastgoed. Daar doen we ons voordeel mee, om de innovatie in de sector aan te jagen.”

Waarom is de transitie naar energieneutrale kantoren belangrijk?
“Waarom dat belangrijk is? Omdat we samen op deze planeet leven. We moeten ervoor zorgen dat die in stand blijft en ook een leefbare plek blijft voor de generaties na ons. Niet alleen voor de mens overigens. Voor alle levende wezens. We nemen een groot risico met de aarde. De natuur geeft duidelijke signalen en daar is iedereen zich inmiddels wel van bewust. Ook op CEO-niveau. Misschien juist op dat niveau. Energieneutraliteit moet de normaalste zaak van de wereld worden! Dat kost tijd, dat weet ik. Maar die tijd begint wel te dringen.”

Wat verwacht je van Kantoor vol Energie?
“Ik verwacht veel te horen over alle projecten die nu in het hele land gaande zijn. Via de website, via de pers, in de vorm van films, artikelen, interviews… Ik verwacht dat Kantoor vol Energie succesverhalen maar ook de knelpunten in beeld kan brengen, zodat de stakeholders, waaronder onze leden, daar hun voordeel mee kunnen doen. Ze zouden dit hele proces op een dusdanig inspirerende manier in beeld moeten brengen, dat het aanjaagt. Maar er is meer nodig dan aanjagen. Kantoor vol Energie moet kennisoverdracht stimuleren, bijeenkomsten en paneldiscussies organiseren en veel, heel veel communiceren.”
Wieman1

Waarom gaat de transitie er komen?
“Technologisch is bijna alles al mogelijk … Bovendien worden de beschikbare oplossingen steeds goedkoper. En gelukkig is het bewustzijn er al bij veel organisaties. Bij koplopers die het verschil willen én ook kunnen maken, de kar kunnen trekken. Als zij blijven volharden en hun verhaal blijven vertellen via alle platforms die hun ter beschikking staan… Dan gaat het werken! Dat kan niet anders. Zeker nu er ook steeds meer duidelijkheid ontstaat omtrent de waardering van duurzame panden. Dat is een ontwikkeling waar we heel blij mee mogen zijn. Dus zou ik willen zeggen: doe het en vertel dat je het doet. Dat is ook mijn visie op energieneutraliteit. Just do it.”

* Het team van experts dat vaart zet achter de transitie naar energieneutrale kantoren in Nederland.

Gesprekken met Verbinders: De Verbinders zijn invloedrijke branche-, kennis- en koepelorganisaties binnen of ‘naast’ het vastgoed. Zij vertegenwoordigen een groot deel van het speelveld van de stakeholders in de wereld van corporate real estate: partijen die aan de zijde staan van de eigenaren, de gebruikers en daar tussenin. Door zich te verbinden aan Kantoor vol Energie dragen ze bij aan draagvlak voor structurele veranderingen in het werkveld van hun leden. Kantoor vol Energie maakt een serie met Verbinders van Corenet, NeVaP, FMN, IVBN, MVO NL en RICS. Dit gesprek is het 2e uit de serie: Mariëlle Wieman van NeVaP.

Tekst: Teun Boumans, Fotografie: Ellis Regina

 

Eerste EETcafé groot succes

Dinsdag 27 mei vond het eerste EETcafé plaats. Met het EETcafé faciliteert Kantoor vol Energie maandelijks  een inspirerende ontmoetingsplaats waar bouw en vastgoed professionals samenkomen en werken aan de transitie naar energieneutrale kantoorrenovaties. Het Excellent Expertteam (EET) brengt tijdens deze bijeenkomsten verslag uit van haar vorderingen en de ontwikkelingen rondom haar samenwerking met Kantoor vol Energie.

Het eerste EETcafé vond plaats in Café de Ceuvel, een café gelegen op voormalig scheepswerf De Ceuvel.  Deze Amsterdamse scheepswerf is inmiddels thuishaven geworden van een groot aantal oude woonboten die op het land zijn getild en zijn uitgerust met de meest duurzame technieken. Hiermee is De Ceuvel het afgelopen jaar getransformeerd tot een zelfvoorzienend kantorenpark voor sociale en creatieve ondernemingen.

EETcafe

Het enthousiaste team van Café de Ceuvel zorgde voor een gastvrije ontvangst. Een uitleg over waar ze allemaal mee bezig zijn liet zien dat het allemaal echt anders kan! (Voor meer informatie zie www.cafedeceuvel.nl)

Vervolgens was het de beurt aan Machiel Karels, lid van het Excellent Expertteam. Hij gaf een toelichting op de contouren van de value case. Het ontwikkelen van een model om de value case voor kantoorgebruikers te bepalen vormt een van de door het Excellent Expertteam op te leveren deliverables. De presentatie bleek voor de deelnemers een goede basis om met elkaar zienswijzen hierop te delen. Klik hier voor de presentatie.

Na een lekker en verantwoord voorgerecht startte er een gesprek met een eigenaar van kantoren in Groningen. De eigenaar, welke een aantal gebouwen in het gebied Corpus den Hoorn bezit, is samen met andere eigenaren en/of gebruikers in het gebied bezig het gebied en de gebouwen waarin zij werkzaam zijn energieneutraal te maken. Hierin worden zij dagelijks begeleid door Kantoor vol Energie. Het Excellent Expertteam is hun innovatieve kennis-ontwikkelaar in dit vernieuwende proces.

Na een (h)eerlijk hoofdgerecht was er afsluitend voor de deelnemers nog de mogelijkheid voor een rondleiding over De Ceuvel.

Wil je er de volgende keer ook/weer bij zijn? Dinsdag 24 juni zal het volgende EETcafé plaatsvinden, meer informatie volgt snel!

Corporate Real Estate 2020

The Future of Corporate Real Estate and the Workplace.
Een uitgave van CoreNet Global, Primary Author & Editor Richard Kadzis, CoreNet Global.

“Look around, near or far, and you will observe or
more likely experience change as never before.
Regardless of industry or profession, we are seeing a
lot happening in a compressed time frame:

  • Multiple Generations collide in the workplace the first time in history.
  • At the same time, many employers have reduced the size of their work forces in the aftermath of the 2009 recession, cutting space but accentuating productivity increases, in part, through wider adoption of flexible and mobile work practices.
  • Economics are expanding, even booming in some parts of the world. But in others, uncertainty caused by fiscal and sovereign debt issues is holding back growth.
  • Bottom-up consumerism changed the paradigm of how companies and products maintain their reputations, thanks to social media.
  • Oil prices, quality and sustainabilty are redefining the way supply chains are managed, leading to a return of on-shore manufacturing, especially in more economically challenged Western nations.
  • Cities that don’t even exist today will reshape the urban map of tomorrow’s world, thanks partly to the preferences of younger generations.
  • Carbon footprint reduction is one of many forms of corporate social responsibility now considered an embedded business practice that is held at the same level of accountability as financial results and shareholder value.
  • And, in the midst of it all, technology’s relentless advance has only become more concentrated, in part because of its “consumerization.”

It’s more challenging then ever to navigate effectively in a redefined world. (…)

CoreNet Global’s Corporate Real Estate 2020 transformational research study can help inform an otherwise uncertain future. CoreNet Global’s Corporate Real Estate 2020 has brought together more then 280 of the industry’ s top thinkers.

Want to read it all? Download the rapport here.

Interview: “Zoals we nu energie verbruiken, kan het niet doorgaan”

Jos Teunissen is sinds 2009 bestuurslid van CoreNet Global Benelux Chapter. CoreNet is wereldwijd de grootste organisatie van corporate real estate managers, met in totaal 8000 leden. De belangrijkste voordelen voor de leden zijn hun netwerk versterken, kennis delen, opleidingen volgen en professioneel groeien. Het Benelux Chapter telt 110 leden, waaronder bedrijven als Philips, SAP en Shell. Maar ook de grote serviceverleners, beleggers en projectontwikkelaars, zoals JonesLang LaSalle, DTZ, OVG en CB Richard Ellis. “Steeds meer bedrijven willen huisvesting die past bij hun duurzame imago.”

Jos2

Waarom verbindt CoreNet zich aan Kantoor vol Energie?

“Voorheen was CoreNet uitsluitend een kennisnetwerk. Nu worden we meer en meer gevraagd als belangenbehartiger van de eindgebruiker. Vanuit die hoedanigheid verbinden we ons nu ook met Kantoor vol energie. Onze achterban stemt daarmee in; onze leden zijn zich er terdege van bewust dat hun kantoren een asset zijn voor hun organisatie. CoreNet heeft bovendien zelf een groot onderzoek gedaan naar huisvesting van de toekomst, Core 2020. De conclusies daarvan passen naadloos in het programma van Kantoor vol energie. Ook het meerjarenonderzoek van CoreNet en FMN ‘Wat wil de eindgebruiker’, in het kader van de kantorentop, laat zien dat duurzaamheid bovenaan de agenda staat. Wij zien het als een privilege dat we als CoreNet de mening van onze leden mogen laten horen.”

Wat beteken jij persoonlijk voor de transitie?

“Ik zet binnen ons bestuur de transitie naar energieneutraal op de agenda en verspreid de boodschap via netwerkbijeenkomsten, kennisdeling en social media. Verder breng ik leveranciers en dienstverleners die interessant kunnen zijn voor het programma in contact met organisaties die voor de transitie willen gaan. Via mijn eigen advies en consultancy bedrijf CRE & More ondersteun ik het transitieproces desgewenst met raad en daad.”

Waarom is de transitie naar energieneutrale kantoren belangrijk?

“Als ik kijk naar onze doelgroep: bedrijven hebben niet alleen de plicht wat terug te geven aan de maatschappij waar ze aan verdienen, ze moeten duurzaam ondernemen. Dat is hun verantwoordelijkheid. En vergeet niet: als een organisatie haar huisvesting energieneutraal of zelfs energieleverend maakt, heeft dat een enorme impact op hoe de klanten het bedrijf zien.

Kijkend naar de belegger: steeds meer bedrijven willen huisvesting die past bij hun duurzame imago. Als je niet luistert naar die wens, kun je het straks vergeten want dan heb je vastgoed waar niemand in geïnteresseerd is. Daar ben ik van overtuigd. En kijkend naar ons allen: we kunnen niet doorgaan met energie verbruiken zoals we nu doen. Wat is het alternatief? Maar doorgaan en doorgaan?”

Wat verwacht je van Kantoor vol Energie?

“Wat ze nu doen. Partijen met elkaar in contact brengen, voorwaarden scheppen en mensen écht bewegen: ‘Ga het doen! Huisvestingsverantwoordelijke, ga naar je directie en praat met ze hoe je het wilt gaan aanpakken.’ Daar helpt Kantoor vol energie bij met coaches, begeleiders, aanjagers en verbinders. Goed! Je ziet dat er nu echt stappen worden gezet. Ik hoop dat dat leidt tot een aantal succesvolle projecten, waar onze leden bij betrokken zijn.”

Jos1

Waar liggen de grootste kansen?

“Niet in een specifiek thema. Het gaat om flexibiliteit, imago, aantrekkelijkheid, productiviteit… Je moet je totale huisvestingsplaatje bekijken als integraal onderdeel van het bedrijfsbeleid. Wat wil je met je huisvesting bereiken: is het een marketing instrument, moet het bijdragen aan het imago, moet het een middel worden om medewerkers te behouden of aan te trekken? Zodra je die vragen beantwoordt, tekent zich een duidelijk verhaal af. Als je dat verhaal bespreekt met de eigenaar of de belegger, dan liggen dáár de kansen. Omdat je dan praat vanuit het bedrijfsbelang. En je hebt nu eenmaal een belangrijke hobbel te nemen: de Raad van Bestuur, die winst wil zien. Die moeten we dus voorzien van een goede business case, waaruit blijkt dat de huisvesting daaraan bijdraagt.”

Gesprekken met Verbinders: De Verbinders zijn invloedrijke branche-, kennis- en koepelorganisaties binnen of ‘naast’ het vastgoed. Zij vertegenwoordigen een groot deel van het speelveld van de stakeholders in de wereld van corporate real estate: partijen die aan de zijde staan van de eigenaren, de gebruikers en daar tussenin. Door zich te verbinden aan Kantoor vol Energie dragen ze bij aan draagvlak voor structurele veranderingen in het werkveld van hun leden. Kantoor vol Energie maakt een serie met Verbinders van Corenet, FMN, IVBN, NeVaP, MVO NL en RICS. Dit gesprek is het 1e uit de serie: Jos Teunissen van CoreNet.

Tekst: Teun Boumans, Fotografie: Ellis Regina

Lees ook:

  • rapport Corporate Real Estate 2020, een uitgave van CoreNet Global. Het rapport is hier te downloaden.  
  • Wat wil de eindgebruiker? Inzicht in gebruikerswensen kantoren. Een uitgave van FMN/CoreNet.

 

Wat wil de eindgebruiker? Inzicht in gebruikerswensen kantoren.

Er is een onbalans in vraag en aanbod van kantoren, daarover zijn zowel vragers als aanbieders van vastgoed het eens. Het Convenant Aanpak Leegstand Kantoren (2012) heeft als doel tot een beter werkende markt voor kantoren te komen.  Met dit Convenant hebben FMN en Corenet zich als doel gesteld om inzichtelijk te maken welke eisen eindgebruikers, van MKB tot multinational, stellen aan hun huisvesting.

Deze samenvatting publiceert de eerste resultaten van het onderzoek dat de werkgroep uitvoert naar eisen van eindgebruikers op de gebieden: ruimtegebruik, werkplekconcepten, flexibiliteit, duurzaamheid, uitstraling gebouw en locatie.

Wat wil de eindgebruiker? Inzicht in gebruikerswensen kantoren.

Er is een onbalans in vraag en aanbod van kantoren, daarover zijn zowel vragers als aanbieders van vastgoed het eens. Het Convenant Aanpak Leegstand Kantoren (2012) heeft als doel tot een beter werkende markt voor kantoren te komen.  Met dit Convenant hebben FMN en Corenet zich als doel gesteld om inzichtelijk te maken welke eisen eindgebruikers, van MKB tot multinational, stellen aan hun huisvesting.

Deze samenvatting publiceert de eerste resultaten van het onderzoek dat de werkgroep uitvoert naar eisen van eindgebruikers op de gebieden: ruimtegebruik, werkplekconcepten, flexibiliteit, duurzaamheid, uitstraling gebouw en locatie.

 

Kom naar het EETcafé van Kantoor vol Energie

Kantoor vol Energie faciliteert met het EETcafé iedere maand dé ontmoetingsplaats voor
bouw en vastgoed professionals om samen te werken aan de transitie naar
energieneutrale kantoorrenovaties.

Het Excellent Expertteam zal tijdens deze ontmoetingen verslag uitbrengen over de
ontwikkelingen rondom de samenwerking met Kantoor vol Energie. 27 mei zullen zij u een
verrassend 4-gangen menu serveren op één van de meest inspirerende en vetste locaties
van Amsterdam, Café de Ceuvel op de Korte Papaverweg 4, Amsterdam.

Menu

Amuse

Een appetizer om de EETlust te stimuleren en de smaakpapillen los te maken

Voorgerecht

Een andere manier van denken
Toelichting op het door het Excellent Expertteam ontwikkelde vitaliteitsmodel

Hoofdgerecht

Kijkje in de keuken
Een concrete vraag aan de markt voor een energieneutraal kantoor
door stakeholders uit Groningen

Nagerecht

Discussie over alle nieuwe kennis, inzichten en concrete acties

*Voor een hapje en een drankje wordt uiteraard gezorgd.

Het café, gelegen op De Ceuvel, is een voormalige scheepswerf die in het afgelopen jaar is
getransformeerd tot een zelfvoorzienend kantorenpark. Oude woonboten zijn op het land
getild en uitgerust met de meest duurzame technieken.

Aanmelden vóór 23 mei aan via marga.slijkerman@platform31.nl

Klik hier om de uitnodiging te downloaden.

MVO- Van baten naar value case: gaan facilitair en HRM samen optrekken?

-Verslag van derde bijeenkomst MVO Koplopers- 

true valueDe transitie naar energieneutrale kantoren is veel meer dan een energetisch vraagstuk. Daarvan is iedereen zich inmiddels wel bewust. Niet alleen hebben we te maken met verschillende soorten belanghouders; er zijn ook flink wat ‘knoppen’ waaraan we kunnen draaien om de verandering aan te jagen. Imago, kernwaarden, werkplek, gezondheid, maatschappelijke bijdrage, comfort, diensten, productiviteit, investering, exploitatie, flexibiliteit… Veel mogelijkheden dus. Maar te veel mogelijkheden kunnen leiden tot bewegingloosheid. Een veel voorkomende vraag is dan ook: wat kies ik en hoe kwantificeer ik dat?

Een nieuw gezicht in het gezelschap van Kantoor vol energie: procescoach Jessica Curta. Zij gaat fris aan de slag met de deelnemers: iedereen krijgt de mogelijkheid zijn ballast af te werpen – druk, deadlines, volle agenda – om ook écht aanwezig te zijn en bewust en nieuwsgierig aan de slag te gaan met het thema van deze middag. Wytze Kuijper: “We willen naar energieneutrale huisvesting, omdat we allemaal voelen dat daar de waarde ligt. Maar hoe en waar laten we dat landen? We realiseren ons allemaal dat het vraagstuk groter is dan een facilitair vraagstuk. Hoe tillen we het van operationeel/tactisch naar strategisch niveau, zodat het ook echt geborgd wordt? Vandaag geven we daar meer inhoud aan.”

Handen ineen met HRM
Als voorbereiding op de derde bijeenkomst van de MVO-koplopers* hebben de deelnemers een baten-baathouders-overzicht ingevuld. Waar liggen binnen hun organisatie de voordelen van energieneutrale huisvesting en wie profiteren daar het meest van? We zien dat duurzaamheid voor een aantal ‘corporates’ een kosten gedreven item is: besparing. Voor de meesten is het een belangrijke imagodrager: het moet zichtbaar zijn. Vaak wordt gestuurd op een Breeam-certificering of label B: energieneutraal is in de meeste organisaties niet echt een gespreksonderwerp. Verder valt op dat de medewerkers – vaak omschreven als het kapitaal van de organisatie – in de regel de belangrijkste baathouders zijn bij een energieneutrale kantooromgeving. En dat maakt meteen duidelijk dat de afdelingen Facilitair en HRM meer de handen ineen kunnen slaan. Daar liggen mogelijkheden.

Meters maken
Maar al die andere waarden dan? Saskia Oranje van het Excellent Expertteam (EET): “Wij houden ons momenteel bezig met het ontwikkelen van een nieuwe value case. Hoe kunnen we op een andere manier gaan rekenen, als we energieneutrale huisvesting vanuit verschillende baten bezien? En hoe kunnen we al die baten en waarden aan elkaar verbinden in een model dat zichzelf blijft verbeteren? Heel belangrijk is daarbij de taxatiewaarde: kunnen we een duurzaam kantoor ook hoger taxeren, zodat het simpelweg beter verhuurbaar is dan dat van de buurman? Wie en wat hebben we daarvoor nodig?”

Machiel Karels vult aan: “Je moet straks wel met een stevig plan bij de RvB aan komen zetten. Je moet het hard kunnen maken om ook echt op strategisch niveau verschil te maken.” Karels geeft vervolgens aan, waarom het nu nog niet lukt. “Als je een doorsnee kantoor van 1800 m2 ongeveer 40% energiezuiniger wilt maken, heb je al snel twee ton nodig. De terugverdientijd is vervolgens 30-35 jaar. Huurtermijnen zijn veel korter en dat is een van de redenen dat we geen meters maken.”

Gezondheid
Leggen we echter de koppeling met gezondheid, dan wordt het verhaal meteen helemaal anders. Machiel Karels: “Het verband tussen energiezuinige huisvesting en gezondheid is aantoonbaar. Een kleine vijftig wetenschappelijk onderbouwde onderzoeken tonen dat aan. En dan hebben we ineens iets heel interessants in handen: een lager ziekteverzuim. De kunst is nu om een dergelijk kwalitatief voordeel te kwantificeren en in de value case te plaatsen. De eerste voorzichtige rekenmodellen komen al uit op terugverdientijden van ruim onder de tien jaar. Vanuit het huurdersperspectief wordt het zo zeer interessant om de focus te verleggen van alleen energie besparen naar gezondheid en productiviteit.”
De presentatie van het EET brengt voelbaar energie in het gezelschap. De aantoonbare relatie met gezondheid en productiviteit biedt de deelnemers perspectief om anderen uit hun organisatie in het vraagstuk te betrekken. En zo worden er meerdere handvatten uitgereikt om daadwerkelijk inhoud te geven aan MVO en duurzaamheid, vanuit de ‘people’-kant van de organisatie.

De komende periode gaat het EET met de verschillende individuele baten en waarden aan de slag. Met als doel om, op basis van bestaand onderzoek, ‘zachte’ elementen (creativiteit, werkplezier, imago, comfort) hard te maken en te kwantificeren – en onderdeel te maken van een nieuwe value case. Met aan de horizon vitale gebouwen, voor vitale organisaties.

* ANWB, ATOS, BDO, PWC, TNO, USGPeople en VeBeGo

Dit is het verslag van de derde bijeenkomst van koplopers MVO, 24 april in de Observant in Amersfoort

Van de Groep en Ouwerkerk in Duurzame 50 Vastgoed NL

Tijdens de 2014 editie van Building Holland werd Stefan van Uffelen gekozen als nummer 1 van de Duurzame Vastgoed NL. Van Uffelen, oud-directeur Dutch Green Building Council en coördinator bij World Business Council for Sustainable Development, mag zich binnen de vastgoedsector de meest invloedrijke en meest duurzame persoon van 2014 noemen. Hij voert de indrukwekkende lijst van 130 genomineerden aan. Jan Willem van de Groep en Eelco Ouwerkerk van Energiesprong | Platform31 werden respectievelijk 6e en 34e. De uitreiking vond plaats tijdens het Green Tie Gala. 
De organisatie van het Green Tie Gala, exclusief voor de top van de bouw- en vastgoedsector, was in handen van Dutch Green Building Council, Duurzaam Gebouwd en Amsterdam RAI. Onder leiding van gastvrouw Pernille la Lau genoten 350 genodigden van een avond gevuld met entertainment en speeches van onder andere generaal b.d. Peter van Uhm, Hans de Jonge, hoogleraar TU Delft en directievoorzitter Brink Groep en Hans Bakker, CEO Amsterdam RAI.

Alle winnaars en deelnemers: gefeliciteerd!

Zie hier de hele lijst Duurzame 50 Vastgoed NL

Schermafbeelding 2014-04-15 om 09.54.09“Het golvende dak van lichte, herbruikbare kunststof, wordt gedragen door gerecycled staal. In het dak zitten enorme ‘bellen’ van doorzichtig folie. De bellen hebben een diameter van 6 tot 22 meter en bevatten kamers met lucht ertussen. De hoeveelheid lucht tussen de kamers, en daarmee het isolerend vermogen van de bellen, kan worden gereguleerd, rekening houdend met het weer. Om een gezonde vochtigheidsbalans te verkrijgen tussen de glazen wanden van het atrium, wordt een van de gebouwen onder het dak helemaal met groene planten bekleed.” Dit is geen toekomstmuziek, dit is wat Alliander in Duiven aan het realiseren is. Hun 30 jaar oude kantoorgebouwen ondergaan een ware metamorfose. Dagblad Trouw wijdde er een heel artikel aan.

“Zuinig en slim gebruik van energie, luchtverwarming, een bodem-warmtepomp en 10.000 vierkante meter aan zonnepanelen moeten het gebouwencomplex straks energieleverend ma- ken. Onno Dwars is ervan overtuigd dat het lukt. En hij is überhaupt optimistisch over de duurza- me ontwikkeling in de bouw. “Het gaat ineens heel snel. Dankzij de opdrachtgevers. Met hun wensen voor duurzame gebouwen brengen zij de hele keten van de bouw in beweging.”

Lees hier het hele artikel Duurzame overjas voor oud kantoor. (BRON: Trouw, Reportage Cokky van Limpt, 11-2-2014)

De ideale energieneutrale huisvestingsvraag

Tweede sessie  MVO-koplopersprogramma Kantoor vol Energie

Na de startbijeenkomst van de MVO-koplopers – zeven grote organisaties die het voortouw willen nemen in de transitie naar energieneutrale kantoren – hebben de deelnemers twee weken lang mogen nadenken over een huiswerkopdracht: “formuleer je ideale nieuwe energieneutrale huisvestingsvraag als gebruiker”. Zeven presentaties laten veel verschillen zien. Maar ook een duidelijke eerste gemeenschappelijke deler: leegstand.

Verschillen
De afgelopen weken hebben laten zien dat er veel gebeurt bij de deelnemers. En bij allen op heel uiteenlopende manieren, zo blijkt uit het openingswoord van Wytze Kuijper – aanjager bij Kantoor vol energie. Elke afzonderlijke koploper heeft zo zijn eigen uitdaging als het gaat om ‘de organisatie meekrijgen’, of het vraagstuk ‘in de organisatie uitzetten’. Er is sprake van grote verschillen als het gaat om visie op vastgoedmanagement. Bovendien staat vastgoedmanagement lang niet bij elke directie even hoog op de managementagenda.

Wie is de hotelier?
De zeven presentaties van de aanwezige MVO-koplopers* bevestigen dit beeld. Verschillen in mogelijkheden, verschillen in draagvlak, verschillen in strategie. We zien uitgewerkte huisvestingstrategieën en koplopers die op dit gebied nog aan het begin staan. Pop-up kantoren, flexibele huisvestingsconcepten en ‘wellbeing concepten’ passeren de revue en ook de relatie met mobiliteit komt aan de orde. Een van de koplopers is simpelweg op zoek naar een hotelier, die services biedt ‘waar je een gebouw bij krijgt op de koop toe’. Wat is nu de gemeenschappelijke deler?
Een veel gehoord woord: leegstand. Alle aanwezige ‘corporates’ hebben daarmee te maken, of het nu komt door krimp of door het nieuwe werken. Het staat leeg, het kost geld, het belast de organisaties en de omgeving. In dat gemeenschappelijke vraagstuk moeten de koplopers elkaar kunnen vinden. Wat te doen met die honderdduizenden vierkante meters – hoe zet je die opnieuw in?

Beweging
Leegstand is een groot en gedeeld probleem, daar kan geen misverstand over bestaan. Maar ‘het oplossen van leegstand’ is niet de initiële drijfveer achter deze transitie, brengt Wytze Kuijper in: “Het gevaar ligt op de loer dat we ons dan blindstaren op een kort-cyclische, financieel gedreven oplossing.” Het gaat om meer dan het aanbieden van volume, het gaat erom de samenwerking op te zoeken om de transitie naar energieneutraal écht mogelijk te maken. Samen optrekken en één lijn trekken bij het stellen van energetische en duurzaamheidsvoorwaarden.
Een van de obstakels in het vormen en starten van een beweging, is het feit dat huisvesting nog enorm transactiegebonden is en als kostenpost wordt gezien.
De uitdaging is en blijft dan ook het herdefiniëren van het huisvestingsvraagstuk. Waarbij huisvesting gezien en erkend wordt als een bedrijfsmiddel dat direct bijdraagt aan het optimaal functioneren van de organisatie. De MVO-koplopers kunnen in dat licht ook echt een MVO-kopgroep vormen door hun individuele ervaringen en gemeenschappelijk baten te benoemen en te kwantificeren. En door vervolgens in een nieuwe business case hun waarden, prestatiecontracten en hospitality-overeenkomsten te bundelen tot één gemeenschappelijk uitgangspunt. Een beweging van ‘frontrunners’ die de markt opschudt en uitdaagt. Daarmee wordt het vraagstuk meteen meer dan een facilitair of vastgoedvraagstuk: het is ook een HR-, marketing-, inkoop- en MVO- en imagovraagstuk.

Welke baat hoort bij wie?
Imago, waarden, werkplek, gezondheid, maatschappelijke bijdrage, comfort, diensten, productiviteit, investering, exploitatie, flexibiliteit… Ze vormen het speelveld van het grote proces van de energie-transitie. Het Excellente Expertteam spant zich in om in dat proces samenhang te creëren en tegelijkertijd elke afzonderlijke deelnemer te ondersteunen. Samen met de procescoach bezoeken zij de komende weken alle MVO-koplopers, om daar de interne processen, bedrijfscultuur en gewenste strategie in kaart te brengen. Hulpmiddel daarbij is een matrix met de baten en baathouders van gezonde, comfortabele en energieneutrale huisvesting, die in de eerste bijeenkomst zijn opgehaald. De vraag is nu: welke baat hoort nu bij welke baathouder? Op welke manier zijn ze in functies en lagen van de organisatie met elkaar verbonden – en waarin zien we straks belangrijke overeenkomsten tussen de corporates onderling? De gebundelde uitkomsten vormen straks een uitgangspunt bij het formuleren van een nieuwe uitvraag aan de eigenaar en een gedeelde uitvraag aan de markt.

* ANWB, ATOS, BDO, PWC, TNO, USGPeople en VeBeGo

 

 

In gesprek met procescoaches

mensenpitch

Kantoor vol Energie zocht tot 21-3 drie procescoaches. Ja, wij zochten 3 procescoaches en kregen er 34 aangeboden! Is het een teken dat veel professionals het vandaag de dag te rustig hebben en dus reageren op alles wat los en vast zit of raakt het onderwerp van extreme sprongen op het gebied van energiebesparing naar energieneutraal meer mensen dan je zou denken? Gezien het kaliber en de motivaties van de kandidaten geloven wij in het laatste.

Op 28 maart hebben we 11 van de 34 kandidaten uitgenodigd voor een open dialoog. Op het eerste gezicht een vreemde situatie. Je bent in de race voor een opdracht en je wordt vervolgens uitgenodigd om met de andere mededingers in overleg te gaan over de opgave en hoe we die het best kunnen aanpakken. Al snel was het ijs gebroken en ontstond in twee groepen van 5 en 6 kandidaten veel energie. Zonder enige vorm van gevoel van concurrentie is in alle openheid gesproken over de motieven, over de stakeholders en de tegengestelde belangen die de coaches in het proces zullen ervaren. De weg van de procescoaches zal hobbelig zijn. Immers de ambities zijn hoog en op z’n tijd zullen gebruikers, eigenaren en andere belanghebbenden de neiging hebben om terug te keren naar de gebaande paden. Maar de route naar comfortabele, productieve en bovendien energieneutrale kantoren loopt niet via de gebaande paden. Het gaat over transitie en radicale verandering van vastgeroeste gewoontes in de kantorenmarkt en bij de verantwoordelijke partijen die gaan over de huisvestingsopgave van organisaties. De kandidaat coaches zijn zich ervan bewust dat het kosten-denken en het financiële construct wat de vastgoedmarkt in zijn greep houdt, gekraakt moet worden. Geen eenvoudige opgave en dus de moeite waard om het samen over te hebben.

De open dialoog om tot de best mogelijke keuze voor 3 procescoaches te komen, past goed bij de genen van Kantoor Vol Energie. In één middag zijn we meer aan de weet gekomen van elkaar dan we in 11 individuele gesprekken hadden kunnen bereiken. In één middag hebben we 11 intrinsiek gemotiveerde mensen met elkaar verbonden die elkaar anders niet op de deze vrijdagmiddag hadden ontmoet. Op één middag hebben we van 11 procescoaches de visies, inspiratie en inzichten kunnen delen en 11 mensen verrijkt. Het is een selectie die uiteindelijk geen winnaars en verliezers kent en door een open en transparantie aanpak zeker 70% minder tijd vergt.

Zo zetten we binnen Kantoor Vol Energie de experimenten en innovatie op alle fronten in. We vragen niet alleen aan de markt om buiten de gebaande paden te gaan, maar zullen ook zelf permanent ‘buiten de lijntjes kleuren’ om aan te tonen dat het loont. 

Eelco Ouwerkerk, Aanjager van Kantoor vol Energie

MVO koplopers: op weg naar een nieuwe kijk op huisvesting

Donderdag 20 maart was de kennismakingsbijeenkomst van de MVO koplopers. Een verslag: 

De weg naar energieneutrale kantoren ligt vol vraagstukken. Die zijn lang niet altijd technologisch of energetisch van aard. Wat willen we met onze kantoren? Wat betekenen ze voor ons en onze omgeving en wat zouden ze kunnen betekenen? Vertegenwoordigers van zeven MVO-koplopers ontmoetten elkaar in een bijeenkomst, met als doel het vraagstuk rondom huisvesting opnieuw te definiëren. Over ambities, baten en baathouders.

Verschil maken
Op 20 maart 2014 verzamelt zich in de Observant in Amersfoort een selecte groep managers van zeven aansprekende bedrijven: USGPeople, ANWB, PWC, ATOS, BDO, VeBeGo en TNO. De aanwezigen zijn (mede) verantwoordelijk voor de vastgoedstrategie of het facility management binnen hun organisatie: mensen die verschil kunnen maken als het gaat om huisvestingvraagstukken. En dus ook in de transitie naar een kantorenwereld waar comfortabel, productief en energieneutraal de nieuwe norm vormen. De vraag is hoe we daar komen. Welke richting kiezen we als koplopergroep en vanuit welke visie maken we onze keuzes? En hoe beïnvloeden we onze omgeving?

Place to be
Gloedvolle betogen van dwarsdenker Glenn van de Burg (“Wanneer krijgen mensen de beste ideeën? Onder de douche. Niet op kantoor.”) en Phlip Boswinkel (“Hak de gebruiksduur van een gebouw in stukken en kijk wie voor welk deel verantwoordelijk is.”) moeten de toon zetten voor het vervolg. Het gaat om anders durven en wíllen denken. De aanwezigen zijn echter voorzichtig. Een brainstormrondje, waarin de aanwezigen de baten formuleren van een gezonde, energieneutrale werkomgeving, levert resultaten op als ‘meer arbeidsproductiviteit’, ‘kostenbesparing’ en ‘minder ziekteverzuim’. Enig aandringen brengt meer tot de verbeelding sprekende baten op, zoals creativiteit, innovatie en plezier. Het kantoor als place to be. De vraag is nu welke van die baten de aanwezigen daadwerkelijk kunnen beïnvloeden. En of daar ‘laaghangend fruit’ bij is: resultaten die al vanaf morgen geboekt kunnen worden.

Voor wie
Een andere denkexercitie gaat over: voor wie doen we dit? Wie zijn de baathouders van een energieneutrale kantooromgeving en wie van hen is het belangrijkst? Shareholders, beleggers, bestuur, klanten, medewerkers, hun thuisfront?
Twee flapovers staan inmiddels boordevol kleurige post-its. Daar staan nog geen antwoorden op. Ze brengen het krachtenveld van belangen en belanghouders in beeld. En vormen zo de eerste input voor een nieuwe value case. Waarin huisvesting transformeert van kostenpost tot bijdrage. Bijdrage aan een onderneming, haar mensen en haar omgeving.
Als wegbereiders van die transformatie worden de koplopers de komende maanden ondersteund door het Excellente Expertteam van Kantoor vol Energie.  Bovendien krijgen de MVO-koplopers een procescoach toegewezen, die hen coacht bij het creëren van draagvlak en meewind in hun eigen onderneming en voor het uitwisselen van bevindingen en ervaringen tussen de koplopers onderling.

Meer informatie: Wytze Kuijper 06-22968568 | Kantoor vol energie – Energiesprong

Wat we wel durven met windmolens

We doen het wel met windmolens maar niet met de aanpak van de bestaande voorraad: een gedurfde aanname over een kostprijsreductie van 40 procent voor een beter product dan we nu kennen. Het is een van de weinige passages uit het Energieakkoord waar enige visie uit straalt, alhoewel ik vermoed dat de meeste betrokkenen hebben ingestemd vanuit puur opportunisme.

Tekst: Jan-Willem van de Groep, Programmamanager Energiesprong, Platform31|Energiesprong

revolt-house_jan-willem-van-de-groepDe gebouwde omgeving heeft nu een probleem. Het remmende regime is niet alleen de traditionele belangenbehartiger van aannemer en installateur, maar ook de partijen die zich al geruime tijd bezig houden met het programmeren van de energietransitie. En dan wordt het vervelend….want wie kan er nou tegen de spotjes van Natuur en Milieu zijn die beloftevol het vullen van spouwmuren tot ultiem doel verheffen? Het oude labelstap-denken is funest voor het behalen van de doelstellingen die we hopen te halen in 2050.

Halen we de doelen van 2050
In de doorrekening van het E-akkoord wordt voor de gebouwde omgeving uitgegaan van een besparing van gemiddeld 41 Peta Joule in 6 jaar. Als je weet dat het primaire energieverbruik in de gebouwde omgeving zo rond de 900 PetaJoule ligt dan kunnen we op de achterkant van een sigarendoos uitrekenen dat we op een doodlopend spoor zitten. Rekenen we daarbij dat de gebouwde omgeving een langzaam transformerende massa is en mensen na een paar maatregelen een flink aantal jaren op hun handen blijven zitten, dan zie ik weinig perspectief.

Het blijft problematisch dat onderzoeken en activiteiten van nu uitgaan van een “traditionele” verduurzamingsbenadering: maatregellijsten samenstellen, fondsen bouwen rondom die maatregelen, energieloketten inrichten, adviseurs die maatregelen op elkaar laten stapelen tot een zogenaamd maatregelenpakket en vervolgens de lokale aannemers en installateurs vragen daarvoor een offerte aan te leveren.

Ga je vanuit dat perspectief onderzoek doen naar de verduurzamingsbereidheid en de manier waarop je mensen “meekrijgt”, dan blijkt het allemaal een hell of a job.

Een disruptieve aanpak is nodig
Er is echter een alternatief. Een alternatief dat nu wordt weggezet als ‘iets voor later’. Het alternatief is een bouwsector die zelf renovatie verkoopt als product. Producten die industrieel worden geproduceerd waardoor kostprijsreducties kunnen worden gehaald van meer dan 50%. Daarmee is het mogelijk om grote stappen te zetten, stappen naar woningen die over een heel jaar genoeg energie opwekken voor eigen gebruik, de zogenaamde “Nul Op De Meter” benadering.

Die grote stappen zijn superieur aan de kleine stappen, ze zijn disruptief. Zelfs zo disruptief dat het een nieuwe werkelijkheid schept voor marktonderzoekers die denken te weten wat woningeigenaren wel en niet willen rondom het verduurzamen van hun woning. Er is immers nog nooit onderzocht wat mensen vinden van een propositie waarbij je na drie dagen vakantie terugkomt in een totaal vernieuwde woning waarbij je vanaf die dag je energierekening niet meer betaalt aan het energiebedrijf maar als een maandelijks stabiel hypotheekbedrag aan je eigen bank. Niet out-of-pocket maar als waardevolle investering in je eigen huis. Een stabiele woonlast die de komende jaren niet meer afhankelijk is van het grillige fossiele energieregime.

De “Nul Op De Meter” route is de afgelopen jaren een alternatieve verduurzamingstrategie geworden naast stapsgewijze verduurzaming van woningen, andere vormen van decentrale energieopwekking, centrale duurzame energieopwekking, warmtenetten en zelfs routes via nucleair en schaliegas. Nul Op De Meter verrijkt niet het afwegingskader, het biedt nu al voldoende perspectief om het beleid er radicaal op aan te passen. Voorsorteren op een werkelijkheid die nog niet helemaal bestaat zoals we dat ook met wind op zee hebben gedaan. De koplopers in de bouw geven aan dat het kan. Optimale condities waaronder financiering met hypotheekvormen en zekerheden rondom saldering zullen een boost zijn voor zowel de schaal als het ambitieniveau van de oplossingen waarvoor woningeigenaren gaan kiezen.

It’s all about a deal…stupid!
Vergeet fondsen, energieloketten en geldverslindende verduurzamingsprogramma’s. Sluit een deal met de banken, de top 50 bouwers en hun componentleveranciers en schep de condities waardoor de markt het voortouw kan nemen. Leg de zorg over de afname van duurzame renovaties bij de partijen die er van afhankelijk zijn: de bouwindustrie. En die kleine stapjes, dat lijkt me nou typisch ‘iets voor later’.

Oproep: 6 ambassadeurs gezocht

Kantoor vol Energie zoekt 6 Ambassadeurs.

De Ambassadeurs die Kantoor Vol Energie zoekt, gaan ervan uit dat comfortabel, productief en bovendien energieneutraal de nieuwe norm is. Ambassadeurs hebben het enthousiasme, de visie en de aanstekelijke drive om gebruikers en hun kantooreigenaar te verleiden om de aanpak van Kantoor Vol Energie in praktijk te brengen. Het team neemt de gebruiker en de eigenaar via de value case, hospitality en de nieuwe business case mee naar een performance gestuurde vraag aan de markt om zo een excellent aanbod te krijgen voor de gebruiker en de eigenaar.

De Ambassadeur nemen de juiste vertegenwoordiging van de huurder/ gebruiker mee in dit perspectief. De gevraagde vertegenwoordiger acteert binnen zijn of haar organisatie op management- of directieniveau en is bereid om de stakeholders binnen de eigen onderneming mee te nemen in de ambitie naar comfortabele, productieve en energieneutrale huisvesting als nieuwe standaard te implementeren.

Lees hier de hele oproep.

Aanmelden?

Ambassadeurs die zich hierin herkennen, kunnen zich voor 1 april aanmelden.

– vermeld de gebruiker(s) en de eigenaar en hun vertegenwoordiging;

– omschrijf het belangrijkste argument van de gebruiker(s) en eigenaar om deel te nemen;

– beschrijf summier het kantoorgebouw, de locatie, het bouwjaar en de grootte. N.B. minimaal 2.500 m2

– vermeld je team met opgave van de centrale contactpersoon, de deelnemende bedrijven en contactpersonen (naam, telefoon en e-mailadressen)

N.B. Alleen de eerste 6 aanmelders worden gehonoreerd. 

Lees de hele oproep en contactgegevens voor vragen en aanmelden hier.

 

 

Wij zochten 3 procescoaches

Inmiddels is de deadline verstreken. Lees hier het vervolg van deze oproep. 

Kantoor vol Energie zoekt drie procescoaches. Ben jij een ENTHOUSIASTE, GEDREVEN, COMMUNICATIEVE en VOLHARDENDE teamspeler? Die per 1 april 2 a 3 dagen in de week (tot uiterlijk eind 2014) ons team komt versterken? Laat het ons uiterlijk 21 maart as horen!

De feitelijke taken van de procescoach kunnen geformuleerd worden als:

  1. Het stimuleren van een sterke teamgeest (geeft kracht en vertrouwen)
  2. Het ondersteunen van een strak plan (geeft richting en houvast)
  3. Het bevorderen van perfecte uitvoering (geeft betrokkenheid)
  4. Het helpen bij een duidelijk verhaal (geeft geloof)

Voor twee programmaonderdelen zoeken we procescoaches

A. Eén procescoach voor de MVO koplopers:

Om het aanbod voor energieneutrale kantoren  te stimuleren, nodigen we de vraagzijde (de gebruikers) uit om hun huisvestingsvraag opnieuw te definiëren op basis van de toegevoegde waarde die de huisvesting biedt aan het primaire proces van de onderneming. Hierbij wordt de verandering ingezet van ‘huisvesting als kostenpost’ naar ‘huisvesting als bedrijfsmiddel’. Deze benadering wordt gevolgd door MVO-koplopers die de meerwaarde van comfortabele, productieve en bovendien energieneutrale huisvesting herkennen. De eerste 6 gemotiveerde koplopers zijn er inmiddels omdat het MVO bloed al door de aderen stroomt. Ga jij deze koplopers verder helpen? Lees hier de hele oproep, aan wie je je vragen kunt stellen en hoe je je aanmeldt.

B. Twee procescoaches voor de 6 Ambassadeurs Kantoor vol Energie:

Om het aanbod te stimuleren, nodigen we de vraagzijde (de gebruikers) uit om hun huisvestingsvraag opnieuw te definiëren op basis van de toegevoegde waarde die de huisvesting biedt aan het primaire proces van de gebruiker. Hierbij wordt de verandering ingezet van ‘huisvesting als kostenpost’ naar ‘huisvesting als bedrijfsmiddel’. Deze benadering wordt gevolgd door gebruikers die de meerwaarde van comfortabele, productieve en bovendien energieneutrale huisvesting herkennen. 6 gemotiveerde koplopers die dat willen, zijn meegebracht door 6 Ambassadeurs en hun teams. Zij werken vanuit de breedte aan het vraagstuk van de value case naar een nieuwe business case en een uitvraag aan de markt om dit werkelijk te realiseren.

Om de Ambassadeurs en hun klanten op een goede manier te kunnen ondersteunen bij zowel het interne als het externe proces en voor het organiseren en regisseren van de 4 programmadagdelen hebben wij twee procescoaches nodig die gaande het proces alle intern en extern betrokkenen mee kan nemen naar het einddoel, waarbij ook de belangen van de eigen organisaties gediend worden. De coaches begeleiden de stakeholders bij het uitvinden en borgen van nieuwe samenwerkingsvormen rondom het nieuwe huisvestingsvraagstuk van de gebruikers. Ben jij dat?

Lees hier de hele oproep, aan wie je je vragen kunt stellen en hoe je je aanmeldt.

 

Kantoren in een sketch

Edwin Stoop hoorde, zag en …tekende. Zie hier zijn 7 meter lange tekening waar hij kort en puntig op papier ving wat de 18 teams aan de pitch Excellente Expertteams presenteerden.

Sketch_kantoorvolenergie

 

De tekening is hier ook in delen opgeknipt te vinden.

Een dag met Einstein, energie en willenschap

Verslag Pitchdag Kantoor Vol Energie. Met welk expertteam aan haar zijde zet Energiesprong de meeste vaart achter de transitie naar energieneutrale kantoren in Nederland? Om die vraag draaide het op donderdag 13 februari in het Singer Museum in Laren. Achttien teams dongen daar naar de eerste prijs in de Pitch Excellent Expertteam Kantoor vol Energie. Met een paar schaatslengtes werd team !mpuls de winnaar. 

LD140213-001A-web

Boeren

‘s Ochtends, als de verschillende teams zich melden voor de pitch-dag, vallen ze al op, de mannen van team De Brekers. De smetteloze blauwe overalls met de nieuwe laarzen eronder houden ons niet voor de gek. Dit zijn geen boeren. De boodschap is echter helder: praten over energieneutrale kantoren, dat hebben we nu wel genoeg gedaan. Het is tijd om de poten in de klei te zetten. Doen! Want het kan en het moet.

Maar hoe pakken we het nu aan? Achttien teams hebben hun usb-stick met presentatie bij de organisatie ingeleverd. En het zijn niet de minste teams. Veel grote namen uit de vastgoedwereld zijn aanwezig: de macht, de beïnvloeders van de boardrooms. Maar we zien ook de next generation: het nieuwe denken, jeugdige energie.

Einstein

Het wordt een interessante strijd. Elk team krijgt acht minuten en al snel wordt duidelijk dat het hier om meer gaat dan een competitie. Er is niet alleen sprake van een gezamenlijk doel, maar ook van een gedeeld gedachtegoed. Dat komt terug in de pitch. Zo is de geest van Einstein de hele dag aanwezig. Opvallend veel presentaties bevatten een of twee van zijn beroemdste uitspraken. ‘We cannot solve our problems with the same thinking we used when we created them’ en ‘The measure of intelligence is the ability to change’. Verder voeren verschillende teams de beroemde Golden Cirkel van Simon Sinek op: waarom we iets doen, onderscheidt ons veel meer dan hoe we het doen en wat we doen. De boodschap aan de jury is duidelijk: kies voor een team dat een ideaal heeft, dat de wil heeft om ‘het helemaal anders te doen’ en dat flexibel – lean – genoeg is om zich aan te passen.

Finale
Na de achttien presentaties gaan zes teams door naar de finale: !mpuls, Innovatiekring Klimaatschil, Dare to be Different, Balance – Adamas – Arkoz, De Brekers en Guided by Time. Zij krijgen in een debat met de jury de kans om bonuspunten aan hun score toe te voegen. De jury heeft de hele dag veel gehoord over ‘het waarom’. De zes deliverables, die vooraf waren vastgesteld, zijn in de meeste presentaties slechts deels ingevuld. Een vraag die we nu dan ook veel horen: hoe gaan jullie dat dan doen en wat gaan jullie dan precies doen? Een verlossend antwoord op die vraag – in de vorm van een ei-van-Columbus of een succes garanderende roadmap – blijft uit. Ja, dat de kennis en de technieken er allang zijn, is wel duidelijk. Maar zoals team Dare to be Different het uitdrukt: wetenschap is maar één kant van het verhaal. Zonder willenschap zijn we nergens. Daar begint het mee.

LD140213-017A-web!mpuls
Het blijft spannend tot het einde. De winnaar wordt uiteindelijk de partij die die willenschap het meest uitstraalt. Een team dat zich tegelijkertijd als een passievolle eenheid presenteert en daarmee het meeste energie geeft: !mpuls. Het team dat het eerste deel van hun presentatie invulde met toekomst: een film met hun eigen kinderen in de hoofdrol. Een team dat een heldere aanpak neerzet en verschillende stevige partijen en old school wetenschappers achter zich heeft staan (‘onze fossiele brandstoffen’). Maar vooral een expertteam dat bereid is de verbinding te zoeken; de krachten wil bundelen met iedereen die wil werken aan een gezonde leefomgeving met toekomst, op basis van een circulair verdienmodel. Dat laatste sluit naadloos aan bij de visie van Energiesprong en Platform31.

Schermafbeelding 2014-02-17 om 21.25.29

Alle presentaties van de 18 teams kunt u hier bekijken.

Alle foto’s zijn hier te bekijken en te downloaden. Graag bij gebruik de naam van de fotograaf vermelden.

Edwin Stoop van Sketching Maniacs maakte een hele lange tekening van alle presentaties. Zie ook de tekening in delen.

Sketch_kantoorvolenergie

!MPULS wint Pitch Excellent Expertteam

Het Team !MPULS heeft na een spannende dag in het Singermuseum in Laren de Pitch gewonnen. Zij mogen zich Excellent Expertteam noemen.

LD140213-021A-web

“Ons ideaal, datgene waar wij echt op uit zijn, is een veel betere wereld. Een wereld waarin wij, als we stoppen met werken, of afscheid nemen, van kunnen zeggen: daar heb ik mijn steentje aan bijgedragen. Aan een circulaire economie. Natuurlijk, de fossiele energie hebben we nog nodig om onze kinderen in een betere wereld te laten leven. We zijn enthousiast, zijn een bestaand team, hebben heel veel bestaande en inzetbare modellen. En we hebben de ‘hernieuwbare energie’ van de generatie vóór ons achter ons staan. Dus kennis en vakmanschap: no problem. Maar we willen geen top down model. We willen de verbinding maken. Daarom passen we ook zo goed bij Platform 31 en Energiesprong. Die denken er precies zo over.”, aldus het team.

Team !MPULS bestaat uit Jim Teunizen, Woud Jansen, Tristan Kunen, Maciel Karels, Jan-Jaap  Blum, Manon Groenendijk, Saskia Oranje en Karin Dorrepaal. Zij vertegenwoordigen de bedrijven Brink Groep, DWA, Ballast en Rudy Uytenhaak Architectenbureau

In de eindstrijd bleven er 6 teams over. Vier teams werden door de jury gekozen: Team !mpuls, Team Innovatiekring Klimaatschil, Team Dare to be Different en Team Balance – Adamas – Arkoz. Daarna kwamen er twee WILD cards bij voor Teams De Brekers en Guided by Time. Tot het laatst toe bleef het spannend. De leden van de jury hadden hun eigen scorekaarten ingediend bij de organisatie en hielden daarna een openbaar jurydebat. Na de verstrekking van bonuspunten gaf de score op het scherm de uitslag. Team !MPULS op 1 en Team Balance – Adamas – Arkoz op 2.

Lees ook het verslag van de Pitchdag: Een dag met Einstein, energie en willenschap. 

Presentaties van de geselecteerde Excellente Expertteams

U kunt de presentaties van de geselecteerde Excellente Expertteams downloaden door op de titel te klikken. De eerste drie teams hieronder waren 1e, 2e en 3e in de Pitch, de overige opsomming is willekeurig. 

!MPULS: Een veel betere wereld

Wij vertegenwoordigen: Brink Groep, DWA, Ballast Nedam en Rudy Uytenhaak Architectenbureau

Wat ons drijft:
“Ons ideaal, datgene waar wij echt op uit zijn, is een veel betere wereld voor onze kinderen. Een wereld waarin wij, als we stoppen met werken, of afscheid nemen, van kunnen zeggen: daar heb ik mijn steentje aan bijgedragen. Wij werken aan een circulaire economie.

Wat ons onderscheidt:
We zijn enthousiast, zijn een bestaand team, hebben heel veel bestaande en inzetbare modellen. En we hebben de ‘hernieuwbare energie’ van de generatie vóór ons achter ons staan. Dus kennis en vakmanschap: no problem. Maar we willen geen top down model. We willen de verbinding maken. Daarom passen we ook zo goed bij Platform 31 en energiesprong. Die denken er precies zo over.

BALANCE-ADAMAS-ARKOZ: Een revolutie tot stand brengen

 Wij vertegenwoordigen: Balance, Adamas en Arkoz

Wat ons drijft:
“Wij hebben een droom. En dat is een revolutie tot stand brengen. Die uiteindelijk tot resultaat heeft dat alle Nederlandse kantoorgebruikers – maar dan ook allemaal – gaan zeggen: wij willen een energieneutraal kantoor. We zijn in dit land al jaren aan het praten over energieneutraal, kleine stukjes aan het aanpakken. Ons team wil honderd procent. We willen dat energieneutraal de norm wordt, de bodem waar we op staan.

Wat ons onderscheidt:
Ons sterke punt is dat we alle facetten van het proces bij elkaar hebben gebracht. Onze visie staat, we werken met een koploper – het bedrijf dat de norm gaat stellen – en we hebben een strakke aanpak. Waar transities soms jaren duren, brengen wij in heel korte tijd een revolutie tot stand. 

DARE TO BE DIFFERENT: WILLENSCHAP

Wij vertegenwoordigen: Draaijer + partners en TU Delft

Wat ons drijft:
Al decennia lang maakt de vastgoedwereld statische objecten in een constant veranderende wereld. Dat moet stoppen. Wat wij doen is de samenwerkingsmodellen zo aanpassen, dat we die verandering voort kunnen laten gaan, zodat de tijd er invulling aan kan geven. Wij willen voorzien in datgene dat we nu niet kunnen voorzien.

Wat ons onderscheidt:
Het draait bij ons om de ‘willenschap’. Om het verlangen om te vliegen, zoals de gebroeders Wright dat ooit hadden. Willenschap is daarmee veel belangrijker dan de wetenschap waarmee je er invulling aan geeft. Verder zie ik vaak dat partijen focussen op één ding: of de mens, of de techniek, of het samenwerkingsmodel… In onze aanpak is de integraliteit het beste gewaarborgd.

HIGH PERFORMANCE: Een ‘blue ocean’

Wij vertegenwoordigen: DGMR, BBA, Doepel Strijkers, Jones Lang Lasalle en OVG RealEstate 

Wat ons drijft:
Een ‘blue ocean’. Een oplossing waar werkelijk iedereen gebruik van zal willen maken. We willen iets bijzonders bouwen, op een manier die nu nog niet eens bekend is.

Wat ons onderscheidt:
Wij durven die extra stap te zetten naar energieneutrale kantoren, durven daar ook prestatieafspraken over te maken. En we weten ook dat je dat alleen met elkaar kunt doen, in een integrale oplossing. Samen los je die puzzel op. Maar dan moet je wel de kennis en kunde in huis hebben; de puzzelstukken. Wij hebben een internationaal en nationaal netwerk tot onze beschikking, dat ervoor zorgt dat je het ook écht kunt doen.

ALL-IN-ONE FACILITATOR: simlockvrij werken

Wij vertegenwoordigen: HeaT&RG, JWG Architecten en Narrativa Architecten 

Wat ons drijft:
Wij zien een nieuw systeem voor ons, waarbij kantoorgebouwen worden getransformeerd tot dynamische, goed gefaciliteerde werkcentra, waar kantoorwerkers graag hun werk willen doen.

Wat ons onderscheidt:
Onze lange termijnvisie. We hebben ons ideaal geformuleerd als ‘simlockvrij werken’. Als iedereen kan kiezen waar, wanneer en hoe hij wil werken, dan krijg je een heel andere markt. Dat vraagt echter wel om een zeer brede transitie. En we moeten ons allemaal realiseren dat die niet binnen een jaar gerealiseerd kan worden. Want iederéén moet die keus kunnen hebben – en kunnen gaan waar hij wil gaan. Systeemverandering gaat pas écht zijn beslag krijgen, als mensen met hun voeten gaan stemmen.

DE BREKERS: ENERGIE EN PASSIE

Wij vertegenwoordigen: AT Osborne, Verwaaijen Project Management, CREF Corporate Real Estate Foundation, W4Y, AHB Consultancy, Troostwijk

Wat ons drijft:
Energie en passie. Als je ergens energie uit wilt halen, moet je er ook energie instoppen. Dan moet je ervoor gaan! We snakken allemaal al jaren naar beweging op het gebied van sustainability. Op een gegeven moment hebben we tegen elkaar gezegd: het is klaar, we pakken de handschoen op en brengen er beweging in.

Wat ons onderscheidt:
Wij hebben de diversiteit en de innovatiekracht in huis, maar vooral de power die nodig is, om de boel in beweging te krijgen. Al die instrumenten en technologieën: leuk, maar daar gaat het niet om. Het gaat om met elkaar om tafel zitten en aan de slag. Emotie en energie erin stoppen. En je hebt gewoonweg een team zoals ons nodig om het te laten lukken.

DE SOM: Het écht anders doen

Wij vertegenwoordigen: BNP Paridas Real Estate, Rebel, Search en Dudok

Wat ons drijft:
Het écht anders doen. Vanuit de gedachte ‘if you make something wrong efficient, you get something efficiently wrong’. We zijn nu bezig een systeem te perfectioneren, dat in zijn kern niet goed in elkaar zit. Moeten we mee stoppen.

Wat ons onderscheidt:
Om de transitie naar energieneutrale kantoren te veroorzaken, zijn verschillende facetten van belang en bij ons zijn al die facetten vertegenwoordigd. De som van onze partijen – vandaar onze naam – maakt het verschil dat nodig is. We hebben de creativiteit en de implementatiekracht in huis. En dat zie je terug in onze aanpak: eerst structureren, dan ontregelen, daarna maken en tot slot de opgedane kennis delen.

DE FACILITAIRE Coöperatie: practice what you preach

Wij vertegenwoordigen: Archifoor

Wat ons drijft:
We willen op een maatschappelijk verantwoorde manier onze opdrachtgevers ontzorgen. Niet binnen één stukje van het proces, maar helemaal. Ons adagium: Samen beter bouwen.

Wat ons onderscheidt:
Met ons coöperatieve gedachtegoed reiken we een heel nieuwe manier van samenwerken aan. Alle teamleden in onze groep hebben in het verleden gewerkt op de ‘oude manier’: aandeelhouder- en rendementgestuurd, hoge overhead… Wij hebben de beslissing genomen om zelfstandig in een andere setting te gaan werken. We hebben de coöperatie gekozen als vorm omdat die gestuurd wordt door stakeholders en niet door shareholders. Die stakeholders zijn wijzelf, onze klanten en de maatschappij. Het is dus practice what you preach, maar dan ook echt.

9 GUIDED BY TIME: GEBOUWEN IN TIJDSCHALEN WAARDEREN

Wij vertegenwoordigen: Local, Turntoo en Colliers International

Wat ons drijft:
Energieneutrale kantoren, dat is technisch allang mogelijk. Je moet alleen de exploitatie anders met elkaar organiseren. Dat doen we door de kloof te dichten tussen de belegger, die dertig jaar de macht heeft over een kantoor, en de gebruiker, die de zeggenschap zou moeten hebben – maar hem niet heeft. We zijn allemaal op zoek naar die energieneutrale gebruiker, maar die gebruiker heeft nu juist niks te zeggen.

Wat ons onderscheidt:
Met ons principe maken we het verschil door de gebruiker meer keuzevrijheid te geven om een kantoor in te vullen zoals hij dat wil, maar hem niet te verplichten om iets af te nemen. Hij hoeft geen stoelen te kopen, of armaturen, maar hij neemt comfort en verlichting af. De eigenaar kan die contracten voor langere termijn afsluiten. We hakken de levensduur van een gebouw dus in stukken. En partijen die diensten verlenen aan de gebruikers, of investeren in werkomgeving, hebben alleen de verantwoordelijkheid voor dat deel waar zij ook daadwerkelijk belang in hebben. Ons principe Guided by time laat zien dat waardering op de diverse tijdschalen zorgt voor meer investeringsruimte en hoogwaardig dienstverlening.

10 het Dreamteam: succes met grote, beursgenoteerde klanten

Wij vertegenwoordigen: Royal Haskoning /DHV, DTZ Zadelhoff, SQ Consult

Wat ons drijft:
Wij staan ’s ochtends op, omdat we iets toe willen voegen. We willen straks, als we in het bejaardencentrum zitten, terug kunnen kijken en zien dat we een verschil hebben gemaakt. Dit zijn de momenten waarop je een kans kunt grijpen. De kans om de transitie naar verduurzaming mee aan te jagen.

Wat ons onderscheidt:
We kunnen de kantooreigenaren inbrengen, waar we dit al voor en mee doen. De vijf of zes stappen die Energiesprong in de uitvraag had staan en die dit jaar moeten worden doorlopen, hébben we al succesvol doorlopen – en wel met een aantal grote, beursgenoteerde klanten, met portfolio’s van drie- tot vierhonderd panden. Als deelnemende partijen in deze samenwerking hebben we in het verleden al wel bewezen dat we duurzaam zijn en dat we dat ook waarmaken. Met een aantal spraakmakende topbedrijven als vlaggendrager zullen we de transitie zeker versnellen.

11 INNOVATIEKRING KLIMAATSCHIL: Het kan al, we doen het al

Wij vertegenwoordigen: Stichting Innovatiekring Klimaatschil

Wat ons drijft:
Wij zijn allemaal toeleveranciers voor de bouw. Uiteindelijk gaat het ons om ons bestaansrecht, om omzet. En een energieneutraal kantoorgebouw is wat ons betreft een geweldige business case. Sterker nog: we gaan voor gebouwen die energie opleveren. Wat let je als je de keus hebt tussen dertig jaar een energierekening, of nu een investering en vervolgens geen energierekening?

Wat ons onderscheidt:
Wij hebben de ervaring, die anderen missen. Zonder die ervaring ben je kansloos in de vastgoedwereld, dan beteken en beweeg je daar niks. We hebben een coalitie die bestaat uit enorm veel kennispartijen. Alleen al in ons onderdeel Klimaatschil hebben we 10.000 man personeel zitten en bij onze samenwerkingspartners nog eens minstens zo veel. We kunnen een scala aan mogelijkheden en best practices laten zien. Het kan al, we doen het al en in de toekomst gaan we het alleen maar verbeteren.

12 MIRAMAR: DE GROOTST MOGELIJKE KLEINE STAP

Wij vertegenwoordigen: Valstar Simonis, Waldmann Vastgoed Advies

Wat ons drijft:
Wij willen de grootst mogelijke kleine stap maken naar Utopia: een energieneutrale wereld. Ons doel is groot – we willen het grootst mogelijke verschil maken – maar ook ons realisme is groot. Vandaar het woordje ‘kleine’.

Wat ons onderscheidt:
Kijk naar ons en je ziet een klein, compact team, waarin de belangrijkste disciplines die je nodig hebt zijn vertegenwoordigd. En wij met zijn drieën vertegenwoordigen elk een van de belangrijkste doelgroepen: beleggers, gebruikers en aanbieders. We kunnen dat team wel aanvullen met leden die de kennis en achtergronden hebben die wij missen, maar dan krijg je te veel mensen aan tafel. Geldt ook voor ons netwerk. Dat is heel erg groot, maar we hebben er twee kopstukken uit gekozen die het verhaal op een hoger plan kunnen brengen: Wim Pullen van het Center for People and Buildings en Aart Hordijk van de Raad Onroerende Zaken. Slagkracht en korte lijnen dus.

13 REDBULL: Je hebt altijd wind, regen en zon. Gebruik ze!

Bekijk de presentatie hier.

Wij vertegenwoordigen: HavenLand, Adviespalet, de Raad bedrijfsmakelaardij en Roks elektrotechniek

Wat ons drijft:
Duurzaamheid. We hebben er eigenlijk allemaal een hekel aan hoe er nog steeds rotzooi uit de ondergrond wordt gehaald en de lucht in wordt gepompt.

Wat ons onderscheidt:
Wij doen de dingen gewoon. We voeren het uit. Heel simpel: we hebben een architect en die ontwerpt een disco. Het eerste wat hij doet is bekijken hoe hij de beweging van de vloer en de warmte van de gasten kan gebruiken om energie op te wekken binnen het pand. Bij kantoren kun je ook zo gemakkelijk gebruik maken van wat er al voorhanden is. Je hebt altijd wind, regen en zon… Gebruik ze! Ze zijn gratis. In de glastuinbouw hebben we zo al enorme resultaten geboekt. Inmiddels zijn er een hoop glastuinbouwbedrijven die energie leveren! Die zorgen voor de warmte in woonwijken, in ziekenhuizen. Waarom doen we dat bij kantoren niet?

14 STEEK ENERGIE IN JE BEDRIJF: de kracht van de coach

Wij vertegenwoordigen: AVEB, AanCoop, 1RGY, Hezelaer en SIA

Wat ons drijft:
We willen mensen helpen een comfortabele omgeving te bouwen en daarbij zo weinig mogelijk energie te verspillen. Daar draait het allemaal om.

Wat ons onderscheidt:
We houden voortdurend het doel voor ogen, die comfortabele omgeving. En we blijven de klant er voortdurend aan herinneren wat hij wil. Dat is de coachende kracht van ons team. Waarom gingen we dit ook al weer doen, waar waren we op uit? En dan niet terugvallen in de oude patronen en systemen. Natuurlijk weten we dat toppers hun eigen coach uitkiezen. Wij zijn al vijf jaar met elkaar bezig, vanuit een heldere visie op duurzaamheid en energieneutrale kantoren. We zijn klaar voor die toppers.

15 SYLRYK: Van binnen moeten we nog zo veel leren

Wij vertegenwoordigen: Sylrik, AkzoNobel, Compact, GGN, Heijmans, VABI, MVGM, EnergyAlert, Bongers/Janssen

Wat ons drijft:
Datgene dat we willen nalaten voor onze kinderen. Velen van ons zijn op een leeftijd gekomen waarop ze beseffen dat de tijd daar is om iets achter te laten, waar de nieuwe generatie wat mee kan in de toekomst.

Wat ons onderscheidt:
Wij brengen het best in beeld dat je deze enorme verandering niet alleen kunt bewerkstelligen. We hebben acht partijen met heel veel kracht achter ons staan. Want alleen als je met zijn allen, met elkaar wilt veranderen, maak je eens kans. Anders krijg je de boel niet in beweging. We hebben nu een crisis en daardoor lijkt het alsof er een heleboel verandert. Dat is alleen de buitenkant. Van binnen moeten we nog zo veel leren. We moeten leren van elkaar.

16 TRIPLE E: HINK-STAP-SPRONG

Wij vertegenwoordigen: Stadkwadraat, APPM, Witteveen+Bos, De Contactfabriek en DijkRaad.

Wat ons drijft:
Onbegrip en ook wel onvrede. Want alles kan al. Maar wat houdt ons nou toch tegen? Waarom beweegt het niet? Dat intrigeert ons enorm en maakt dat we ons afvragen of wij niet degenen moeten zijn, die de vinger op de zere plek weten te leggen.

Wat ons onderscheidt: 
Wat ons nu al in bepaalde gebieden lukt, is om een collectief van kantoorgebruikers samen te brengen en te motiveren om samen te werken. Zodat het gebied er als geheel op vooruit gaat. We kunnen daar verschillende voorbeelden van laten zien, door heel Nederland. We kunnen als geen ander verbinden. We verbinden de hemelbestormers met de ‘hard-denkers’ en de gebruikers met de bezitters. Door goed te luisteren kun je hun afwegingen en hun denkwijze doorzien. En pas dan kun je samen een andere weg inslaan. Als metafoor gebruiken we de hink-stap-sprong. We hebben drie partijen die in samenhang moeten springen. De gebruikers, de eigenaren en de aanbieders. Als trainers en aanjagers helpen wij de markt de aarzeling te overwinnen en die sprong te maken.

17 VIRIDA: moet ons kiezen vanwege wie wij zijn

Wij vertegenwoordigen: Virida

Wat ons drijft:
Onze drive? We worden gedreven door de mogelijkheden die het gebouwen, de omgeving en de mensen bieden. En daarbij zijn we altijd gericht op ontwikkeling. We blijven niet hangen bij wat er nu is.

Wat ons onderscheidt:
We ontwikkelden het eerste energieneutrale postdistributiecentrum van Nederland, voor TNT in Veenendaal en werkten mee aan de roadmap voor de ontwikkeling van het Biobased Economy Park in Cuijk, voor Essent. We doen voortdurend dingen die nog niet voor vandaag zijn, maar die over vier of vijf jaar normaal zijn. Dat doen we samen met onze klanten en relaties, in een on-going process. Je moet ons dus kiezen vanwege wie wij zijn. Want met kennis alleen kom je er niet.

18 WERKEN VOL ENERGIE: DE MARKT LATEN KANTELEN

Bekijk hier het filmpje Werken vol energie

Wij vertegenwoordigen: J-OB, Joining Objectives, GreenBirdz, HplusM Short Stay Solutions.

Wat ons drijft:
Het kan anders en het moet anders. Die overtuiging is de motor achter onze samenwerking. We willen niet één kantoor inrichten, we willen de markt laten kantelen.

Wat ons onderscheidt:
Om de kanteling echt in gang te brengen, moet je de publieke opinie beïnvloeden, in brede zin. Wij zijn in serieus gesprek met een productiemaatschappij over een format voor een televisieprogramma, een docusoap. In acht afleveringen – wellicht worden het er zelfs zestien – nemen we MVO’s mee in een reis, waarin we samen uitvinden hoe zij hun nieuwe energieneutrale kantoren gaan bouwen.

 

 

Verslag informatiemiddag Excellente Expertteams

Donderdag 16 januari waren we bij elkaar om uitleg te geven over de oproep voor Excellente Expertteams. Een groot aantal vragen en onderwerpen passeerden de revue, zoals

  • Wat is het eindproduct dat gevraagd wordt aan het team? Nieuwe deals tussen eigenaren – gebruikers – aanbieders en alles wat daar tussenin zit moet gemaakt worden zodanig dat dit leidt tot opschaling. Het EET moet faciliterend zijn naar de markt zodat schaalgrootte ontstaat en daarmee een kanteling naar een nieuw systeem wordt bereikt.
  • Wordt het team afgerekend op het aantal deals? Nee, het moet omarmd worden en dat moet gekwantificeerd worden. Dit is onderdeel van de transitie. Belangrijk is dat je aantoont in 2014 dat het repeteerbaar is. Het gaat voor een belangrijk deel ook om de inspanning en je bent met elkaar gedreven om het resultaat te halen.
  • Als je 10 vastgoeddeals wil concretiseren is dit wel heel ambitieus? Wij kiezen de MVO partijen heel bewust omdat ze veel kantoren hebben en al voorop lopen. Als zij het omarmen dan spreid het uit na 2014. Waar zitten de krachtige partijen in de markt, deze moeten we identificeren. We gaan wel echt op zoek naar de koplopers.

Lees hier het hele verslag van de informatiemiddag voor de aangemelde Excellente Expertteams.

Grote belangstelling van Excellente Expertteams

Maar liefst 30 teams hebben zich aangemeld op de oproep voor Excellente Expertteams die Energiesprong helpen met de transitie naar energieneutrale kantoren. Daarmee is duidelijk dat energieneutrale kantoren op de warme belangstelling van veel professionals kunnen rekenen.

Op 5 februari maakt de jury een selectie uit de voorstellen. Donderdag 13 februari pitchen de geselecteerde teams om de opdracht.

Lees hier de oorspronkelijke tekst voor de oproep.

Zie hier de deelnemende teams selectieprocedure Excellent Expertteam

 

Kennismaking MVO-koplopers

Kennismaking MVO koplopers die huisvestingsvraagstuk gaan herdefiniëren!

Energiesprong doet een oproep aan MVO bedrijven die als koplopers het vraagstuk rondom HUISVESTING willen gaan herdefiniëren. Huisvesting niet als kostenpost maar als bijdrage aan het optimaal functioneren van de onderneming. Voor optimaal functionerende medewerkers, voor de beleidsmatige toekomstvisie en uitstraling van de onderneming.

Uitgebreide informatie over de oproep leest u in oproep (pdf).

De uitvoering van het MVO- koplopersprogramma vindt plaats gedurende de periode van januari 2014 tot einde april 2014. Indicatief kan worden aangegeven dat uw bijdrage 3-4 dagdelen betreft waarbij alle MVO-koplopers bij elkaar komen om te werken aan de value case en de uitwerking van het formuleren van een nieuw huisvestingsvraagstuk aan de eigenaar/ belegger. Aanvullend kan iedere onderneming gebruik maken van ondersteuning van Energiesprong in de eigen onderneming voor het creëren van draagvlak voor het nieuwe huisvestingsvraagstuk om deze ook beleidsmatig te kunnen implementeren.

Aanmelden

De eerste MVO-koplopers hebben zich aangemeld. De koplopersgroep kan uit maximaal 10 bedrijven bestaan.
Op 13 februari 2014 wordt het Excellente Expertteam, wat de MVO-koplopers gaat ondersteunen, geselecteerd.
Als u zich wilt aanmelden als deelnemer dan kan dat tot 13 februari door een email te sturen aan wytze.kuijper@platform31.nl
Voor verdere informatie kunt u bellen met Wytze Kuijper: 06-22968568.

Gevraagd: Excellent Expertteam

gevraagdplaatje

Innovatieprogramma Energiesprong zoekt een multidisciplinair team van excellente, gepassioneerde professionals om de transitie naar energieneutrale kantoren te versnellen.

Wat maakt het Expertteam excellent?

–        Diversiteit & Synergie

–        Netwerk en bereik

–        Kwaliteit en inhoud

–        Aanpak en toekomstperspectief voor opschaling en borging in de markt

–        Mate van bereidheid en potentie om innovaties in de eigen organisatie te implementeren

–        Volledigheid

–        Visie op het totale proces, inbreng en  suggesties om tot transitie en opschaling te komen

–        Het eigen vermogen van het team om buiten de gebaande paden tot innovatieve oplossingen te komen

–        Enthousiasme, motivatie en bevlogenheid

–        In staat zijn de gevraagde deliverables op tijd te realiseren.

Wat moet het excellente Expertteam leveren?

Met diverse toonaangevende partijen werken we aan de realisatie van de ambitie om tot een energieneutrale business case en overeenstemming daarover met marktpartijen te komen: CBRE Global Investors, Berkenrode Vastgoed, Lentis, PWC, Chalet Groep, Anker Verzekeringen, Plas Bossinade Advocaten, gemeente Groningen, Natuurmonumenten, ANWB etc.

In 2014 stevenen we af op minimaal 15 cases, waarbij het gehele proces van de value case van de gebruiker en een geschikt huuraanbod van de eigenaren tot en met overeenstemming over een geschikt aanbod van coalities in de markt doorlopen wordt.

De opgaves worden volledig geïntegreerd in de projecten binnen het kantorenprogramma Kantoor vol Energie van Energiesprong. Het Excellente Expertteam biedt ondersteuning aan de gebruikers en eigenaren van kantoren en andere betrokkenen, om zo aan de hand van de praktijk gevalideerde en geaccepteerde oplossingen te ontwikkelen.

De deliverables die gevraagd worden zijn:

  1. Een model om de value case voor gebruikers te bepalen, op basis waarvan de gebruikers hun nieuwe, energieneutrale huisvestingsvraag kunnen formuleren.
  2. Een systematiek / model voor de taxatiewaarde van energieneutrale kantoren op basis van een gegarandeerde performance, die aansluit bij de value case van de gebruikers en geaccepteerd wordt door instituten, banken en beleggers. De meerwaarde van comfortabele, gezonde en energieneutrale kantoren moet daarbij expliciet gemaakt worden.
  3. Een model huurovereenkomst op basis van de value case van de gebruiker inclusief gegarandeerde performance en energieneutraliteit, die geaccepteerd wordt door instituten, koepelorganisaties en branche- en belangenverenigingen van gebruikers en eigenaren.
  4. Een effectieve en eenduidige uitvraagprocedure en beoordelingssystematiek voor eigenaren om een kantoorrenovatie naar energieneutraal te starten.
  5. Een routekaart voor kantoorrenovaties naar energieneutraal, waaruit tevens op objectieve wijze het resterend verduurzamingspotentieel van een kantoor af te leiden is.
  6. Een tool om de verwachte performance van de huisvesting na de renovatie op een betrouwbare manier vooraf inzichtelijk te maken.

Wat wordt het Excellente Expertteam geboden?

Een kans om binnen het dynamische krachtenveld samen te werken met toonaangevende koplopers en innovaties richting energieneutraal vorm te geven, te implementeren en verankeren. Het budget voor de integrale opdracht bedraagt €120.000,- excl. BTW.

Planning

De uitvoering van de opdracht vindt plaats gedurende de periode van februari 2014 tot het einde van 2014. Ten behoeve van de projecten die lopen binnen het programma moeten tussentijdse resultaten geleverd worden, zodat continue toetsing, aanpassing en verbetering mogelijk is. Vanaf 1 mei 2014 moeten de eerste integrale uitvragen aan de markt worden gedaan. De projecten bevinden zich niet allemaal in de zelfde fase. Ervaringen uit projecten die voorop lopen worden meegenomen naar de andere projecten. De doorlooptijd van de opdracht zal zo goed als heel 2014 bestrijken.

Alle onderdelen worden uiterlijk eind 2014 opgeleverd. Alle resultaten worden openbaar gemaakt en mogen door het Excellente Expertteam, door de markt en door Energiesprong ingezet en gebruikt worden.

Meld je uiterlijk 13 januari aan

Vorm jij samen met andere professionals het Excellente Expertteam waar wij op wachten? Meld je (voorlopige) team dan per e-mail aan bij Eelco Ouwerkerk, manager kantoren van Energiesprong. Eelco.ouwerkerk@platform31.nl

Graag van het hele team de voor- en achternaam van de mensen, hun specialiteit en bedrijfsnaam vermelden. Geef ook aan met welke personen je naar de informatiemiddag op 16 januari komt.

Reserveer deze data!

Informatiemiddag 16 januari

Locatie: MAMMONI, Utrecht, Mariaplaats 14 (let op er zijn twee locaties MAMMONI, de bijeenkomst is op Mariaplaats 14)

Inloop vanaf 12.30 uur
Start 13.00 uur
Einde 15.30 uur
Afsluitend is er een borrel

Op deze middag informatiemiddag is er gelegenheid voor open en plenair overleg, zodat we wederzijds een goed beeld krijgen van elkaars verwachtingen.

Op 29 januari 2014 worden alle aangemelde Excellente Expertteams uitgenodigd om hun plan en hun aanbod te presenteren.

Uiterlijk 6 februari 2014 zal Energiesprong één Excellent Expertteam selecteren voor verder overleg, om de vraag en het aanbod af te stemmen en om tot opdrachtverlening te komen. We streven naar een definitieve opdrachtverstrekking medio februari 2014.

Lees en download hier de volledige tekst van deze uitvraag

 

 

 

 

Vastgoed & energie: Shoot for the moon

Duurzaamheid gebruiken om gebouwen sexy te maken, al verdienen beleggers daar soms geen cent extra aan. Dat was een van de conclusies van het zeer drukbezochte congres Vastgoed en Energie dat woensdag in Rotterdam werd gehouden. Topsprekers uit de sector deelden daar hun kennis over de noodzaak tot het vergroenen en comfortabeler maken van gebouwen. “Als een poster met een mooi uitzicht de arbeidsproductiviteit al stuwt….”

Het congres werd afgetrapt door dagvoorzitter Wytze Kuiper (conceptueel planoloog en Strategisch Transitie archineer en projectleider Kantorenteam Energiesprong | Platform31). Hij meent dat verduurzaming geen zin heeft als gebouweigenaren zich niet als gastheer opstellen.

Paula Verhoeven, director sustainability van de gemeente Rotterdam weet uit ervaring dat het sluiten van nieuwe verbanden en een open houding de sleutel is tot succes van duurzame initiatieven. Verduurzaming is belangrijk voor de inwoners van de Maasstad, zegt zij. Vergroening begint volgens haar met het zoeken naar en vervolgens plukken van het laaghangend fruit. Daarna kunnen grotere stappen worden gemaakt. “De aanloop is lang en daarna moet je gewoon volhouden.”

Slimheid ontsluiten

Greenspirator Jan Willem van de Groep (programmaregisseur Energiesprong | Platform 31) hield een prachtig betoog met als conclusie: shoot for the moon. “Met een woonbundel prikkel je mensen om binnen hun woonkostenbundel te blijven. Dat sturen op woonlasten kan ook vertaald worden naar kantoren.” Volgens hem wordt de bouwsector dé grote concurrent van de energiebedrijven. “De focus op techniek mag wel wat verschuiven naar meer aandacht voor procesinnovatie en marktinnovatie. Als bedrijf moet je slimheid ontsluiten: de meeste slimme mensen zitten niet in uw bedrijf, maar erbuiten.”

Vervolgens nam Jan van der Hogen van de Duitse belegger Deka Immobilien de deelnemers van het congres mee op herontwikkelingsreis. De businesscase van de Oval Tower in Amsterdam Zuidoost diende als voorbeeld: Hoe krijg je een klant van de Zuidas naar Zuidoost? Hij schokte de zaal enigszins door te stellen dat beleggers er eigenlijk niets mee opschieten door gebouwen te verduurzamen. “Geld verdienen aan verduurzaming van kantoren is een mooi sprookje. Kantoortransformatie vraagt visie. Een A-label is onbruikbare flut in de grote wereld.” Hij stelde ook dat Greenlease alleen leuk is voor gebruikers: “beleggers zien geen upswing in de balanswaarde.”

Selina Roskam van Platform Duurzame Huisvesting stelde echter dat je wel mee moet doen aan de groene golf. “Geen vooruitgang is achteruitgang: brown discount.” Zij preekte het belang van samenwerking in de huisvestingsketen om tot verduurzaming van vastgoed te komen. Samen met VastgoedBelang gaf zij beheerders een schop onder hun achterste om werk te maken van energiebesparing: “70% van de installaties is verkeerd ingeregeld. Daar is al heel veel te winnen.” Roskam riep huurders op om te vragen naar een energielabel en pareerde de kritiek dat de enorme checklist om energieverbruik inzichtelijk te krijgen niet fijn is voor verhuurders. “Daar zijn professionals voor.”

Baksteen van de overheid

Het discussiepanel bestond uit Maarten Dansen (Platform Duurzame Huisvesting), Jaap Wiedenhoff (Arup Group), Bram Adema, (CFP), Guus Berkhout (Triodos Vastgoedfonds), Eelco Ouwerkerk (Platform31) en Jan van den Hogen (Deka Immobilien). Zij gaven kort hun eigen view op de verduurzaming van huisvesting. Daarbij kwam ook de rol van de overheid om de hoek: “Hoe kunnen we de duurzaamheidsrace ooit winnen als je altijd maar weer die baksteen van de overheid om je enkels krijgt.”

Zij merkten ook op dat de bedrijfsmakelaars wel een lesje duurzaamheid konden gebruiken. Zij dienen immers als salespersoon van kantoren. “De beroepsgroep dient het uithangbord van duurzaam vastgoed te zijn. De rol die zij nu spelen is veel te klein.”

De middag werd afgesloten met een cabaretstuk. Een congres-experimentje dat niet bij iedereen in de smaak viel. Die groep luidde alvast met bier, wijn en bitterballen de aansluitende netwerkborrel in het ‘Vastgoedjournaalcafé’ in.

©VastgoedJournaal 29-11-2013 Barbara Sanders

Energieneutrale vernieuwbouw raadhuis Krimpen aan den IJssel

raadhuis

Krimpen aan den IJssel werkt aan het meest duurzame raadhuis van Nederland. Het raadhuis en het kantoor van Rabobank worden gevestigd onder één energieneutraal dak. De bouw van deze herontwikkeling gaat januari 2014 van start en wordt naar verwachting afgerond in oktober 2014.

Een nieuw gebouw op de oude constructie

Een van de kaders uit de aanbestedingsprocedure was om zoveel mogelijk van het oude gebouw opnieuw te gebruiken. In het winnende ontwerp van consortium Martens, betekent dit dat de hele fundering blijft bestaan. In het nieuwe gebouw zijn de contouren van het huidige raadhuis dan ook nog duidelijk zichtbaar. Het nieuwe raadhuis is dus eigenlijk een nieuw gebouw op een oude, stevige constructie. Het grote voordeel is dat er door deze constructie bijna niet geheid hoeft te worden. Dat zorgt voor minder overlast bij omwonenden, lagere kosten en een snellere bouwtijd.

Van label G naar A++

Het gemeentelijk beleid is gebaseerd op gebruik van het instrument GPR Gebouw. GPR Gebouw maakt prestaties op een schaal van 1 tot 10 zichtbaar op de thema’s Energie, Milieu, Gezondheid, Gebruikskwaliteit en Toekomstwaarde. Het vernieuwde gemeentehuis scoort gemiddeld een 9, wat uitzonderlijk hoog is. Deze hoge milieuscore wordt bereikt door een een integrale aanpak met een zorgvuldige combinatie van bouwkundige, bouwfysische en installatietechnische technieken. Het energielabel wijzigt van G in A++. Het resultaat: een energieneutraal raadhuis, dat mogelijk ook nog eens het meest duurzame raadhuis van Nederland is!

Samen met de Rabobank

Het nieuwe pand huisvest niet alleen het raadhuis, maar ook de Rabobank Krimpenerwaard. Samen met de Rabobank als huurder is het mogelijk om dit nieuwe raadhuis te realiseren. Een deel van het nieuwe pand is voorlopig voor 12 jaar verhuurd aan de Rabobank.

Vastgoed & Energie Congres 2013

ENERGIENEUTRAAL STAAT VOOR NIEUWE BUSINESS
  
Op woensdag 27 november 2013 vond de tweede editie van hét Vastgoed & Energie Congres plaats in de Rotterdamse Cruise Terminal. De eerste editie was met 325 bezoekers uit de vastgoed- en energiesector een groot succes. De feedback was positief: ‘eindelijk een duurzaamheidscongres dat niet alleen over techniek gaat’. Het congres is dit najaar opnieuw groots opgezet. 
De vastgoed- en energiesectoren verkeren in een transitiefase, met een eigen dynamiek. Op het Vastgoed & Energie Congres worden deze twee werelden op strategisch niveau bij elkaar gebracht, worden business-kansen gedeeld en nieuwe zakelijke proposities gepresenteerd. Koplopers delen hun ervaringen en vertellen over hun motieven, hobbels en successen op weg naar extreme energiezuinigheid. Innovatieve nieuwkomers en bestaande marktpartijen presenteren de nieuwste ontwikkelingen. Cross-overs tussen verschillende industrieën worden gemaakt.
Het programma wordt ingevuld door inspirerende keynote-speakers. Zij spreken vanuit het perspectief van ambitieuze gebruikers en eigenaren. Daarnaast is er een presentatie van het Platform Duurzame Huisvesting, een paneldiscussie tussen koplopers en een start-up wedstrijd.
Het Vastgoed & Energie Congres is gratis en bestaat uit een middagvullend programma. Deelnemers worden ontvangen met een broodje en de afsluitende netwerkborrel wordt verzorgd door Vastgoedcafé Rotterdam. Het creëren van nieuwe business staat centraal bij het congres.

Voor wie?

Het Vastgoed & Energie Congres is bedoeld voor professionals die op strategisch of tactisch niveau actief zijn binnen de vastgoed- en/of energiesector en daarbij op zoek zijn naar vernieuwing. Doelgroepen zijn: vastgoedgebruikers, beleggers (particulier en institutioneel), woningcorporaties, energiebedrijven (klassiek en nieuw), beheerders, gemeenten, provincies, financiers, ontwikkelaars, bouwers, installatiebedrijven, makelaars, adviseurs, architecten, etc.
Dagvoorzitter:
Wytze Kuijper | bouwkundig ingenieur, voormalig media-entrepeneur, gefascineerd in wat mensen beweegt! Als ondernemer actief in het ontwikkelen van concepten voor het (her)gebruik van gebouwen waarbij het energie vraagstuk een belangrijke rol heeft. Hoe gaan we vitale werkomgevingen creëren die bijdragen aan het economisch resultaat van een onderneming.Onder andere werkzaam bij Platform31 – Energiesprong – kantoren bewegen naar energieneutraal.
Programma:
    • 13.00 – 13.30Inloop lunch
    • 13.30 – 13.45 Opening Vastgoed & Energie Congres 2013
      Alexandra van Huffelen, wethouder duurzaamheid, binnenstad en buitenruimte van de gemeente Rotterdam
    • 13.45 – 14.15 Deal ‘De Stroomversnelling’
      Jan-Willem van de Groep, Programmaregisseur bij Platform31 (EnergieSprong)
    • 14.15 – 14.45 Visie Deutsche Bank op verduurzaming van de economie Nils Noack, CRES Business Partner CEE bij Deutsche Bank, verantwoordelijk voor renovatie van Oval Tower en hoofdkantoor Deutsche Bank Frankfurt
    • 14.45 – 15.15 Pauze
    • 15.15 – 15.45Competitie innovators YES!Delft
      Welke innovatie is het meest kansrijk in het maken van een grote stap van idee naar grootschalige toepassing?
    • 15.45 – 16.15 Platform Duurzame Huisvesting
      Alle leden benadrukken dat samenwerking in de keten cruciaal is. Alleen dan kan de sector een echte slag slaan in de verduurzaming van de huisvestingsketen. Rob Boerée, directeur NL Energie en Klimaat van Agentschap NL: “Deze groep mensen staan normaal gesproken niet samen op een podium. Alleen dat al is bijzonder, want samen vertegenwoordigen zij de hele vastgoedketen.”
      Het Platform Duurzame Huisvesting is een alliantie van branche-, kennis- en koepelorganisaties die een belangrijke rol spelen bij huisvesting in de bestaande utiliteitsbouw, het onderhoud en beheer van gebouwen, het investeren en beleggen in gebouwen en het managen van de gebouwgebonden facilities.
    • 16.15 – 17.00 Paneldiscussie Vastgoed en Energie Beraad
      Koplopers en ambitieuze partijen die de bestaande gebouwde omgeving in transitie willen brengen naar energieneutraal gaan onder leiding van Marcel van Miert met elkaar in discussie over de centrale vraag: Wat is nodig voor een snelle doorbraak om te komen tot nieuwe energieneutrale concepten?

Vastgoed Café Rotterdam
Vastgoedjournaal.nl heeft eerder zes Vastgoedcafés georganiseerd zoals in Rotterdam, Utrecht, Amsterdam en Scheveningen. Velen van u hebben deze cafés bezocht.

Organisatie
De organisatie en de inhoudelijke invulling van het congres zijn in handen van Vastgoedjournaal, de Transitieformule (Marcel van Miert, Bureau Van Miert) en Energiesprong | Platform31 (Eelco Ouwerkerk).
Energiesprong | Platform31 en Platform Duurzame Huisvesting zijn de strategische partners die als hoofdsponsor commitment hebben uitgesproken voor de editie van 2013.
Gratis entree
Het congres gratis en bedoeld voor stakeholders van de vastgoed- en energiesector. Er is ruimte voor 300 personen. Stuur een mail met als onderwerp VASTGOED & ENERGIE naar info@vastgoedjournaal.nl Vermeld ook uw adresgegevens. U ontvangt vervolgens de bevestiging per post met daarin uw reserveringsnummer.
ps. Consumpties in het Vastgoedcafé na afloop van het congres zijn voor eigen rekening.
SPONSOREN VAN DEZE DAG
 
 
 
   

Met BREEAM op weg naar energieneutrale kantoren

Energieneutrale kantoren: ze bestaan vandaag nog niet, en dat is een gemiste kans. Want energieneutrale kantoren gebruiken geen fossiele energie (zowel gebouw gebonden als de gebruikers- en apparaten- energie), zijn gezonder en bieden meer comfort. Ze brengen meer geld op en – ook belangrijk in deze tijden van leegstand – ze verhuren een stuk beter. Daar komt bij dat huurders die maatschappelijk verantwoord ondernemen in hun bloed hebben, huisvesting willen die aansluit bij hun maatschappelijke doelstellingen en identiteit.

Gewoon duurzaam is niet goed genoeg meer

De afgelopen jaren hebben zich gekenmerkt door ‘Green means Business’: met duurzaamheid voorop ben je innovatief en betrokken en is er handel. Inmiddels is duurzaamheid geen onderscheidend item meer. Duurzaamheid is vanzelfsprekend geworden en als je niet duurzaam en verantwoord onderneemt doe je überhaupt niet meer mee. Om wél onderscheidend te zijn, gaan bedrijven steeds een stap verder. In de afgelopen jaren hebben hoge BREEAM scores een vlucht genomen. De tijd is gekomen dat ook hogere prestaties, zoals energieneutraal, tot uitdrukking kunnen worden gebracht door middel van het BREEAM-NL certificaat. Voor kantoorhuisvesting geldt dat een ‘gewoon duurzaam kantoor’ niet langer goed genoeg zal zijn. Verhuurbare kantoren zijn energieneutrale kantoren: comfortabel, gezond en functioneel.

Energieneutraal? Dan dus ook op het BREEAM-NL certificaat

BREEAM-NL In-Use is een monitoringsinstrument om de algemene duurzaamheidprestatie van bestaande gebouwen te monitoren. Het beoordeelt de gebouweigenschappen én het beheer en gebruik ervan. Met de scores kunnen eigenaren en gebruikers de operationele kosten – waartoe ook de energiekosten behoren –  van een bestaand kantoor terugbrengen en de duurzaamheidprestaties verbeteren. Volgens de systematiek van BREEAM-NL In-Use werkt de verduurzaming van bestaande kantoren alleen als men voortdurend verbeteringen doorvoert. Dit kan door hiervoor steeds de natuurlijke momenten aan te grijpen, zoals renovaties en planmatig (groot) onderhoud. BREEAM-NL gaat er wel vanuit dat gebouwen uiteindelijk energieneutraal zullen worden, maar biedt eigenaren en gebruikers nog geen handvatten om daar ook werkelijk uit te komen. De DGBC (Dutch Green Building Council) en Energiesprong slaan de handen ineen om met BREEAM uiteindelijk uit te komen op een energieneutraal kantoor.

Energieneutraal loont

Door gebruikers wordt huisvesting traditioneel gezien als een kostenpost. Echter, energieneutrale, comfortabele en gezonde huisvesting is een bedrijfsmiddel waarmee de opbrengsten van een organisatie verbeterd kunnen worden. Wanneer huisvesting de condities schept om effectiever te zijn in het primaire proces, dan zijn de opbrengsten groter dan de kosten. Met energieneutrale, comfortabele en gezonde huisvesting worden ziektekosten verlaagd, wordt de productiviteit van de werknemers verhoogd en worden discussies op de werkvloer over het binnenklimaat voorkomen. Dat beter tevreden werknemers leiden tot een betere inzet behoeft geen uitleg. De opbrengsten zijn daardoor hoger dan de kosten van de huisvesting zelf. Voor gebruikers die deze omslag in het denken hebben gemaakt, wordt de huisvestingskeuze een stuk eenvoudiger wanneer ze deze prestaties van het BREEAM-NL certificaat kunnen aflezen.

VERGELIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN

Stel de huur van een kantoor bedraagt 175 euro per vierkante meter en de energiekosten bedragen 25 euro per vierkante meter per jaar.

De opbrengsten uit de diensten die worden verricht vanuit het kantoor, bijvoorbeeld een accountantskantoor, bedragen 150.000 euro per accountant per jaar. (1.000 declarabele uren x 150 euro) Een accountant heeft 25 m2 kantoorvloer oppervlak tot zijn beschikking.

Door het kantoor te transformeren naar energieneutrale, comfortabele en gezonde werkplekken ontstaat een productiviteitsverhoging (minder ziektekosten, beter concentratievermogen) van 3%. Dat levert 4.500 euro per jaar op.

De opbrengst bedraagt 180 euro vierkante meter per jaar, terwijl de energiekosten komen te vervallen. Per saldo bedraagt de opbrengst daardoor minimaal 205 euro per vierkante meter per jaar. De toegevoegde waarde voor het imago, de marketingwaarde en andere procesvoordelen op de werkvloer zijn in dit eenvoudige voorbeeld weggelaten.

Meer dan een vrijblijvende ambitie

Het beleid in Europa is erop gericht dat alle nieuwe kantoren vanaf 2020 energieneutraal zijn. Ook Nederland heeft zich hieraan gecommitteerd en bereidt zich voor op een energieneutraal gebouwde omgeving. De EPC eis – de waarde waarin de energie-efficiency van gebouwen wordt uitgedrukt –  gaat snel stap voor stap richting energieneutraal. Wanneer op dit moment een kantoor gerenoveerd wordt en er een huurcontract van 10 jaar wordt gesloten, dan loopt het huurcontract af op het moment dat nieuwe kantoren al energieneutraal moéten zijn (2020). Energieneutraliteit is dan de nieuwe standaard geworden. Het bestaande kantoor loopt dan een groot risico op leegstand en heeft direct een forse achterstand ten opzichte van nieuwbouw. De gebruiker rest immers geen andere keus dan te vertrekken naar een gebouw dat wél voldoet aan de standaard. De veroudering slaat dus snel toe en vandaag een hoge BREEAM-NL In-Use score bleek achteraf niet voldoende. Door te richten op energieneutraliteit, (zowel bij nieuwbouw als bij renovaties) kunnen de eigenaar en de gebruiker samen anticiperen op deze degradatie en ervoor zorgen dat ook na 10 jaar het kantoor nog steeds voldoet. 

Hoe gaan we verder?

Het is belangrijk dat er snel en continu verbeterd wordt en dat alle keuzes zich richten op energieneutraal. Om de markt klaar te stomen voor deze hoge ambities voert Platform31 het innovatie- en transitieprogramma Energiesprong uit. Het programma richt zich op de transitie van de bestaande gebouwde omgeving naar energieneutraal en richt zich op het creëren van handelingsperspectief voor eigenaren en gebruikers. Om de markt goed te faciliteren en zichtbaar te maken hoe gebouwen presteren, zal ook DGBC meebewegen met deze snelle ontwikkelingen door de BREEAM systematiek daarop aan te passen en uit te breiden. De DGBC en Energiesprong |Platform31 gaan samen met de markt een routekaart ontwikkelen die eigenaren en gebruikers helpt om bestaande gebouwen zo snel mogelijk energieneutraal te maken.

Stefan van Uffelen, directeur Dutch Green Building Council

Eelco Ouwerkerk, Programmamanager kantoren Platform 31 | Energiesprong

Voor meer informatie over Energiesprong kijk op www.energiesprong.nl 

Wanneer gesproken wordt over energieneutraal, worden zowel de gebouwgebonden als de gebruikers- en apparaten- energie bedoeld. Er zijn inmiddels wel voorbeelden gerealiseerd van kantoren die energieneutraal zijn als het alleen om het gebouwgebonden energiegebruik gaat.

Hoe kan een bedrijventerrein optimaal samenwerken op energiegebied?

Samenwerking op dit gebied gebeurt tegenwoordig vaker. Dat is ook verstandig, want duurzame energieopwekking is efficiënter en in bepaalde gevallen alleen mogelijk in samenwerking met de ‘buren’. Ook komt het voor dat energie gewoon voorhanden is, maar helemaal niet wordt gebruikt omdat het een restproduct is.

Voorbeelden van gezamenlijke energieopwekking

  • Warmte-koudeopslag (WKO)
    Met reservoirs in de bodem waar warm en/of koud water wordt opgeslagen, waarbij één systeem kostenbesparend en technisch beter realiseerbaar is dan meerdere kleine systemen.
  • Een gezamenlijke windmolen
    Eén omvangrijke windmolen is efficiënter dan meerdere kleine, alleen al door de hoogte en het niet ‘uit de wind zetten’ van elkaars molens.
  • Gebruik van restwarmte
    Denk aan datacenters en bedrijven in de voedselproductie met een warmteoverschot en nabijgelegen kantoren met – in de winter – een sterke warmtevraag.
  • Het plaatsen van zonnecellen op grote daken
    Misschien ligt in de buurt van een kantorenpark wel een groot logistiek centrum.

Samenwerking biedt legio kansen, omdat die vaak verder gaat dan alleen energievoorziening. Bedrijventerreinen waar collectiviteit heerst, worden vaak beter onderhouden, zijn veiliger en zijn daardoor prettiger om te verblijven.

BIZ

Dit leidt weer tot minder collectieve leegstand. Financieel en contractueel moeten er uiteraard zaken geregeld worden. Dit kan in de vorm van gezamenlijk parkmanagement, maar de laatste tijd komen er steeds meer voorbeelden van succesvol werkende bedrijveninvesteringszones (BIZ). In zo’n BIZ spreek je bij meerderheid af dat er geld in een gemeenschappelijk fonds wordt aangewend voor het verbeteren van het bedrijventerrein. Gezamenlijke energieopwekking binnen een BIZ is het onderzoeken waard.

ESCo

Ook een interessante variant is die waarbij bijvoorbeeld een WKO door een derde partij wordt gerealiseerd en geëxploiteerd, waar verschillende bedrijven of panden op aangesloten zijn. Deze Energy Service Companies (ESCo’s) leveren een gegarandeerde energiebesparing, inclusief financiering van de benodigde investering. (Zie ook ‘Marktstudie CO2-besparingpotentieel ESCo’s in utiliteitsbouw – Makkelijk besparen in een moeilijke markt’ van Builddesk, 2011). Al deze mogelijkheden zijn ooit ontstaan, omdat een paar partijen daar het initiatief toe namen. Uit het eerste gesprek met je buren over dit onderwerp kan echt veel voortkomen!

Voorbeeld: Maaldrift II Wassenaar

Dat duurzame samenwerking loont, illustreren we aan de hand van de situatie op bedrijventerrein Maaldrift II te Wassenaar. Op dit bedrijventerrein van 6,2 hectare is een collectief energiesysteem opgezet, op basis van warmtepompen, absorptiekoeling, lage temperatuurverwarming, een warmtewiel en zonnecellen. Kenmerkend voor dit terrein is dat niet uitsluitend naar de techniek is gekeken, maar vooral ook naar leefomgeving en ecologie.

Er is veel aandacht voor groene zones en waterpartijen en het regenwater infiltreert in de bodem via geperforeerde regenpijpen onder de groenstroken. Milieuvriendelijke oevers voor de waterpartijen zorgen voor een mooie overgang van plas- naar drasgebied. De gebouwen werken als een geluidsscherm voor de omgeving.

Duurzaamheid in brede zin dus!

Vastgoed & Energiecongres

Op woensdag 27 november vindt de tweede editie van hét Vastgoed & Energie Congres plaats in de Rotterdamse Cruise Terminal.

Met o.a. Alexandra van Huffelen, wethouder duurzaamheid, binnenstad en buitenruimte van de gemeente Rotterdam, Deal ‘De Stroomversnelling’ door Jan-­‐Willem van de Groep, Programmaregisseur bij Platform31 (EnergieSprong) en een

Paneldiscussie Vastgoed en Energie Beraad: Koplopers en ambitieuze partijen die de bestaande gebouwde omgeving in transitie willen brengen naar energieneutraal gaan onder leiding van Eelco Ouwerkerk van Platform31 (programma Energiesprong) met elkaar in discussie over de centrale vraag: Wat is nodig voor een snelle doorbraak om te komen tot nieuwe energieneutrale concepten?

Het Vastgoed & Energie Congres is bedoeld voor professionals die op strategisch of tactisch niveau actief zijn binnen de vastgoed-­ en/of energiesector en daarbij op zoek zijn naar vernieuwing. Doelgroepen zijn: vastgoedgebruikers, beleggers (particulier en institutioneel), woningcorporaties, energiebedrijven (klassiek en nieuw), beheerders, gemeenten, provincies, financiers, ontwikkelaars, bouwers, installatiebedrijven, makelaars, adviseurs, architecten, etc.

Het Vastgoed & Energie Congres is gratis en bestaat uit een middagvullend programma. Deelnemers worden ontvangen met een broodje en de afsluitende netwerkborrel wordt verzorgd door Vastgoedcafé Rotterdam. Het creëren van nieuwe business staat centraal bij het congres.

Energiesprong | Platform31 is strategisch partner van het Vastgoed & Energiecongres.

Bedrijvenpark Corpus den Hoorn wordt energieneutraal

Op 10-10, de dag van de duurzaamheid, kwamen de gemeente Groningen, Natuurmonumenten, het Martini Ziekenhuis en eigenaren & gebruikers op Bedrijventerrein Corpus den Hoorn samen om hun handtekening te zetten onder een convenant.

corpusdenhoornbericht

Weliswaar was de officiële benaming ‘convenantondertekening’, volgens Bart van de Velde moest de bijeenkomst vooral gezien worden als een feestje. De dagvoorzitter bombardeerde zichzelf daarbij tot ceremoniemeester. Van de Velde staat als initiatiefnemer mede aan de wieg van de ‘expeditie’ naar een energieneutraal bedrijvenpark Corpus den Hoorn.

Het bijzondere van deze samenwerking zit in de gevarieerde samenstelling van de groep. De gemeente Groningen doet mee, de eigenaren en gebruikers van de panden op het bedrijventerrein, maar ook het Martini Ziekenhuis en Natuurmonumenten hebben zich aangesloten. Deze groep heeft met elkaar besloten hun gezamenlijke ambitie tot het verwezenlijken van een energieneutraal Corpus den Hoorn, waar te maken. De manier waarop dat precies zal gaan gebeuren en op welke termijn resultaten verwacht kunnen worden, is nog ongewis. Wel hebben de partijen een rotsvast vertrouwen in elkaar en in de kracht van deze samenwerking. De kernwoorden duurzaam, leefbaar en gezond komen samen in de ambitie om energieneutraal te worden.

Energie vanuit de samenleving

De Groningse wethouder Jan Seton (CDA), met in zijn portefeuille onder meer Duurzaamheid en milieu, was de eerste die donderdag zijn licht liet schijnen over dit convenant. Seton gaf aan een gelukkige wethouder te zijn en zich bevoorrecht te voelen. Waar de gemeente Groningen zelf actief bezig is met duurzaamheid, werd dit initiatief “van onderaf” van harte aangemoedigd. “Energie vanuit de samenleving”, betitelde de wethouder het. De oorspronkelijke gedachte achter de samenwerking is goed, daarom ondersteunt de gemeente dit graag. Seton besloot met de stelling dat het ondertekenen van dit convenant beslist geen afsluiting is, maar juist het begin van een nieuwe fase.

Enthousiasme en tevreden gezichten

André Hermans van CBRE Global Investors, de eigenaar van twee van de deelnemende panden, verduidelijkte hoe belangrijk duurzaamheid is. Niet alleen voor eigenaren, juist ook voor huurders. Met als kernzin “eerst luisteren en dan doen”, benadrukte hij dat overleg tussen eigenaren en huurders altijd het startpunt zou moeten zijn. De sprong naar energieneutraal was, zo erkende Hermans, weer een stap verder dan duurzaamheid. Een uitdaging dus, maar wel één die vol enthousiasme wordt aangegaan. Mocht de uitvoering in Groningen succesvol zijn, dan zal deze beslist navolging krijgen in andere delen van Nederland. Net als Hermans waren ook de  vertegenwoordigers van de overige drie eigenaren van de vijf betrokken panden (Berkenrode Vastgoed, Chalet Group en Anker Verzekert) vol vertrouwen over het convenant.  Een situatie waarbij zoveel partijen in één regio bereid zijn voor energieneutraal te gaan, daar moet je iets mee doen. Een heel gebied aanpakken levert bovendien veel meer op dan een individueel pand, daar was iedereen het over eens. Niets dan tevreden gezichten in de zaal dus.

Bedrijven om trots op te zijn

Klaas Holtman, voorzitter van de Vereniging Bedrijvenparken Groningen West (VBGW), belichtte het convenant vanuit het perspectief van de gebruikers van de panden op het bedrijvenpark. Waar vroeger leegstand het grootste probleem was op het bedrijventerrein, zitten er nu “bedrijven om trots op te zijn”. Het is, aldus Holtman, zaak deze hier te houden en het gebied zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor werknemers en bezoekers. Wat betreft het convenant benadrukte hij de bijzondere rol die het Martini Ziekenhuis speelt. Jarenlang was het ziekenhuis een doorn in het oog van de bedrijven in Corpus den Hoorn. Overlast door geparkeerde auto’s en een gebrek aan bereikbaarheid waren hier debet aan. Het besef drong echter door dat het ziekenhuis er nu eenmaal was en niet zou verdwijnen; er moest daarom samengewerkt gaan worden. Toen het Martini Ziekenhuis zich bij de VBGW aansloot, was de kou uit de lucht en wierp het ziekenhuis zich op als “dynamo van het gebied”.  Holtman besloot met het uitdelen van een cadeautje voor elk van de vertegenwoordigde partijen, in de vorm van een regionale lekkernij: een Groninger koek. Johan Norda van het Martini Ziekenhuis zag zich met de verdeling van dit cadeau voor een probleem gesteld. “Ik heb 2.800 werknemers!”

Bijzondere positie Natuurmonumenten

Misschien wel de meest opvallende naam op het convenant was die van Natuurmonumenten. Bart Zwiers, werkzaam als boswachter, verduidelijkte de rol die Natuurmonumenten hier speelt. Hij wees erop dat er meer belangen zijn dan “euro-gedreven overtuigingen”. De gevolgen van klimaatverandering zullen zelfs in het gunstigste scenario nog 150 jaar voortduren. Er moet daarom in harmonie met de natuur geleefd worden, anders redden we het niet, aldus Zwiers. De Piccardthofplas, het groene hart van het bedrijventerrein, wordt beheerd door Natuurmonumenten. Natuurmonumenten heeft overigens bijna 900.000 aandeelhouders, waarvan ruim 30.000 in Groningen. Haar belang in deze expeditie is eigenlijk vanzelfsprekend. Naast de Piccardthofplas wil Natuurmonumenten nog meer groen in het bedrijvenpark gaan brengen. Daar hebben ze al meer dan 100 jaar ervaring in, dus dat wordt, zo zei Zwiers, een “piece of cake”. Natuurmonumenten houdt ondertussen wel de vinger aan de pols; de natuur in en om de plas moet overeind blijven. Het proces zal dan ook secuur gevolgd worden.

Procesversnelling

Het slotakkoord van het feestje werd verzorgd door Eelco Ouwerkerk van Platform 31, de organisatie die het proces middels het programma Energiesprong zal begeleiden. Het enthousiasme en de energie van de partijen waarmee hij in Groningen in aanraking kwam, zorgden ervoor dat Energiesprong niet achter kon blijven. Ondersteund door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, zal de rol van Energiesprong in deze expeditie het structureren en het versnellen van het proces zijn. Wat de verschillende partijen willen, moet tot een geheel gesmeed worden, zonder onderlinge tegenwerking of verborgen agenda’s. Het gemeenschappelijk belang en de individuele belangen moeten met elkaar gerijmd worden. Op die manier kunnen de gebouwen op het bedrijvenpark als het ware “plug and play” klaargemaakt worden voor de toekomst. Door van elkaar te weten wat er speelt, elkaars belangen te respecteren en tegenstrijdigheden weg te nemen, kunnen stappen gemaakt worden. Energiesprong bevindt zich tussen overheid en bedrijven in en is daarmee een ideale verbinding. De te ondernemen acties, op weg naar een energieneutraal Corpus den Hoorn, worden niet door Energiesprong gedefinieerd. Deze zullen door intensieve samenwerking tot stand moeten komen. Hoe groter de kans op succes, hoe meer mogelijkheid tot financiële ondersteuning er zal zijn. Ouwerkerk vatte het treffend samen:  “Hiermee bewegen we de goeie kant op.”.

Lees ook het artikel in de Groninger ondernemingscourant.

Hoe maak je zichtbaar dat een kantoorpand energieneutraal is?

Duurzaamheid en energiezuinigheid zijn waarden die vaak gekoppeld zijn aan de MVO-doelstellingen van je bedrijf of organisatie. De vraag lost zichzelf op wanneer het gebouw de staat van energieneutraliteit steeds meer benadert, aangezien de maatregelen die dienen te worden genomen om die doelstelling te bereiken zeer drastisch zijn en daardoor vaak expliciet zichtbaar zijn aan de buitenkant.

Zichtbare installaties

Intelligente gebouwen vallen op door het gebruik van daglicht, door een efficiënte positionering ten opzichte van de zon en door de aanwezigheid van zonnepanelen. Wat bijdraagt aan de bewustwording van het verblijf in een energieneutraal pand is de zichtbaarheid van installaties, zoals warmtepompen en een bio-WKK. Door deze eigen energieopwekking krijgen deze gebouwen iets industrieels.

MVO

Energieneutraliteit heeft veelal twee drijfveren: een financiële en een maatschappelijke. Bij die maatschappelijke drijfveren passen vaak ook aspecten als milieubewustheid, comfort en gezondheid van mensen en het verantwoord omgaan met je omgeving (duurzaamheid is hiervoor een veel gebruikte verzamelnaam). Bedrijven met en hoog MVO-ambitieniveau zijn direct te herkennen aan hun huisvesting. Materiaalkeuze, een prettige, vaak vriendelijke werkomgeving en ook het beperken van overlast in de omgeving en het stimuleren van biodiversiteit zijn zaken die opvallen.

Bron: Gebouwen bewegen, de winst van duurzame kantoorrenovatie

Kan ieder kantoor worden verduurzaamd?

Ja, elk gebouw kan energetisch verduurzaamd worden, maar de wijze waarop hangt sterk af van je ambities. De energiebesparing die je nastreeft, het gewenste comfort in het gebouw en de budgettaire ruimte bepalen in hoge mate het maatregelenpakket. Maak dus samen met een adviseur die oog heeft voor jouw ambities een plan en bespreek dat met de eigenaar van je pand. Nog beter is om samen met de eigenaar een plan te laten maken. Daarbij is het zeker van belang om in het bepalen van de budgettaire ruimte niet te snel te vervallen
in ‘terugverdientijden’, maar het gesprek te voeren over de kansen en waardecreatie voor de huurder en voor de eigenaar. Neem wel in alle gevallen energieneutraliteit als uiteindelijk doel, los van je huidige ambitie. Bepaal vervolgens de juiste mix van maatregelen die bij jou en je gebouweigenaar past en die in onderlinge samenhang goed functioneert. Benoem vervolgens de eerste te nemen stappen in het nieuwe energie­ concept. Op deze manier voorkom je dat keuzes in de huidige context toekomstige ontwikkelingen gaan blokkeren.

Een grote opgave bij bestaande kantoren is het verbeteren van de isolatie. Zo heeft maar 20 procent van de kantoren goede glasisolatie, 30 procent goede gevelisolatie
 en 40 procent goede dakisolatie (bron: Arup). Maatregelen om energieverbruik van verlichting te beperken, zoals daglichtregeling, veegpuls, zonafhankelijke zon­ wering en dergelijke, zijn bij niet meer dan 20 procent van de kantoren doorgevoerd, net als maatregelen om energieverbruik van ventilatoren en pompen terug te brengen door ze beter af te stellen. Dit geldt met name voor de gebouwen van voor 2005. Zo zie je dat met relatief beperkte maat­ regelen al veel bereikt kan worden.

De kwaliteit van gebouwen verbeteren is vooral wenselijk, omdat veel van deze maatregelen een positieve invloed hebben op de gezondheid en het welzijn van de gebruikers. Maatregelen zoals het zelf kunnen beheersen van de temperatuur, locatiespeci­fieke verlichting, vraaggestuurde ventilatie, te openen ramen en natuurlijke ventilatie leveren een grote bijdrage aan het welbevinden van de mensen in het gebouw.

Er zijn minder kostbare maat­ regelen, zoals locatiespecifieke verlichting, daglichtregeling en aanwezigheidsdetectie en duurdere als het vervangen van de verlichtingsarmaturen of luchtbehandelingkast of het aanbrengen van zonwering. Onder de categorie echt ingrijpende maatregelen valt het vervangen van een compleet klimaatsysteem en het plaatsen van een nieuwe gevel. Toch ontkom je er hier soms niet aan om een gebouw goed te revitaliseren en weer waarde te geven.

Ten slotte wordt het ook steeds aantrekkelijker om zelf je energie te produceren. Kleinschalige technieken zijn biopelletketels, warmte­koudeopslag, zonnecellen, restwarmte uit de omgeving
en koude uit oppervlaktewater. Nieuwe technieken, zoals verwarmingsketels met turbo­ compressoren zijn in aantocht. Ook kan gedacht worden aan kleinschalige warmte­kracht­ koppelingsinstallaties waarin bio­-olie of biogas wordt gebruikt. Voor grotere gebouwen of een combinatie van meerdere gebouwen is in veel gevallen een warmte­koudeopslaginstallatie aantrekkelijk. In sommige gevallen kan windenergie of warmte uit het riool een optie zijn. Voor heel grote gebouwen is participatie in geothermiebronnen wellicht een aantrekkelijk alter­natief. Deelneming in een groot­schalig windpark in de omgeving dient altijd met twee handen te worden aangepakt, omdat dit snel financieel lucratief is en – onder condities – ook toegerekend kan worden aan het nieuwbouw­- of renovatieconcept.

Bij dit soort innovatieve energie­ technieken moet goede zorg besteed worden aan beheer en onderhoud. Uitbesteden en het werken met prestatiecontracten maakt dat de techniek in goede handen is en dat de apparatuur blijft werken. Een oplossing waar­ voor bij traditionele productie­ technieken, zoals ketels en koelmachines, ook vaak al wordt gekozen.

Bron: Gebouwen bewegen, de winst van duurzame kantoorrenovatie

 

 

Wat wordt verstaan onder energieneutraal?

Het boek Gebouwen bewegen gaat over de ambitie om ook bestaande gebouwen zo dicht mogelijk in de buurt te laten komen van een energieneutrale prestatie. Energiesprong |Platform31 omschrijft het in haar innovatieprogramma ‘Kantoren vernieuwen naar energieneutraal’ als volgt: ‘Het doel van het initiatief is om alle partijen in de huisvestings­ keten van kantoren in beweging te krijgen om een grootschalige toepassing van duurzame energie en een forse reductie van het gebruik van fossiele brandstoffen te realiseren.’ Een juiste definitie van het begrip energieneutraal is daarbij cruciaal.

Een pand is energieneutraal wanneer over het gehele jaar gemiddeld evenveel duurzame energie op het betreffende perceel wordt opgewekt als er binnen
het pand wordt verbruikt. En dat geldt voor alle zogenaamde energiegebruikscategorieën, zoals verwarming, koeling, ventilatie, verlichting, pc’s, keukenapparatuur, enzovoort. Dit is de meest globale formulering. Iets ingewikkelder wordt het wanneer we energie­ neutraliteit technischer benaderen. Voor de opwekking en het verbruik van energie wordt daarvoor terug­ gerekend naar primaire energie. Dat wil zeggen energiegrond­ stoffen in hun natuurlijke vorm vóór enige technische omzetting, zoals bijvoorbeeld steenkool, aard­ olie en aardgas. Je zou kunnen zeggen dat op het perceel alle energiestromen primair worden gemaakt en vervolgens gesaldeerd mogen worden. Dit betekent dat een overdaad aan opgewekte elektriciteit het verbruik van niet duurzaam opgewekte warmte mag compenseren. Bij energie­ opwekking kan gebruik gemaakt worden van collectieve maat­ regelen buiten het perceel. Voorbeelden van dergelijke gebiedsmaatregelen zijn: stads­ verwarming, collectieve warmte­ pompen, een serie windmolens, collectieve zonne­-energie en andere duurzame opties die aan­ gesloten zijn op een specifieke wijk.

Hierbij doet zich ook de vraag voor of een energieneutraal pand dus duurzaam is? Energieneutraliteit is één van de belangrijkste aspecten van duurzaamheid. Maar onder duurzaam wordt iets meer verstaan dan alleen een energetische prestatie. Het gaat daarbij ook om een prettig en gezond leefklimaat (veel daglicht, zuivere lucht), de toepassing van herbruikbare materialen, aandacht voor de omgeving van het pand (esthetische inpasbaar­heid, biodiversiteit), het beperken van watergebruik en afval, het sluiten van kringlopen en een bouwproces dat het milieu ontziet en mensen een veilige werkomgeving biedt.

Hanteerbare begrippen

Op de markt wordt inmiddels gewerkt op basis van concrete duurzaamheidseisen. Neem de Triodos Bank, een actieve speler als het gaat om het verduur­ zamen van bestaand vastgoed. In hun uitgave ‘Leven in gezonde gebouwen’ worden de vier P’s (people,_planet,_profit,_project) gehanteerd bij de beoordeling van vastgoedfinancieringen.
 Wat blijkt: steeds meer transacties vinden plaats op basis van deze meetbare criteria.

UIT: Gebouwen bewegen, de winst van duurzame kantoorrenovatie, pag 12

Hoe onderhandel ik als huurder over verduurzaming van ons pand?

Iedere gebouweigenaar zou blij moeten zijn met een huurder met zo’n vraag. Een goed pand dient ieders belang: eigenaar, belegger, gebruiker, gemeente, enzovoort. Het is wel belangrijk om helder aan te geven wat er verbeterd zou kunnen worden. Energie­ neutraliteit en een gezonde werk­ omgeving zijn daarbij belangrijke thema’s. Je komt veel te weten wanneer medewerkers een lijst opstellen met verbeterpunten. Mensen komen mogelijk met klachten over het binnenklimaat (te warm in de zomer, te koud in de winter), tocht, een bedompte sfeer, gebrek aan daglicht en een aantal lichamelijke ongemakken die daarbij horen. Als gebruiker heb je veel invloed; er is immers sprake van een vraagmarkt.

De belegger is sterk gebaat bij een tevreden huurder, zeker in tijden van recessie en massale leegstand. Een goed verhuurd en verbeterd pand behoudt zijn waarde veel beter. Daarom is investeren een logische stap.

Diverse onderzoeken tonen aan dat kantoorgebruikers – naast energiebesparing – gezondheid en comfort als belangrijkste duurzaamheidsaspecten ervaren. Voldoende daglicht en koeling zonder blazende aircosystemen worden daarbij regelmatig genoemd als comfortverhogend. Verduurzamen van vastgoed is praktisch en concreet te maken door een goede afstemming tussen gebruiker en eigenaar. Zo is er de grootste kans dat investeren in duurzame en energie­ besparende maatregelen het verschil maakt tussen een verhuur­ baar en een onverhuurbaar pand.

De servicekosten, waaronder kosten voor het energieverbruik, zijn een belangrijke tool om een energiezuinige verbouwing te realiseren. Hierop wordt namelijk geen rendement gemaakt door de verhuurder. De baten uit energiebezuiniging zouden de uitgaven voor de verbouwing moeten kunnen dekken. Met energiebesparende maatregelen gaan immers de energiekosten omlaag, terwijl er aan de andere kant wel investeringen voor nodig zijn. Er is hier sprake van een win­winsituatie! Maar maak wel goede afspraken over de verdeling van de lusten en de lasten.

Dat kan op meerdere manieren; en dan denken we niet aan de
nu zo gebruikelijke huurvrije periodes die worden aangeboden, maar aan verbetering van de bestaande kantorenvoorraad:

• Bij panden met een verouderde installatie (ouder dan 15 – 20 jaar) neemt de eigenaar de investering voor zijn rekening, aangezien de installaties afgeschreven zijn en toch vervangen moeten worden. Als huurder krijg je vervolgens te maken met lagere service­ kosten; een argument om in het pand te blijven.

• Is de installatie in het pand nog niet afgeschreven ( jonger dan 15 – 20 jaar), dan kan vervanging overwogen worden wanneer de huurder meebetaalt. Allereerst kan dat door een hogere huur, met als voordelen: zekerheid voor de belegger en lagere energielasten voor de huurder. Tweede manier is het verhogen en vastklikken van de service­ kosten in combinatie met een iets lagere huur. In dit scenario incasseert de eigenaar het besparingsvoordeel en kan daardoor genoegen nemen met lagere huurinkomsten. Winst is per saldo een substantieel lager energieverbruik en een verhuurd kantoor.

Uit diverse onderzoeken van de grote makelaarskantoren blijkt overigens dat huurders in grote meerderheid bereid zijn een financiële bijdrage te leveren
aan het verbeteren van hun pand. Maak vooral bespreekbaar waarom de vastgoedeigenaar aan je huurwensen tegemoet zou moeten komen. Vertrekken kan natuurlijk altijd nog, maar er staan al zoveel panden van matige kwaliteit leeg in ons land…

UIT: Gebouwen bewegen, de winst van duurzame kantoorrenovatie

13, 14 of 17 juni Workshops Storytelling

De inschrijving is gesloten.

Je eigen verhaal vertellen moeilijk? Nee hoor, de workshop Storytelling laat je in enkele stappen en oefeningen zien hoe jij in een paar minuten kunt laten zien wie je bent en waarom je de dingen doet die je doet. Op zoek naar de kern en dat wat jou onderscheidt van anderen, zijn voer voor een middag Storytelling. Maak kennis met de kracht van je eigen verhaal en gebruik dat om contact te maken met andere mensen, al dan niet op zakelijke basis.

De cursus Storytelling wordt speciaal georganiseerd voor deelnemers aan de Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie en is met name is bedoeld voor mensen die klantcontacten hebben. Deelname is kosteloos. Wel moet je je uiterlijk 7 juni inschrijven voor de workshop Storytelling. De workshops worden 13, 14 of 17 juni gehouden bij Trainspot in Utrecht. Lunch vanaf 12.30 uur, programma van 13.-00-17.00 uur.

 

Ben je nog geen deelnemer aan de marktplaats? Schrijf je hier in.

 

Blog: Wie wil er een energieneutraal kantoor?

Blog over de kick-off Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie 2 mei 2013 in Amersfoort. Oftewel: hoe vraag en aanbod beter op elkaar afgestemd kunnen worden.

Zo’n 50 miljoen vierkante meter kantooroppervlakte hebben we in Nederland. En zo goed als geen van die vierkante meters is energieneutraal. Hoe komt dat? En wie wil daar iets aan veranderen? In ieder geval de deelnemers aan de kick-off van de Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie afgelopen 2 mei. Zo’n 35 deelnemers kwamen in Amersfoort bij elkaar. Vol verwachting en met de nodige portie nieuwsgierigheid en enthousiasme. De Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie is een initiatief van Energiesprong en bedoeld als ontmoetingsplaats om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. Dat lijkt een van de basisingrediënten om de markt een sprong te kunnen laten maken naar energieneutrale kantoren.

2 mei kick-off Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie

2 mei kick-off Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie

Waar zijn de vragers? Wat tijdens de eerste bijeenkomst opvalt, is dat de vragende partijen wel heel sporadisch aanwezig zijn: er is zegge en schrijven één eigenaar/gebruiker aanwezig. Dus dat betekent werk aan de winkel voor de aanwezigen! Waarom zijn er niet meer vragers aanwezig? Hebben zij geen belang bij energieneutrale gebouwen? Zijn de gebruikers die zitten te springen om energieneutrale werkplekken zo moeilijk te vinden? “Ik zou zelf als vrager ook niet komen, omdat ik bang zou zijn overstelpt te worden door aanbieders van deeloplossingen. En daar zou ik geen zin in hebben”, zegt een van de aanbieders. “Ze hebben niet door hoe goed ons aanbod is”, zegt een ander. “Misschien weten ze wel niet wat ze willen, en misschien gaat het wel helemaal niet over energie”, suggereert een ander. Wie is die klant? Wat wil die klant? Dat is een van de vragen die ingevuld moet worden.

Wat drijft de aanbieders? Maar ook enige retrospectie is op zijn plek. Wie zijn deze aanbieders en wat hebben zij aan te bieden? Is het een antwoord op de vragen van de klant? En werkt het? Kijken naar anderen die succesvol waren, maakt de tongen los. Stel dat de Golden Circle van Simon Sinek werkt! In een filmpje legt hij uit dat het er niet zozeer om gaat wat je doet maar waarom je iets doet. “People don’t buy what you do but why you do it!”, is zijn mantra. Je passie en visie op je eigen plaats in de wereld moeten leidend zijn in hoe jij de wereld betreedt. Dat is wat andere mensen aanspreekt, wat ze herkennen en waarop ze reageren. WHY is the word! Zeggen waarin je gelooft, wat je droom is, hoe je wilt bijdragen aan de wereld. Dat is wat Steve Jobs deed, de gebroeders Wright, Martin Luther King.

Van Martin Luther King naar nu. Dat lijkt een grote stap, van Martin Luther King naar de dagelijkse werkelijkheid. Maar stel eens dat het waar is, ligt daar dan de sleutel naar een wereld waar kantoren niet meer met volle teugen energie slurpen? Ligt daar een werkelijkheid waar gebruikers graag een comfortabele werkplek vragen die duurzaam is? Zijn daar de eigenaren te vinden die hun kantoren waardevast en duurzaam maken?

Genoeg om over na te denken, maar nu is de tijd om het concreet te maken. Hoe gaat het verder? Wie gaat ervoor zorgen dat een substantieel deel van al die vierkante meters kantooroppervlak in Nederland fijne, duurzame werkplekken worden? Dat is niet iets wat je in je eentje doet. Daar hebben we elkaar voor nodig. Eigenaren van kantoren, gebruikers, aanbieders, financiers, makelaars. Met oog voor wat ons bindt, energie bij elkaar losmaken om fossiele energie overbodig te maken. Met oog voor de verschillende belangen. Dit gaat niet over of het kan maar hoe we het gaan doen. Dat betekent minder over de techniek praten en meer over wat ons drijft, wat ons bezig houdt, wie onze gesprekspartner is, hoe we het gefinancierd krijgen. Werk aan de winkel want op de Marktplaats moet handel gedreven worden. Want laten we niet vergeten: voor niks gaat de zon op.

Klik hier voor de uitgewerkte presentatie van 2 mei 2013.

Tessie Vilé

Deze kantoren zijn (op weg naar) energieneutraal, wie volgt?

Steeds meer mensen hebben door dat de weg naar energieneutraal loont. Of je nu eigenaar, belegger of huurder van een kantoorpand bent. Een energieneutraal kantoor is comfortabel, state of the art, goed voor uw imago en leidt tot lagere huisvestingskosten. Kantoren van de toekomst worden ze genoemd. Dat het kan en betaalbaar is, bewijzen deze en andere kantoren op kantoorvolenergie.nl. Laat u inspireren door deze eigenaren en gebruikers.

Bekijk hier de advertentie in Green Office, een bijlage bij Financieele Dagblad van 26 april 2013.

Interview: Praktische uitvoerbaarheid spannender dan techniek

Een tochtige ambachtsschool omtoveren tot hypermodern energieneutraal kantoor. Ontwikkelaar Eric van de Werfhorst van Bemog heeft dat mooi voor elkaar heeft gekregen. “Maar wel met stoom en kokend water.”

In 2003 start  Bemog  met de herontwikkeling van het Flevogebouw, een pand met geschiedenis in hartje Zwolle. Omdat de crisis nog in velden of wegen te bespeuren is denkt de ontwikkelaar er goed aan te doen dure appartementen op de eerste twee verdiepingen van het gebouw te realiseren. Op de begane grond moeten commerciële ruimten komen, waaronder een interieurzaak.

Inmiddels is het 2008 en de crisis slaat toe, de eigenaar van de interieurzaak opent zijn winkel de begane grond maar Bemog kan de appartementen aan de straatstenen niet kwijt. “Diverse aanpassingen van de plannen bieden ook geen soelaas”, aldus Van de Werfhorst

De tijd begint te dringen en Bemog besluit het pand dan maar zelf te betrekken. “De huurcontracten van onze vestigingen in Zwolle en Almere liepen af dus het devies was samenvoegen en kantoor houden in het Flevogebouw”, vertelt Van de Werfhorst.

Extra stimulans om tot de koplopers te behoren

Bemog is vooral actief als ontwikkelaar van duurzame woningen en wilde van het eigen kantoor een show-case maken van wat er allemaal mogelijk is op energiebesparingsgebied. Samen met Seinen Energie Solutions werd besloten om het monument zo zuinig mogelijk te maken en in ieder geval CO2 neutraal.

Dit initiatief blijft ook in Den Haag niet onopgemerkt. “De subsidie die we kregen in het kader van het programma kantoren vernieuwen naar energieneutraal, was voor ons een extra stimulans om tot de koplopers te behoren. Zo wordt het dak nu vol gelegd met pv-cellen. Zonder de uitdaging om de lat steeds hoger te leggen waren dat er vast een stuk minder geweest”, aldus Van de Werfhorst.

Van de Werfhorst en zijn collega’s zetelen sinds eind vorig jaar in hun nieuwe onderkomen.  “We hebben een hele koude winter gehad en de installaties zijn al een paar keer bijgesteld. Nu we de zomer ingaan ben ik benieuwd hoe de koeling het doet. Maar ik kan nu al zeggen dat het hier prettig werken is. Uiteindelijk was de praktische uitvoerbaarheid in zo’n korte bouwtijd spannender dan de techniek zelf.”

Of hij niet bang is dat zijn bouwpartners het over een paar jaar laten af weten als de installaties voor de zoveelste keer moeten worden ingeregeld? “Dit kantoor is gerenoveerd en energiezuinig gemaakt samen met onze vaste relaties. Bedrijven met wie we vaker werken, die we vertrouwen. De lijntjes zijn kort. We kunnen elkaar aan afspraken houden zonder dat er een heel juridisch team bij komt kijken.”

Vastgoedjournaal heeft in zes projecten het programma ‘Kantoren vernieuwen naar energieneutraal’ van Platform31|Energiesprong onder de loep genomen. Ontwikkelaars, eigenaren en gebruikers komen aan het woord over hun strategische keuze om voor energieneutraal te gaan.

Interview: Van die koudwatervrees word ik soms gek

Topman ZonEnergie: John Braakman

braakmanDe weg om kantoren te vernieuwen naar energieneutraal is er één die niet over rozen gaat. “De eindeloze koudwatervrees, daar word ik soms gek van”, zegt directeur John Braakman van het bedrijf ZonEnergie strijdvaardig. “Er is immers altijd licht aan het eind van de tunnel. Het is me twintig jaar geleden ook gelukt om de hoogrendementsketel, waar iedereen destijds met gefronste wenkbrauwen op reageerde, gemeengoed te maken. Het heeft bloed, zweet en tranen gekost. Heb de blaren op mijn tong gekletst. Over 20 jaar is een wko heel normaal. Dat lijkt misschien nog ver weg, maar die traagheid hoort bij Nederland. Ik geef niet op, douw gewoon door”

De weg om kantoren te vernieuwen naar energieneutraal is er één die niet over rozen gaat. “De eindeloze koudwatervrees, daar word ik soms gek van”, zegt directeur John Braakman van het bedrijf ZonEnergie strijdvaardig. “Er is immers altijd licht aan het eind van de tunnel. Het is me twintig jaar geleden ook gelukt om de hoogrendementsketel, waar iedereen destijds met gefronste wenkbrauwen op reageerde, gemeengoed te maken. Het heeft bloed, zweet en tranen gekost. Heb de blaren op mijn tong gekletst. Over 20 jaar is een wko heel normaal. Dat lijkt misschien nog ver weg, maar die traagheid hoort bij Nederland. Ik geef niet op, douw gewoon door”

In 2006 richtte Braakman ZonEnergie op met één doel: alle initiatieven voor duurzame energie in de gebouwde omgeving haalbaar maken door te investeren, ontwikkelen, realiseren en exploiteren. Veel van de projecten bevinden zich in appartementcomplexen, zorggebouwen, winkelcentra en commerciële ruimten.

Maar Braakman is er ook één van practice what you preach. Hij is de trotse eigenaar van het voormalig Scheringa-museum. De val van het DSB imperium leidde tot een groot aanbod voormalige Scheringa en DSB gebouwen. Een mooie kans voor ZON zich te vestigen in het historische pand uit 1960. Op dit moment is de renovatie nog in volle gang. “Beetje voor beetje wordt het  pand verduurzaamd van een G naar energieneutraal en verder”, vertelt Braakman.

Met het kenniscentrum worden straks energiestromen en de energieopwekking inzichtelijk gemaakt voor klanten en andere geïnteresseerden. “Wij willen laten zien dat door een goede samenwerking met externe partijen een energieleverend, gerenoveerd kantoor is te realiseren en te exploiteren.”

Lat steeds hoger

Een enorme klus maar Braakman laat zich niet ontmoedigen. “Platform31 heeft ons gestimuleerd om de lat steeds hoger te leggen. Uiteindelijk is gekozen voor een energieleverend gebouw waarmee we ook onze elektrische auto’s kunnen voeden ”

Daarom vindt hij het ook zo jammer dat de vastgoedmarkt zo op zijn gat ligt. Hij zou zijn groene passie van de daken willen schreeuwen. Daarbij komt dat zijn core business, ESCo’s en het hele duurzaamheidsverhaal door velen nog als ingewikkeld worden ervaren.

Na het lezen van de haalbaarheidsstudies sloeg de onzekerheid, door zoveel nieuwigheden,  ook bij hem wel even toe, bekent Braakman. “Maar eerlijk gezegd geeft het wel een enorme kick om in Champions League te leren presteren, terwijl anderen nog carrière maken bij de pupillen en  proberen mee te komen.”

Vastgoedjournaal heeft in zes projecten het programma ‘Kantoren vernieuwen naar energieneutraal’ van Platform31|Energiesprong onder de loep genomen. Ontwikkelaars, eigenaren en gebruikers komen aan het woord over hun strategische keuze om voor energieneutraal te gaan.

 

 

Interview: Monument vergroenen is arbotechnisch best een lastige klus

Tjeerd Deelstra van Huis De Witte Roos over de afwerking, de toegepaste materialen. Aan niets is te merken dat het monumentale pand aan de Oude Delft vol duurzame installaties zit. Een schoolvoorbeeld van hoe een rijksmonument niet alleen energieneutraal wordt verduurzaamd maar ook nog eens voldoet aan de veeleisende moderne werknemer.

“We zijn het pand toekomstbestendig aan het restaureren”, vertelt Tjeerd Deelstra, verantwoordelijk voor de architectonische expertise. “Het pand wordt geschikt gemaakt voor verschillende functies. Flexibel gemaakt. Zonder te veel ingrepen kunnen de functies van het gebouw worden aangepast, waarbij wordt voldaan aan het bouwbesluit.”

Huis de Witte Roos stamt uit 1536. “In de loop der tijd is er aangebouwd en uitgebreid. De laatste verbouwing was in 1920. Alle deze smaken uit de tijd moeten behouden blijven”, aldus Deelstra.

Hij vertelt dat de renovatie en verduurzaming van een monumentaal pand zoals aan de Oude Delft niet eenvoudig is. Zo is de bouwplaats niet groot. “Het bouwconsortium is bijzonder professioneel”, aldus Deelstra. “ Natuurlijk zijn er discussiepunten maar de partners met wie wij samenwerken zijn echt geïnteresseerd in architectuur en duurzaamheid. Kunnen al hun vakmanschap  kwijt kunnen in het project.”

Baten wegen tegen de kosten op

Arbotechnisch blijkt de verduurzaming nog wel eens een uitdaging. “Kleine trapjes op en af met zware installaties, ja dat is wel eens lastig en vraagt om maatwerk.” Dit maakt de renovatie ook duurder. Deelstra is niet bang dat de kosten niet tegen de baten zullen opwegen. “Het gaat uiteindelijk om het rendement op langere termijn. Dit wordt zo’n pand waar mensen graag willen werken. De sfeer en het comfort  zorgen voor een hogere arbeidsproductiviteit. Dat maakt zo’n prachtig gebouw meteen meer waard.”

Er is veel interesse voor het pand. 50% van de vloeroppervlakte is klaar. De infrastructuur van de installaties is vrijwel klaar. “Kenniswerkers willen graag in een historische omgeving werken. Een deel van het gebouw zal worden gebruikt als innovatieve broedplaats waar creatievelingen soortgenoten kunnen ontmoeten en tot mooie dingen kunnen komen.”

Platform 31 heeft de verduurzaming van Huis de Witte Roos omarmd in het programma ‘kantoren vernieuwen naar energieneutraal’. Daarover zegt Deelstra: “Platform31 kan een prachtig platform worden voor kennisdeling op het gebied van het verduurzamen van vastgoed. Want kennis is geen kennis als het niet gedeeld wordt. “

Vastgoedjournaal heeft in zes projecten het programma ‘Kantoren vernieuwen naar energieneutraal’ van Platform31|Energiesprong onder de loep genomen. Ontwikkelaars, eigenaren en gebruikers komen aan het woord over hun strategische keuze om voor energieneutraal te gaan. Barbara Sanders – Vastgoedjournaal Green

 

4 Experts over renoveren naar energieneutraal

Vrijdag 26 april de bijlage Green Office bij het Financieele Dagblad. Deze bijlage Van Mediaplanet gaat over nut en noodzaak van duurzame kantoren. In het hart van de bijlage geven vier experts hun visie op duurzaamheid. Renoveren naar energieneutraal: Rendabel, toekomstbestendig en goed voor het onderscheidend vermogen.

Strategische waarde zit volgens kenners in de bedrijfshuisvesting duurzaam renoveren en stappen zetten richting energieneutraliteit. De snelle ontwikkeling van technische oplossingen zorgt voor steeds verder gaande besparingsmogelijkheden.Tegelijkertijd werkt de sector aan nieuwe samenwerkingsmodellen om gebruikers en eigenaren dichter bij elkaar te brengen. Een brede ontwikkeling die reikt van meer doen met minder middelen tot nieuwe contractvormen en allianties.

Lees hier het hele artikel. Klik hier voor de hele bijlage Green Office.

Energieneutraal kantoor als valide Business Case

Eelco Ouwerkerk: “Toekomstgerichte bedrijven maken strategische en slimme keuzes aangaande hun huisvesting.”Eelco Ouwerkerk

Kantoorgebruikers moeten energieneutrale huisvesting gaan beschouwen als strategisch item voor hun primaire business. Dat stelt programmamanager kantoren Eelco Ouwerkerk van Platform31|Energiesprong. “Bedrijfshuisvesting duurzaam renoveren kan niet langer alleen maar worden gezien als kostenpost: slimme keuzes zijn rendabel, toekomstbestendig en dragen bij aan het onderscheidend vermogen van je organisatie.”

Dat bewijzen de zes projecten in het programma ‘Kantoren Vernieuwen naar Energieneutraal’. Zij realiseren een reductie van minimaal 60% tot 93% en zelfs energieleverend (154%). Het gaat hier om : GasTerra en Triodos in Groningen, Renoflex van Urban.nl in Delft, Kennishuis Duiven van Alliander, Cofely in Zaandam, ZonEnergie in Spanbroek en het Flevogebouw van Bemog in Zwolle. Deze zes individuele projecten en de drijfveren van hun ontwikkelaars, eigenaren en gebruikers worden op VJ Green de komende periode uitgelicht. Ouwerkerk licht vast toe waarom hij denkt dat energieneutrale kantoren hun eigenaren en gebruikers perspectief bieden.

Waarom zouden kantooreigenaren naar energieneutraal willen bewegen?

“Wat ik zie is dat het in eerste instantie een strategische keuze is om te vernieuwen naar energieneutraal. Voor Alliander bijvoorbeeld past het geheel in hun visie en hun imago, voor BEMOG als ontwikkelaar, eigenaar en gebruiker is het een rendabele business case, zelfs met een monumentaal pand! Voor Triodos Vastgoedfonds levert het toekomstbestendig en rendabel vastgoed als belegging en voor GasTerra is het belangrijk dat hun medewerkers tevreden, onder goede en gezonde klimaatomstandigheden hun werk kunnen doen terwijl er ook op de energiekosten wordt bespaard. Huisvesting en daaraan gekoppeld energiegebruik is dus voor elke partij een onderdeel van de strategische visie op duurzame bedrijfsvoering.”

Tijd voor alle kantooreigenaren en gebruikers om energieneutraal op de strategische agenda te zetten?

“Duurzaamheid is vaak al een strategisch parameter. Voeg energieneutraal daaraan toe! Voor eigenaren biedt het een geweldig perspectief: het bindt partijen, zorgt voor gemeenschappelijke doelstellingen waar de eigenaar en de gebruiker beter van worden, werkt samenwerking en continuïteit in de hand. Kijk eens hoe je samen met HR-management het verzuimbeleid naar beneden brengt en hoe huisvesting en energie daaraan bijdragen. Commercieel gezien is het ook een goed gespreksonderwerp: ‘Beste huurder, over twee jaar loopt het huurcontract af. Wij willen dit gebouw in de komende 10 jaar verduurzamen naar energieneutraal. Zullen we samen de duurzaamheidsstrategie bepalen en zorgen voor een goede afstemming op onze primaire doelstellingen?’ Zo’n insteek levert meer op dan een huurder die zegt: ‘Volgend jaar loopt ons huurcontract af en ik denk niet dat we hier blijven, tenzij de huurprijs 30% zakt, het binnenklimaat drastisch verbetert en de representatieve ruimtes volledig worden gerestyled.’ Het is gemakkelijk gezegd, maar eigenaren en gebruikers zouden echt iets aan hun grondhouding kunnen veranderen om er samen veel beter uit te komen.”

En beleggers? Die kijken toch niet verder dan de duur van het huurcontract? 

“Strategische sturing op energieneutraal maakt vastgoed als belegging op de langere termijn minder risicovol. Het geeft over 5 of 10 jaar nog steeds betere verhuurkansen: interessant voor de kapitaalmarkt. Investeren doe je liever in een fonds met een duidelijke toekomstvisie op het gebied van energie dan in een fonds met energieslurpende gebouwen. Energieneutraal geeft meer onderscheidend vermogen, is toekomstbestendig én rendabel: een keuze die loont, en die zeker niet langer gezien kan worden als kostenpost. De duur van de huurovereenkomst is eigenlijk een schijnbare constante. Door daarop te blijven sturen, raak je als belegger iedere keer weer van de regen in de drup.”

Maar het ís toch een extra kostenpost, energieneutraal? Waarom niet tevreden met BREEAM excellent of Label A?

“Nederland wordt energieneutraal, let maar op! Over vijf jaar loop je met wat nu, zeg, BREEAM Excellent is, weer enorm achter. Label A++ en BREEAM Outstanding zijn nu state of the art, maar in de zeer nabije toekomst zijn die gewoon de standaard. En met standaard kom je er niet in de markt. Bovendien: de opbrengsten voor de gebruiker zijn hoger dan de kosten. Een rekensom: een fte kost 60K, een fte-werkplek is bijvoorbeeld 12 vierkante meter. Per vierkante meter dus 5K aan arbeidskosten per jaar. Stel je voor na een renovatie: comfortabel, energieneutraal, lagere of geen energiekosten, prettige sfeer, trotse medewerkers, …..… dat levert 2% meer arbeidsproductiviteit op. Dat is €100 extra opbrengst per vierkante meter per jaar. Een ‘gewone’ renovatie van vandaag de dag naar label A++ of BREEAM Excellent kost eenmalig zo’n €1.000 per vierkante meter. De meerkosten om diezelfde renovatie op of dichtbij energieneutraal te krijgen zijn verhoudingsgewijs klein. De meerkosten per jaar per vierkante meter in de huur zijn een fractie van de extra opbrengst: nog niet eens de prijs van een kerstpakket per FTE. En de opbrengst is €100 per vierkante meter! Dus energieneutraal lijkt misschien een kostenpost, maar als je naar de integrale bedrijfsvoering kijkt, levert het juist op.”

Toch doen nu alleen nog koplopers aan energieneutraal, met subsidie. Teken aan de wand? 

“Alle bestaande projecten realiseren een hoge besparing op de energiekosten en een hoge reductie van CO2 uitstoot, van ca. 50% besparing tot energieneutraal en zelfs energieleverend. Wat we vaak horen uit de markt, zijn kreten als: ‘Ja, dat kan, maar alleen vanwege de subsidie.’ Of ‘Ja het kan, want het is overheid en daar wordt heel anders gekeken naar vastgoed.’ Of ‘ja het kan, want het is Eneco’, in het geval van het hoofdkantoor bijvoorbeeld. Die veronderstellingen zijn vaak onjuist. De subsidies waren niet maatgevend, maar slechts een aanmoedigingsprijs. Het is een beetje warm water in een koud bad, om de boel te versnellen en partijen over de laatste drempel heen te helpen. Verder doen zij het zelf! Koplopers zijn niet voor niets koplopers natuurlijk; ze zijn misschien in de basis wel meer intrinsiek gemotiveerd. Maar het is geen liefdewerk oud papier: in the end moet er een normale huisvestingslast voor de gebruiker uitkomen, de ontwikkelaar wil er ook een boterham aan verdienen en de eigenaar verlangt een rendabele belegging. Als dat niet haalbaar is, beginnen organisaties er niet aan, ze zijn niet filantropisch ingesteld ofzo. Triodos bijvoorbeeld is een belegger in stenen, en dat moet renderen. Een ultra-energiezuinig gebouw is voor hen een strategische keus. En er zijn gelukkig al écht veel goede voorbeelden waar eigenaren en gebruikers de lat bewust hoger hebben gelegd dan de reguliere labels en certificaten.”

Wat zijn dan goede voorbeelden van heel energiezuinige of energieneutrale kantoren, los van Eneco en de zes die nu via Energiesprong zijn beschikt? 

“Even een greep, nieuwbouw en renovatie door elkaar: de TNT headoffice in Hoofddorp, de Bussemse Watertoren, CBW Mitex in Zeist, De Tempel in Den Haag en Bella Donna in Amstelveen. Waarom doen zij dat? Omdat ze een strategische visie hebben waarbij energieneutraal helpt. Energieneutraal renoveren blijkt gewoon goed voor het bereiken van de primaire doelstellingen.” 

De genoemde voorbeelden zijn te vinden op de projecten pagina van kantoorvolenergie.nl. Voor meer inspiratie over energieneutrale kantoren is daar ook gratis het boek Gebouwen Bewegen te downloaden.

Eelco Ouwerkerk is programmamanager kantoren bij Energiesprong | Platform31. Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal is onderdeel van het innovatieprogramma Energiesprong. Energiesprong is aanjager en faciliteert de markt om de bestaande gebouwde omgeving in transitie te brengen naar energieneutraal.

Groningen neemt afscheid van de G

GRONINGEN NEEMT AFSCHEID VAN DE G
Kroonprins Willem-Alexander opent extreem energiezuinig kantoorgebouw GasTerra

GRONINGEN – De drie g’s waar aardgashandelaar GasTerra zeer veel waarde aan hecht – gas, groen en Groningen, aldus CEO Gertjan Lankhorst – mogen blijven. Maar van een andere G werd donderdag 4 april onverbiddelijk afscheid genomen: het energielabel G. Het splinternieuwe gebouw van eigenaar Triodos Vastgoedfonds werd voor huurder GasTerra verbouwd naar een A+-label. Kroonprins Willem Alexander verrichtte de opening.

Dir_PWA_4-42013_ RBF

“Een voorbeeld van vergroening en van slim en doelmatig gebruik van energie”, noemde Lankhorst het pand in zijn openingsbetoog. “En zo’n energiezuinige aanpak is een uitstekend antwoord op de leegstand in kantorenland.” Daar sloot ook Michael Jongeneel, directeur van Triodos Investment Management, zich bij aan in zijn speech: “Heel duurzaam renoveren zonder dat het tot huurverhoging leidt: het kan zelfs een katalysator zijn om de wat verlamde bouwsector een impuls te geven.”

GasTerra en Triodos Vastgoedfonds gaven samen met architect De Zwarte Hond en BAM utiliteitsbouw vorm aan een bijzondere co-creatie, waardoor het pand naast het Groninger hoofdstation in een paar jaar tijd een enorme transformatie doormaakte. Ook Itbb elektrotechniek, adviesbureau van der Weele en de ABC Managementgroep, Bouwfonds REIM en Kleissen en Partners, werkten aan de verbouwing naar een superzuinig kantoorgebouw.

Dat alles eigenlijk door één telefoontje van chief commercial officer Jacob Kielman van GasTerra. Hij had gelezen over een ander verduurzaamd project van Triodos Vastgoedfonds en belde: ‘dat willen wij ook’. Daar dacht Guus Berkhout van Triodos, die bij de opening de kroonprins het gebouw rondleidde, niet heel lang over na. “Ik kende hem niet, maar het bedrijf wel en zó’n huurder op zó’n plek:  in mijn wereld kan dat niet beter. De oudste plekken dicht bij de stadscentra zijn de beste: kijk maar naar de grachtengordel of de binnenstad van Utrecht. Om op zulke centrale plekken in panden te investeren, is vanuit beleggingsperspectief gewoon heel verstandig.”

RBF_6999 kopie 

Energiesprong & green lease

Als je dan bezig gaat, is verbouwen naar zo energiezuinig mogelijk veruit de beste aanpak, stelt Berkhout. “Je kunt zo’n pand wel voorzien van een leuk nieuw bloemetjesbehang en een verfje, maar dan weet je zeker dat je over een paar jaar weer aan de beurt bent. Een grote ‘energiesprong’ naar (bijna) energieneutraal voorkomt dat. Je verbouwt in eerste instantie budgetneutraal, maar uiteindelijk is de waarde van het gebouw veel groter geworden: de huurder is blij, mensen werken er plezierig, het voldoet aan alle denkbare overheidsregels en het is ook nog goed voor de wereld.”

Dat het budgetneutraal kan, is mede te danken aan het greenleasecontract. “Eigenlijk erg eenvoudig”, zegt Berkhout. “Wat je bespaart op de energierekening, gebruik je om te investeren. Stel, je betaalt eerst 50 euro aan energie, en na afloop van de investeringen 10 euro, dan is de speelruimte dus 40 euro bij dezelfde totale huurprijs. Als de waarde van het gebouw 10 x de huur is, dan het heb je 10 x die 40 euro om iets extra’s mee te doen.”

Gasterra3_april2013_RBF

Te mooi om waar te zijn? “In elk bouwproces valt alles altijd natuurlijk enorm tegen,” grapt Berkhout, “en dat was hier ook zo. De realiteit van de bouwwereld blijft toch wel weerbarstig.  Gedurende het bouwproces kom je onvermijdelijk de nodige hobbels op je pad tegen, hoe goed alles van te voren ook is afgesproken. De uitdaging is dan om daar in co-creatie met de bouwers op een zo efficiënte wijze, zowel qua kosten als qua tijd, uit te komen. Met een maximale kwaliteit, ook als er stevige grenzen zijn aan het gestelde budget.”
Ondertussen is het gebouw wél op tijd en binnen budget klaar. “Dat is toch wel een prestatie voor zo’n omvangrijk project.”

Impactbonus

Het GasTerra-project is opgenomen in het Platform31|Energiesprong programma ‘kantoren vernieuwen naar energieneutraal.’ Nuttig, zo’n tender? “Een impactbonus” noemt Berkhout het. “We willen de gebouwde omgeving verbeteren, en dit kunnen we daarmee wel zien als een echte aanmoedigingsprijs.”

Ook medewerkers van GasTerra zijn meer dan tevreden met hun nieuwe kantoor[gg1] : het geeft meer energie dan het oude gebouw, zo werd het Dagblad van het Noorden toevertrouwd. Vol trots gingen zij op en over hun werkplekken in gesprek met de kroonprins, voordat die officieel werd rondgeleid door architect Jurjen van der Meer van De Zwarte Hond en de directie van GasTerra en Triodos.

RBF_6968 kopie

De meeste werkplekken in het gebouw zijn overigens flexibel: afdelingen hebben de beschikking over een ‘vlek’ in het pand, maar medewerkers worden uitgedaagd om gedurende de werkdag bij hun werkzaamheden passende plekken op te zoeken. Het A+gebouw is door GasTerra ‘Stadjer’ gedoopt, naar de lokale benaming voor inwoners van de stad Groningen. Oud-Stadjer Ellen ten Damme zong ter gelegenheid van de opening voor de kroonprins feestelijk het Groninger volkslied. Ook op een zeer flexibele werkplek: ze werd erbij naar boven getakeld in het open trappenhuis.

RBF_6941 kopie


 [gg1]Link naar artikel DvhN

Kroonprins Willem Alexander opent groen pand Gasterra

Dir_PWA_4-42013_ RBF – donderdag 4 april 2013-

Kroonprins Willem Alexander luistert bij Gasterra aandachtig naar wat het gerenoveerde pand zo bijzonder maakt. Het pand van eigenaar Triodos vastgoed NV aan de Stationsweg in Groningen is bijzonder duurzaam gerenoveerd, zonder dat het tot huurverhoging leidt. Het pand is een van de deelnemers aan het tenderprogramma “Kantoren vernieuwen naar energieneutraal” van Energiesprong | Platform31. Lees het hele interview: Groningen neemt afscheid van de G.

Gezocht: doelgroepenmanager Kantoren voor Energiesprong

Energiesprong zoekt per heden een doelgroepenmanager kantoren. Als Doelgroepenmanager kantoren heb je een belangrijke rol bij het stimuleren en uitdagen van de markt om de transitie naar energieneutraal verder vorm te geven en op te schalen. Je begeleidt de deelnemers van de consortia van de lopende realisatieprojecten en de deelnemers van het vraag en aanbod stimulerings-programma. Globaal bestaan je werkzaamheden uit:

  • Het uitbreiden van het netwerk van programma deelnemers;
  • Het coachen van de deelnemers aan de 6 realisatieprojecten bij het delen en ontsluiten van opgedane kennis en ervaringen;
  • Het onderhouden van contacten met de coalities van de realisatieprojecten en het bieden van ondersteuning bij de monitoring;
  • Het faciliteren van deelnemers binnen het vraag en aanbod stimulerings- programma, die bv. in themawerkgroepen nieuwe kennis en innovaties ontwikkelen en er aan bijdragen dat deze kennis geïmplementeerd wordt in de werkprocessen van de deelnemers van het programma;
  • Het verder ontwikkelen van een webomgeving waarin kennis en kunde wordt gedeeld en gecreëerd.Als Doelgroepenmanager ben je samen met de Programmamanager kantoren de linking pin naar de sector, blijf je op de hoogte van de actuele ontwikkelingen en zorg je er mede voor dat het programma goed blijft aansluiten bij de dynamiek in de markt.

Lees hier het hele profiel.

2 mei Startbijeenkomst Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie©

Datum: donderdag 2 mei 2013
Lokatie: De Observant | Stadhuisplein 7 | Amersfoort | 033-4451654 Zaal de Schutter
Tijdstip:  inloop 12.30 uur
Officiële programma: 13.00-17.00 uur

29 maart 2013 – Bij de Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie© hebben zich ruim 70 deelnemers aangemeld om samen te ontdekken hoe de vraag en het aanbod beter op elkaar afgestemd kunnen worden.

De deelnemers vormen een interessante mix van uiteenlopende partijen met expertise op verschillende gebieden. Met als centrale vraag hoe huisvesting in transitie naar energieneutraal gebracht kan worden. Het betreft partijen die zelf een vraag willen formuleren, partijen die ondersteuning en adviezen kunnen geven en partijen die met hun ervaring en expertise een bijdrage leveren aan het ontwerpen, uitvoeren en onderhouden van de gevraagde prestaties. Een groep met veel kennis en met veel energie.

Door alle aanwezige kennis en ervaring is er veel te leren en te ontdekken. Daarvoor organiseert Energiesprong op 2 mei as. de startbijeenkomst Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie©. Deze bijeenkomst staat voornamelijk in het teken staan van ontdekken en kennismaken. Kennismaken met elkaar en ontdekken welke nieuwe synergie er kan ontstaan wanneer we de huisvestingsvraagstukken anders benaderen.

De bijeenkomst is bedoeld voor deelnemers aan de Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie© en vindt plaats op donderdag 2 mei 2013 in  De Observant | Stadhuisplein 7 | Amersfoort | 033-4451654 Zaal de Schutter. Binnenlopen kan vanaf 12.30 uur, waarna het programma om 13.00 begint. Het programma heeft een informeel karakter en we sluiten rond 17.00 uur af met een hapje en een drankje. Als u nog niet ingeschreven bent voor de Marktplaats Energieneutrale Kantoorrenovatie© kunt dat hier doen als u eigenaar of gebruiker bent en via dit formulier als u maker bent.

Energieneutrale kantoren van Zaandam tot Zwolle

Zes kantoren in Zaandam, Groningen, Duiven, Delft, Spanbroek en Zwolle gaan renoveren naar energieneutraal. Koplopers die doorhebben dat de winst van de toekomst nu al zeker gesteld kan worden door hun gebouwen te verduurzamen. De zes partijen zijn geselecteerd voor ondersteuning in de tender Kantoren vernieuwen naar energieneutraal. Minimaal 60% reductie van hun huidige energieverbruik moeten zij realiseren in hun renovatie. Maar als zij voor energieneutraal gaan is dat natuurlijk nog mooier. En die ambities zijn er zeker! “Energieneutraal is een logisch gevolg van de wensen voor een mooi, comfortabel en betaalbaar kantoor”, zegt een van de deelnemers. De ondersteuning die Energiesprong biedt is bedoeld om samenwerking te stimuleren en partijen met elkaar aan tafel te brengen. Eén van de voorwaarden voor ondersteuning was dat de partijen coalities vormden. Coalities van eigenaar, gebruiker en ontwikkelaar. De koplopers komen voort uit een rijtje klinkende namen als Alliander, Bemog projectontwikkeling, Cofely, Gas Terra, Urban.nl en Zon energie.
Kijk op projecten voor het volledige overzicht en de filmpjes waarin de deelnemers uitleggen wat hun drijfveren zijn en wat ze doen.